Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2025/3036 K.2026/104

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili. Kırklareli ili ....

İlçesi ... köyü adresinde faaliyet gösteren davalı şirketin Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı "Yetiştirici ile Sözleşme Yapmak Suretiyle Özel İzne Tabi Damızlık Düve İthalatı Uygulama Talimatı" kapsamında yurt dışından damızlık düve ithal etmek üzere Bakanlığa başvurduğunu, gereken koşulları sağladığından Bakanlık tarafından farklı tarihlerde davalıya kontrol belgesi ile ithalat izni verildiğini, ithal ettiği düvelerin sözleşme yaptığını Bakanlığın onayladığı listede yer alan yetiştiricilere dağıtılması şartıyla verildiğini,

yapılan resmi kontrollerde ve elde edilen delillerden davalının çeşitli tarihlerde farklı kontrol belgelerine istinaden ve özel izinle nakledilen hayvanlarla beraber toplam 1101 kayıtlı damızlık hayvan bulunduğunu, ithal ettiği bu damızlık hayvanlardan toplam 578 adedini uygulama talimatına ve aralarında imzalanan taahhütname uyarınca 5 yıl boyunca elden çıkarma yasağına aykırı şekilde elden çıkardığını, bu suretle taahhüdünü ihlal ettiğinin açık olduğunu, söz konusu 578 adet hayvanın millileştirme bedeli olarak şimdilik 10.000 USD ve 10.000 Avro'nun dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle tahsilini talep etmiş,

yargılama sırasında sunulan ıslah dilekçesi ile talebini 929.600 USD ve 528.900 Avro'ya artırmıştır.

II. CEVAP

Davalı vekili; süresinde olmayan cevap dilekçesi ile davanın haksız olduğunu, mücbir sebebinin bulunduğunu, hayvanların icra takibi nedeniyle haczedilerek fiilen muhafaza altına alındığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; bilirkişi raporları ile 578 hayvanın taahhüde aykırı olarak 3 yıllık süre dolmadan davalı şirket tarafından elden çıkarıldığının sabit olduğu gerekçesiyle, davanın kabulü ile 10.000 Amerikan Doları ve 10.000 Euro'nun dava tarihinden, 919.600 Amerikan Doları ve 518.900 Euro'nun ıslah tarihi olan 28.06.2021 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiş; karara karşı, süresi içerisinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; tacir olan davalının basiretli hareket etmeyerek borçlarına ödemekte temerrüte düşmesi ve borçların haciz yoluyla tahsiline kusuruyla sebep olduğu, davaya konu hayvanların icra kanalıyla satışının mücbir sebep kapsamında kalmadığının İdare Mahkemesi kararıyla sabit olduğu, taraflar yönünden kesin delil oluşturacağı gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili; davaya konu kayıp hayvanlar için taahhütnamede belirtilen millileştirme bedelinin davalı müvekkili şirketten idari para cezası yoluyla talep edildiğini, şirkete ait kayıtlar istendiği zaman bu durumun görüleceğini, sadece bu haliyle bile davanın kabulü halinde aynı taahhüt nedeniyle, aynı millileştirme bedelinin iki kez ödenmiş olacağını, mevcut davanın kabulü halinin mükerrer tahsil olacağını, Edirne İdare Mahkemesi 2017/1857 E. 2018/537 K. Sayılı ilamı ile açılan davanın ''davacı şirket aleyhinde Kırklareli 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin E.2016/455 sayılı dosyası nezdinde alacak davası açıldığı görülmüş ise de,

söz konusu davanın açılmış olması davalı idarece amme alacağının tahsili amacıyla ödeme emri düzenlenmesine engel teşkil etmemektedir.'' gerekçesiyle reddine karar verildiğini, bu durumda uyuşmazlığın konusunun idari olup adli olmadığını gösterdiğini, aksi bir durum olsaydı İdare Mahkemesi açılan davayı, millileştirme bedelinin adli yargıda hüküm altına alınması gerektiğinden kabul edeceğini, zaten taahhütnamenin ihlal edilmesi nedeniyle ilk önce idari para cezası kesilmiş olmasının da uyuşmazlığın adli yargıyı ilgilendiren bir uyuşmazlık olmadığını gösterdiğini, yargı koluna ilişkin tüm bu itirazları dışında talebe konu olan,

davacı tarafça kayıp olduğu iddia edilen hayvanların alacaklılar tarafından alacağa mahsuben alındığını, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Hayvancılık Genel Müdürlüğünün ...

Valiliği İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğüne gönderilen 70251323-125.03.01.01 sayılı "ithal damızlık hayvanlar" konulu yazıya göre; alacaklıların alacaklarını tahsil amacıyla hayvanları almasının mücbir sebep olduğunu, idare tarafından alınan taahhütnamede mücbir sebeplerin varlığı halinde millileştirme bedelinin alınmayacağının belirtildiğini, davacı İdare tarafından, taahhüdün ihlal edilmesi nedeniyle müvekkili şirket aleyhine idari yargıda millileştirme bedelini almak amacıyla dava açılamayacağını, ancak sözleşme bir idari sözleşme olduğu için millileştirme bedelinin adli yargıda da talep edilemeyeceğini,

dava konusu alacağın yabancı para üzerinden tahsilinin talep edilmesinin hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek, kararın bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, davalının davacı idareye verdiği taahhütname kapsamında ithal ettiği hayvanların taahhütnameye aykırı olarak elden çıkartması nedeniyle tazminat istemine ilişkindir.

1.Tarım Orman Bakanlığının Damızlık Büyükbaş Hayvan İthalatı Uygulama Talimatının İthalatçının (İşletme Sahiplerinin) Sorumlulukları başlıklı bendinde;

“1-5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu ve Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Kontrolüne Tabi Ürünlerin İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2017/5), 29.01.2015 tarihli ve 2 9251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Sığır Cinsi Hayvanlar İle Koyun Keçi Türü Hayvanların İthalatında Kontrol Belgesi Alınabilmesi İçin Aranacak Şartlar Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2015/2) ile Bakanlıkça belirlenmiş olan teknik ve sağlık şartları ve damızlık hayvan ithalatına ilişkin usul ve esaslar dahilinde ithal edecekleri damızlık hayvanlarla ilgili her türlü belgeyi Bakanlığa, il/ilçe müdürlüğü ve/veya veteriner sınır kontrol noktası müdürlüğüne ibraz etmek.

2-Örneğe uygun olarak düzenlenmiş noter onaylı verilen taahhütname (Ek - 3) gereği ithalat aşamasında yapılması gereken muayene, kontrol ve analizleri Bakanlıkça belirlenen usul ve esaslara göre yaptırmak, sonucunda Bakanlık mevzuatına uygun şekilde hareket etmek.

3-Karantina işlemleri tamamlanarak millileşen damızlık hayvanları, Bakanlık Hayvancılık Bilgi Sistemine (Türkvet) kayıt ettirmek .

4-İthal edilen damızlık hayvanları mücbir sebepler dışında millileştirme tarihi itibarıyla 3 (üç) yıl süre ile satmamak, devretmemek ve amacı dışında kullanmamak, taahhütnamedeki maddelerinin ihlali halinde; ithal edilen damızlık hayvanların ithal tarihindeki fatura bedeli üzerinden 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında hazineye ödeme yapmak.

5-Bakanlıkça istenen bilgileri her yıl Haziran ve Aralık ayları sonunda bağlı bulunduğu Bakanlık il/ilçe müdürlüğüne bildirmek” düzenlemesi yer almaktadır.

2. Dosyanın incelenmesinden; hayvancılık işiyle iştigal eden davacı şirketin damızlık hayvan ithalatı amacıyla....Noterliğinin 13.05.2013 tarihli, ... sayılı taahhütnamesiyle "ithal edilen hayvanları mücbir sebepler dışında 5 yıl süreyle satmayacağını ve/veya başka birilerine devretmeyeceğini, amacı dışında kullanmayacağını, taahüdünün ihlali halinde yurt dışından ithal ettiği damızlık hayvanların ithal tarihindeki millileştirilmiş bedeli üzerinden Hazine'ye ödeme yapacağını" taahhüt ettiği, daha sonra 04.02.2014 tarihli, 1302 sayılı olurla bu sürenin 3 yıla düşürüldüğü, Kırklareli ili, ...

İlçe .... köyünde davalı şirkete ait işletmede 21.07.2016 tarihinde yapılan denetimde işletmede hayvan olmadığının tespit edildiği, bu nedenle davalı şirketin, taahhüt maddelerinin ihlali halinde yurt dışından ithal edilen damızlık hayvanların ithal tarihindeki millileştirilmiş bedeli üzerinden Hazineye ödeme yapmak zorunda olması nedeniyle ...

İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün 09.06.2017 tarihli, 1451127 sayılı yazısıyla davacı şirketten "ithal edilen toplam 578 hayvan bedelinin Malmüdürlüğüne ödenmesi, aksi halde 6183 sayılı Kanun uyarınca tahsili için Malmüdürlüğüne intikal ettirileceğinin" bildirildiği, davalı şirket tarafından meblağın ödenmemesi üzerine ...

İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü tarafından 04.08.2017 tarihinde meblağın tahsili için Kırklareli Defterdarlığına yazı yazıldığı, bu kapsamda davacı İdarece 11.09.2017 tarihli, 2017/1 takip numaralı, 5.333.279,21 TL tutarlı ödeme emrinin düzenlendiği, ödeme emrinin ...

İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünce kesilen 2017/6. dönemine ait 5.331.157,78 TL tutarındaki idari para cezasına ilişkin kısmının iptali istemiyle açılan davada Edirne İdare Mahkemesi 2017/1857 E. 2018/537 K. sayılı kararı ile "Davacı, özel bankalardan çektikleri kredilerle çiftlik inşa ederek süt ineği ithal ettiği, ...

Bankasından da bir nebze faizsiz kredi çekildiği, bankanın haksız yere krediyi geri alarak elindeki teminat mektuplarını paraya çevirdiği, teminat mektuplarının sahibi olan özel bankaların paralarını tahsil etmek için ithal inekleri haczettiği, bu nedenle olayda mücbir sebep söz konusu olduğunu iddia etmekte ise de; ticaret şirketi olan davacının, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 16/1. maddesine göre tacir sayılacağı açık olup, sözü edilen Kanunun 18/2. maddesi gereğince ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gereken davacının mücbir sebep iddiası yerinde görülmemiştir.

Bu durumda.

13/05/2013 tarihli taahhütname, 21.07.2016 tarihli tutanak ve tüm dosya kapsamından, yurt dışından damızlık hayvan ithal eden davacı tarafından verilen taahhütnamenin ihlal edildiği konusunda bir tereddüt bulunmamakta olup, bu kapsamda, taahhüdün ihlalinden kaynaklanan amme alacağı nedeniyle 6183 sayılı Yasa hükümlerinin uygulanması suretiyle dava konusu ödeme emrinin düzenlenmesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır." gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.

Hal böyle olunca, İlk Derece Mahkemesince; istinaf yoluna başvurulmaksızın kesinleşen İdare Mahkemesi kararının içeriği ve mevcut davada verilecek karar ile birlikte davalı yönünden mükerrer tahsilat teşkil edip etmeyeceği hususu gözetilerek bir değerlendirme yapılması ve sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeyle yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir. 3. Bozma sebebine göre, davalı vekilinin temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına karar verilmiştir.

VI. KARAR