Yargıtay 4. Hukuk Dairesi E.2025/8028 K.2025/13475

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili, davalı ... Araçlar Tamir Bakım Taşımacılık İnş. Gıda Petrol Ürünleri Pazarlama San.ve Tic. Ltd. Şti. vekili ve davalı ... AŞ vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra, dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının idaresindeki araç ile davalılardan ...'in idaresindeki aracın çarpışması neticesinde davacının yaralandığını, % 100 oranında malul ve ömür boyu bakıma muhtaç kaldığını, davalılardan ... Araçlar Şirketi'nin aracın işleteni ve kazaya sebebiyet veren sürücünün istihdam edeni, davalı ... Otomotiv Şirketinin araç maliki ve işleteni, davalı ... Şirketinin ve davalı ... Şirketinin araç işleteni olarak zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olduklarını açıklayıp 500.000,00 TL manevi tazminat ile fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla ile toplam 3.000,00 TL ömür boyu bakıcı gideri, iş gücü kaybı ve tedavi giderinin davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; kazanın meydana gelmesinde davalı müvekkilinin kusurunun bulunmadığını, taleplerin fahiş olduğunu ileri sürerek davanın reddini talep etmiştir.

Davalı ... Araçlar Şirketi vekili cevap dilekçesinde; davalı şirketin zarardan sorumlu olmadığını, davaya konu kazanın davalı müvekkili şirketin işinin görüldüğü sırada gerçekleşmediğini, bu nedenle müvekkili şirketin adam çalıştıran sıfatıyla sorumluluğunun bulunmadığını, kazanın meydana gelmesinde davacının tam kusurlu olduğunu ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... Otomotiv Şirketi vekili cevap dilekçesinde; müvekkili şirketin davaya konu zarar nedeniyle husumetinin bulunmadığını, müvekkili şirketin işleten sıfatının bulunmadığını, kazaya karışan aracı uzun süreli kiralama sözleşmesi ile diğer davalı ... Şirketine kiraladığını ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... ve ... - ... Oto vekili cevap dilekçesinde; müvekkil şirketlerden ... Otomotiv Sanayi AŞ’ye husumet yöneltilemeyeceğini, müvekkili şirket tarafından kazaya karışan aracın diğer davalı ... Otomotiv Tic. ve San. AŞ’den uzun süreli olarak kiraladığını, bu kiralamanın sebebinin ... Otomotiv San.

AŞ’nin, araç onarımı, teslimat gecikmesi ve müşteri memnuniyeti sebepleri ile müşterilere ikame araç verilmesi amacıyla bayilere kiralama yapılması sebebiyle kiralandığı, bu doğrultuda, kiralanan bu aracın diğer müvekkil Şirket ... Oto Ticaret AŞ’ye, müşterisine ikame araç olarak vermesi amacıyla kiraladığını, ... Oto Ticaret AŞ'nin kazaya konu aracın onarım için bayiye aracını bırakan ... Araçlar Ltd.

Şti çalışanı davalı ...’e ikame araç olarak tahsis edildiğini, dolayısıyla, işleten sıfatının aracın kiralanması ile diğer müvekkili ... Oto Tic. AŞ’ye geçtiğini, üçüncü kişinin ağır kusuru, işleten arasındaki illiyet bağını kestiğini, kazanın tamamen davalı ...’in ağır kusurundan kaynaklandığını ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesince yukarıda tarih ve numarası belirtilen karar ile taleple bağlı kalınarak davanın kısmen kabulü ile 1.155.725,96 TL maddi, 300.000,00 TL manevi tazminatın 08.10.2017'den itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılar ..., ... Araçlar Tamir Bakım Taşımacılık İnşaat Gıda Petrol Ürünleri Pazarlama Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ve ... Oto Ticaret Anonim Şirketinden müştereken ve müteselsilen alınarak davacıya verilmesine, davalı ... ve davalı ... aleyhine açılan davaların ayrı ayrı reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ile davalı ...Ş. vekili, davalı ... Araçlar vekili ve davalı ... Otomotiv vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine; Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacı vekili ile davalı ...Ş. vekili, davalı ... Araçlar vekili, davalı ... Otomotiv vekilinin istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde; meydana gelen kazada davacının kusurunun bulunmadığını, hükmedilen maddi, manevi tazminat miktarının oldukça düşük belirlendiğini, davalı ... Şirketinin istihdam eden sıfatının yanında işleten sıfatıyla da zarardan sorumlu olduğunu, davalı ... Şirketi yönünden de davanın kabulü gerektiğini, davalılardan ... Otomotiv Şirketinin de zarardan sorumluluğunun bulunduğunu, vekalet ücreti, harç ve yargılama gideri konusunda hatalı karar verildiğini faiz konusunda hükümde maddi hata yapıldığını, istinaf kararında ilk derece mahkemesinin dosya numarası ve karar bilgilerinin hatalı yazıldığını belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

Davalı ... Araçlar Tamir Bakım Taşımacılık İnş. Gıda Petrol Ürünleri Pazarlama San.ve Tic. Ltd.

Şti. vekili temyiz dilekçesinde; davanın husumet nedeniyle reddi gerektiğini, Türk Borçlar Kanunu'nun 66 ncı maddesinde düzenlenen sorumluluğun yasal şartlarının oluşmadığını, kazanın işin görülmesi sırasında gerçekleşmediğini, araç sürücüsünün şahsi işleri için kazaya karışan aracı kullandığı sırada kazanın gerçekleştiğini, davacının meydana gelen kazada tam kusurlu olduğunu, maluliyet raporunun soyut ve genel ifadeler kullanılarak tanzim edildiğini, fiilen bakıcı tutulup tutulmadığının araştırılmaksızın bakıcı giderine hükmedilmesinin hatalı olduğunu, bakıcı giderinden hakkaniyet indirimi yapılması gerektiğini,

tedavi giderleri yönünden sorumluluklarının bulunmadığını, hükmedilen manevi tazminat miktarının fahiş olduğunu, hesaplanan tazminattan müterafik kusur nedeniyle indirim yapılması gerektiğini, avans faizine hükmedilmesinin hatalı olduğunu belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

Davalı ... AŞ vekili temyiz dilekçesinde; üçüncü kişinin ağır kusuru nedeniyle illiyet bağının kesildiğini, ikame araç müşteri sözleşmesi hükümleri gereğince tüm sorumluluğun araç sürücüsü ve onun istihdam edenine ait olduğunu, araç sürücüsünün kaza sırasında alkollü olması nedeniyle illiyet bağı kesildiğinden manevi tazminattan sorumlu olmadıklarını, fiilen bakıcı tutulduğuna dair belge sunulmadığından bu yöndeki taleplerin reddi gerektiğini, işlemiş ve işleyecek dönem toplamı olarak hesap edilen ve en nihayetinde hükmedilen tazminat tutarına haksız fiil tarihinden itibaren faiz işletilmesinin hukuk mantığına aykırı olduğunu belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

1.Uyuşmazlık; trafik kazası nedeniyle bedensel zarara dayalı tazminat talebine ilişkindir.

Tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre davalı ... Araçlar Tamir Bakım Taşımacılık İnş. Gıda Petrol Ürünleri Pazarlama San.ve Tic. Ltd. Şti. vekilinin ve davalı ... AŞ vekilinin tüm, davacı vekilinin aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazlarının reddi gerekmiştir.

2.Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının meydana gelen kazada yaralandığını ve malul kaldığını, davalılardan ... Otomotiv Şirketinin de araç işleteni olarak zarardan sorumlu olduğunu açıklayıp tazminat talebinde bulunmuştur.

İlk Derece Mahkemesince davalı ... aleyhine açılan davanın reddine karar verilmiş, kararın istinaf edilmesi üzerine bölge adliye mahkemesince " davalılardan ... AŞ'nin araç maliki olduğu, kazaya karışan aracı uzun süreli kiralama sözleşmesi ile davalılardan ... Otomotiv AŞ'ye kiraladığı, ... Otomotiv AŞ. tarafından da diğer davalı ... Oto AŞ'ye uzun süreli olarak kiraladığı göz önüne alındığında davalılardan ... AŞ. ve ... Otomotiv AŞ yönünden davanın reddine karar verilmesinin yerinde olduğu" gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

Kazaya karışan araçların meydana getirdikleri zararlardan araç sahiplerinin hukuken sorumlu olacağı ilkesi benimsenmiş ise de, araç malikleri tarafından herhangi bir sebeple yararlanılması için bir başka kimseye devir edilmesi halinde (kısa bir süre için kiralanmaması kaydıyla) artık üzerindeki fiili hakimiyeti kalmaması ve bu sebeple ekonomik yönden de bir yararlanma olanağının kalktığı durumlarda, o araca kaza sırasında fiili hakimiyeti altında bulunduran ve ondan iktisaden yararlanan kimsenin işleten sıfatıyla meydana gelen zarardan sorumlu tutulması gerekir.

Bunun sonucu olarak da, araç maliki sorumlu tutulmamalıdır. Gerek doktrinde, gerekse Yargıtay'ın uygulamalarında, kiracının işleten sıfatının belirlenmesinde, kira sözleşmesinin uzun süreli olması, araç üzerinde fiili hakimiyet ve ekonomik yararlanma unsurlarının birlikte bulunması gerekmektedir.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “hukuki sorumluluğa” ilişkin 85.maddesi 1 inci fıkrasına göre: “Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün ünvanı veya işletme adı altında veya bir teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, ... zarardan ortalaşa ve zincirleme sorumlu olurlar.” 85.maddenin son fıkrasına göre de “İşleten, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur.”

Trafik kazalarından tehlike sorumluluğu ilkesince sorumlu olan işletenler; araç sahibi, bir şirket (firma) ünvanı altında motorlu araç işletenler, motorlu araçlarla yolcu ve yük taşıma işlerine katılan taşımacı, girişimci, üstlenici, gezi ve tur düzenleyici, bilet ve irsaliye düzenleyerek, yolcu ve yük taşıma işlerine aracılık ederek motorlu aracın işletilmesine doğrudan veya dolaylı katılan, motorlu aracın işletilmesinden ekonomik yarar sağlayan tüm gerçek ve tüzel kişiler, mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta, alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen kişiler ve aracın uzun süreli kiralanması, ariyet veya rehin alınması gibi hallerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişiler.

Temyizen incelenen hükümde; araç maliki ... Şirketinin kazaya karışan aracı uzun süreli kiralama sözleşmesi ile davalılardan ... Otomotiv AŞ'ye kiraladığı, ... Otomotiv AŞ. tarafından da diğer davalı ... Oto AŞ'ye uzun süreli olarak kiraladığı gerekçesiyle ... Otomotiv AŞ yönünden davanın reddine karar verilmesinin yerinde olduğu gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

Dosya kapsamına davalılardan ... Otomotiv şirketi ile diğer davalı araç maliki ... şirketi arasında uzun süreli araç kiralama sözleşmesi ve bayilerde bulundurularak araçlar için uzun süreli kiralama sözleşmesi sunulmuştur. Buna göre kazaya karışan aracın uzun süreli kiralama sözleşmesi ile araç maliki davalı ... şirketinden davalı ... Şirketinin kiraladığı ve işletenlik sıfatının ... şirketinden diğer davalı ... şirketine geçtiği anlaşılmaktadır.

Mahkemece kazaya karışan aracın ... Otomotiv AŞ tarafından diğer davalı ... Oto AŞ'ye uzun süreli olarak kiraladığı, bu nedenle davalı ... şirketinin işletenlik sıfatının bulunmadığı gerekçesiyle yazılı şekilde karar verilmiş ise de dosyanın incelenmesinde; aracın davalı ... tarafından diğer davalı ... Şirketine kiraya verildiğine ilişkin belgeye rastlanmamış, Dairemizin geri çevirme kararıyla kira sözleşmesi ve aracın ... şirketi tarafından ... şirketine teslimine ilişkin diğer sözleşmelerin temini istenilmiş, gelen cevabi yazılardan da davalı ... Şirketinin işletenlik sıfatının devrini gerektirecek diğer bir deyişle davalı ... şirketinin işletenlik sıfatının sona ermesini sağlayacak herhangi bir sözleşmeye rastlanmamıştır.

Eksik incelemeyle karar verilemez.

Dosya içerisindeki cevap dilekçelerinden, davalı ... tarafından uzun süreli olarak kiralanan davaya konu aracın ... Otomotiv San. AŞ.’nin, araç onarımı, teslimat gecikmesi ve müşteri memnuniyeti sebepleri ile müşterilere ikame araç verilmesi amacıyla bayilere kiralama yapılması sebebiyle kiralandığı, bu doğrultuda davaya konu aracın ... Şirketi tarafından bayisi olan diğer davalı ... Şirketine müşterilerine ikame araç olarak kiralandığı belirtilmiş, ... Şirketi ile ... şirketi arasında araç kiralanmasına ilişkin sözleşme sunulmamış, "ikame araç faturası" adı altında faturalar sunulmuştur.

Yine dosya kapsamında bulunan belgelerden "... İkame Araç Raporu" başlıklı belgede müşterilere verilen ikame araçlara ilişkin bilgilere yer verilmiştir.

Uzun süreli araç kiralamada, kiracı “işleten” olarak sorumlu olur. Ancak, kiracının “işleten” olarak sorumlu tutulabilmesi için, aracı “kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere “ işlettiğinin ve ayrıca “araç üzerinde fiili tasarrufu bulunduğunun” ispat edilmesi gerekir.

Somut olayda kazaya karışan aracı uzun süreli kiralama sözleşmesi ile kiralayan davalı ... Şirketinin işletenlik sıfatının diğer davalı ... şirketine geçtiğinin kira sözleşmesi, aracın kiracıya teslim belgesi, kira bedellerine ilişkin belgeler, aracın, kiracı tarafından kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işletildiğine dair delilleri sunması gerekmektedir.

Buna göre mahkemece davalı ...

AŞ yönünden; davalı ... tarafından araçların kiralanıp bayisi olan ... şirketine müşteri memnuniyeti çerçevesinde kiraladığını belirttiği hususları da dikkate alındığında müşteri memnuniyeti ve satış sonrası hizmet politikası gereğince organizasyonel bir bağlılığın, ekonomik yararlanmanın, aracın işletenlik sıfatının devrini gerektirecek uzun süreli kiralama sözleşmesinin olup olmadığının, araç üzerinde ekonomik ve ticari menfaatin bulunup bulunmadığının, ... şirketi tarafından ...

Otomotiv şirketine kira bedellerinin ödenip ödenmediğinin, ... şirketi tarafından kira bedeline ilişkin vergilerin ödenip ödenmediğinin araştırılarak davalı ... AŞ'nin sorumluluğunun belirlenerek hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmek üzere hükmün bozulmasına karar vermek gerekmiştir.

Kabule göre de; kazaya neden olan aracın ticari nitelikte olduğundan avans faizine hükmedilmesinde isabetsizlik görülmediği halde kararın gerekçesinde maddi hata sonucu yasal faize hükmedilmesinin isabetli olduğunun belirtilmesi ve davalıların zarardan müştereken ve müteselsilen sorumluluklarına karar verildiği halde yargılama gideri, harç ve vekalet ücretinden müşterek müteselsil sorumlu tutulmamaları da doğru görülmemiş, Bölge Adliye Mahkemesinin kararında ilk derece mahkemesinin esas ve karar numarası konusundaki hatalar yerinde düzeltilebilir maddi hata olarak görülmüştür.

VI. KARAR

1.Yukarıda (1) numaralı bentte açıklanan sebeplerle davalı ... Araçlar Tamir Bakım Taşımacılık İnş. Gıda Petrol Ürünleri Pazarlama San.ve Tic. Ltd. Şti. vekilinin ve davalı ... AŞ vekilinin tüm, davacı vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

2. Yukarıda (2) numaralı bentte açıklanan sebeplerle; davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararınına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde davacıya iadesine,

Aşağıda yazılı temyiz harcının temyiz eden davalı ... Araçlar Tamir Bakım Taşımacılık İnş. Gıda Petrol Ürünleri Pazarlama San.ve Tic. Ltd. Şti. ve davalı ...Ş.'ye yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,