Yargıtay 4. Hukuk Dairesi E.2022/1968 K.2023/9940

Taraflar arasındaki sigorta tahkim davasından dolayı yapılan yargılama sonunda Uyuşmazlık Hakem Heyetince başvurunun usulden reddine karar verilmiştir.

Karara davacılar vekili tarafından itiraz edilmesi üzerine, İtiraz Hakem Heyetince itirazın kabulüne karar verilmiştir.

İtiraz Hakem Heyeti kararı davalı vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde, 01.06.2020 tarihinde meydana gelen trafik kazası sonucunda müvekkillerinin desteği Semaher ... ...'nin vefat ettiğini, eşi, annesi, babası ve çocuklarının destekten yoksun kaldığını, aracın davalı nezdinde zorunlu trafik sigorta poliçesi bulunduğunu belirterek şimdilik kaydı ile toplam 5.000,00 TL tazminat talep etmiş, yargılama sırasında talebini toplam 334.730,21 TL'ye yükseltmiş, yargılama sırasında davacı babanın dava tarihinden önce ölmüş olduğunu ve davacı annenin ve çocuklardan ...'in ise vekaletnamesinin bulunmadığını beyan etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde, kusur oranının tespiti gerektiğini, istiap haddi aşılmış olduğundan müterafik kusur bulunduğunu, hesaplamada TRH 2010 Yaşam Tablosu ve %1,8 teknik faiz oranı kullanılmasını, talebin fahiş olduğunu, davacıların elde ettiği gelir varsa mahsup edilmesi gerektiğini, yapılan ödeme ile sorumluluğun yerine getirildiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

III. UYUŞMAZLIK HAKEM HEYETİ KARARI

Uyuşmazlık Hakem Heyeti'nin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "...Suriye Arap Cumhuriyeti vatandaşı olan ve Uluslararası Koruma Statüsü bulunduğu dosya kapsamı ile ... belgeler ile ispatlanamayan davacıların davalarının ancak teminat almaya yetkili mahkemelerce incelenmesi gerektiği, bu nedenle huzurdaki davada yargı yolunun caiz olmadığını" belirterek,

başvuranlar ..., ..., ..., ..., ... ... adına yapılan başvurunun 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 114/1-b ve 115/2 nci maddeleri uyarınca usulden reddine, ... ... adına yapılan başvurunun adı geçenin 1988 yılında vefat etmiş olması nedeniyle HMK'nın 114/1-d ve 115/2 nci maddeleri uyarınca usulden reddine, ... ... ve ... ... adına yapılan başvuruların ise usulüne uygun vekalet bulunmaması ve sigorta şirketine davadan önce başvuru yapılmamış olması nedeniyle HMK'nın 114/1-f ve 114/2 nci maddeleri uyarınca HMK'nın 115/2 nci maddesi gereği usulden reddine karar verilmiştir.

A. İtiraz Yoluna Başvuranlar

Uyuşmazlık Hakem Heyetinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili tarafından itiraz edilmiştir.

B. İtiraz sebepleri

Davacılar vekili itiraz dilekçesinde, Suriye Arap Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında hukuki uyuşmazlıklarda karşılıklılık ilkesi bulunmamakla birlikte, Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 91 inci maddesinde geçici koruma statüsünün belirtildiğini, 88 inci maddesinde ise uluslararası koruma statüsü bulunanların karşılıklılık şartından muaf olduklarının belirtildiğini, yapılan başvuruda başvuranların davayı kaybetme ihtimallerinin bulunmadığını belirterek Uyuşmazlık Hakem Heyeti kararına itiraz etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

İtiraz Hakem Heyetinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "...

Mültecilerin Hukuki Durumuna Dair Sözleşme veya 1951 tarihli Mülteci Sözleşmesi'nin 16 ncı maddesinde; her mülteci, bütün taraf devletlerin toprakları üzerindeki hukuk mahkemelerine serbestçe ve kolaylıkla başvurabilecektir, düzenlemesinin bulunduğu, bu itibarla davacıların teminat yatırma zorunluluğu bulunmadığı, cevap dilekçesinde davacılara ödeme yapıldığına ve ibranameden söz edilmesine karşın herhangi bir ödeme yapılmadığı, böyle bir delil sunulmadığı, davacılar vekilinin, ara kararı uyarınca;

ölen desteğin annesi ... ... ve babası ... ... ... ile ölenin çocuklarından ... ... adına sehven başvuru yapıldığını, bu şahıslardan alınmış vekaletnamelerinin bulunmadığının bildirildiği, 01.06.2021 tarihli tazminat hesabı raporu alınarak sistem üzerinden taraf vekillerine tebliğ edildiği, hesap raporunda TRH 2010 Yaşam Tablosu ve 1,8 teknik faiz yöntemi ile poliçe azami teminat limiti olan 410.000,00 TL esas alınarak hesaplanıp; beher davacıya isabet eden tazminat tutarlarının belirlendiği,

davacılar vekilinin 05.06.2021 tarihli dilekçe sunarak her bir davacı adına dava değerini ayrı ayrı ve toplam 334.730,21 TL olarak arttırıp, ıslah harcını yatırdığı, davalı vekilinin ise bilirkişi raporuna itirazlarını içeren dilekçe ile ekinde özel olarak aldığı değerlendirme raporunu sunduğu, davacılar vekilinin davasını, TRH 2010 Yaşam Tablosu ve 1,8 teknik faiz uygulanan yöntemle bulunan rakamlar üzerinden ıslah ettiğinden davalı vekilinin sunduğu değerlendirme raporuna göre artırım yapmış olmakla yeniden rapor alınmasına gerek görülmediği, kazanın tek taraflı olduğu ve kaza tutanağı ile tüm kusurun sürücüde olduğunun belirlendiği,

kazaya istiap haddi aşımının neden olmadığı, kazanın iş kazası niteliği bulunmadığı, ölenin annesi ..., babası ... ve çocuğu ... adına sehven başvuru yapıldığı, bu şahıslardan alınan vekaletname bulunmadığının bildirildiği" gerekçesiyle itirazın kabulüne, Uyuşmazlık Hakem Heyeti kararının (5-KARAR) başlıklı hüküm fıkrasının karardan çıkartılarak yerine yeniden karar verilerek; davacılardan ... ... hakkında açılan davanın HMK'nın 77/1 inci maddesi uyarınca açılmamış sayılmasına,

davacılarından ... ... hakkında açılan davanın reddine, davacılardan ölü ... ... ... ile ilgili davada esasla ilgili karar verilmesine yer olmadığına, diğer davacıların açtıkları davaların kabulü ile; ölenin eşi ... için 189.957,65 TL, ölenin çocukları ... ... için 5.655,45 TL, ... ... için 11.490,17 TL ... ... için 32.711,27 TL, ... ... için 42.208,70 TL, ... ... için 52.206,98 TL olmak üzere toplam 334.730,21 TL destekten yoksun kalma tazminatının 21.06.2020 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınıp adı geçen davacılara ödenmesine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İtiraz Hakem Heyetinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili temyiz dilekçesinde, teminat yatırma zorunluluğu yerine getirilmediğinden başvurunun usulden reddi gerektiğini, kusur oranının tespiti gerektiğini, istiap haddi aşımı nedeni ile %25 oranından az olmamak üzere hakkaniyet indirimi yapılması gerektiğini, müteveffanın gelirinin somut belgelerle ispat edilememesi halinde asgari ücretin esas alınması gerektiğini, hesaplamada anne ve babaya pay ayrılmadığını, davacıların kaza nedeniyle elde ettiği gelirlerin mahsubu gerektiğini, faiz başlangıç tarihinin dava tarihi ve faiz türünün yasal faiz olması gerektiğini, davacılara yapılan ödeme ile tüm zararın karşılanmış olduğunu, kardeşin destekten yoksun kalma tazminatı talep edemeyeceğini belirterek İtiraz hakem Heyeti kararının bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık; Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS) Poliçesi ile teminat altına alınan aracın karıştığı trafik kazası sonucu vefat eden kişinin yakınları olan davacıların uğradığı destekten yoksun kalma tazminatı talebine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 114 üncü maddesi, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30 uncu maddesi, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un (MÖHUK) 48 inci maddesi.

3. Değerlendirme 1-5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30 uncu maddesinin 12 nci fıkrası gereği Sigorta Tahkim Komisyonlarının 40.000,00 TL'yi geçmeyen kararları kesindir.

Miktar veya değeri kesinlik sınırını geçmeyen davalara ilişkin nihai kararlar, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 362 nci maddesi uyarınca temyiz edilemez. Temyize konu edilen miktarın kesinlik sınırının altında kalması hâlinde anılan Kanun'un 366 ncı maddesi atfıyla aynı Kanun'un 352 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca temyiz dilekçesinin reddine karar vermek gerekir.

Dosya içeriğine göre, hükmedilen ve temyize konu edilen tazminat miktarları; davacılar ... ... lehine 5.655,45 TL, ... ... lehine 11.490,17 TL, ... ... lehine 32.711,27 TL olup, bu miktarlar (ayrı ayrı) kesinlik sınırı olan 40.000,00 TL'nin altında kalmakta olduğundan davalı vekilinin bu davacılara yönelik temyiz dilekçesinin miktar yönünden reddi gerekmiştir.

2. Türk Hukukunda kişilerin hak arama özgürlüklerini kullanmaları herhangi bir sınırlandırmaya tâbi tutulmamıştır. Ancak bazı istisnai durumlarda dava açan veya takip hakkını kullananın önceden belirlenen bazı özel yükümlülükleri yerine getirmesi şart koşulabilir. Bu istisnai şartlardan biri de teminat gösterme yükümlülüğüdür.

5718 sayılı MÖHUK madde 48/1'e göre; “Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleriyle karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır”. MÖHUK’ta teminat gösterme yükümlülüğü konusunda “yabancılık” ölçütü esas alınmıştır. Buna karşın davalının veya kendisine karşı takibe girişilen karşı tarafın vatandaşlığı, bu madde kapsamında da bir öneme sahip değildir. Bu maddeye göre hakim tarafından verilen kesin süre içinde teminat gösterilmezse, dava, dava şartı eksikliğinden HMK'nın 114/1-ğ maddesi uyarınca reddedilir.

MÖHUK madde 48/2’de ise; “Mahkeme, dava açanı, davaya katılanı veya icra takibi yapanı karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutar” hükmü yer almaktadır.

Buna göre Türk hâkimi, yabancı davacının, davaya katılanın veya icra takibinde bulunanın vatandaşı olduğu ülke ile Türkiye arasında karşılıklılık (mütekabiliyet) var ise, bu kişiyi teminattan muaf tutacaktır. Karşılıklılık, iki devlet arasında imzalanan (iki taraflı) anlaşma veya iki devletin de taraf olduğu uluslararası (çok taraflı) anlaşma ile sağlanabileceği gibi, kanuni veya fiili karşılıklılık şeklinde de sağlanabilir. Az yukarıda belirtilen anlaşmalardan biri de 1954 tarihli Hukuk Usulüne Dair Lahey Sözleşmesi olup, anılan sözleşmenin 17 nci maddesinde; âkit devletlerden birinde ikamet eden ve diğer bir devletin mahkemeleri huzurunda davacı veya müdahil olarak bulunan âkit bir devletin vatandaşlarından yabancı olmaları sebebi ile herhangi bir teminat istenemeyeceği düzenlenmiştir.

Davacılar (..., ... ... ve ... ...) Suriye Arap Cumhuriyeti uyruklu olup, Uyuşmazlık Hakem Heyetince dava usulden reddedilmiş, İtiraz Hakem Heyetince, davacıların teminat muafiyetinin bulunup bulunmadığı hususunda; Mültecilerin Hukuki Durumuna Dair Sözleşme veya 1951 tarihli Mülteci Sözleşmesi'nin 16 ncı maddesinde, her mülteci, bütün taraf devletlerin toprakları üzerindeki hukuk mahkemelerine serbestçe ve kolaylıkla başvurabilecektir, düzenlemesi gereğince davacıların teminat yatırma zorunluluğu bulunmadığı belirtilerek davanın esasına girilmiştir.

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkındaki Kanun'un 48/2 nci maddesinde dava açanın karşılıklılık esasına göre, teminattan muaf tutulabileceği düzenlendiğinden öngörülen teminat hususu re'sen gözetilmelidir.

Bu sebeple İtiraz Hakem Heyetince, öncelikle davacının teminattan muaf olup olmadığı hususunun Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü'nden sorularak alınacak yazı cevabına göre, davacının teminat göstermesi gerektiği sonucuna varılırsa, teminatın yatırılması için davacılar ..., ... ... ve ... ...'ye kesin süre verilmesi, anılan sürede belirtilen teminatın yatırılmaması halinde istemin usulden reddine, yatırılması halinde ise, dava şartı eksikliği süresinde giderilmiş olacağından işin esasına girilerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçeyle işin esasına girilmesi doğru olmamış, hükmün bu yönden bozulmasına karar vermek gerekmiştir.

3-Bozma neden ve şekline göre davalı vekilinin (davacılar ..., ... ... ve ... ... yönünden) diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine gerek görülmemiştir.

VI. KARAR

1-Değerlendirme bölümünün (1) numaralı bendinde açıklanan sebeplerle, davalı vekilinin davacı ... ... ve ... ...'ye yönelik temyiz dilekçesinin miktardan REDDİNE,

2-Değerlendirme bölümünün (2) numaralı bendinde açıklanan sebeplerle davalı vekilinin davacı ..., ... ... ve ... ...'ye yönelik temyiz itirazlarının kabulü ile temyiz olunan İtiraz Hakem Heyeti kararının BOZULMASINA,

3-Değerlendirme bölümünün (3) numaralı bendinde açıklanan sebeplerle davalı vekilinin davacı ..., ... ... ve ... ...'ye yönelik diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde davalıya iadesine,

Dosyanın mahkemeye gönderilmesine,