Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2023/11070 K.2024/4628

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin ve irtifak hakkı karşılığının tespiti ile kamulaştırılan taşınmazın ve irtifak hakkının davacı idare adına tesciline ilişkin davada verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; ... köyü 47 parsel, ...köyü 114, 115 ve 117 parsel ile... köyü 75 parsel sayılı taşınmazların kamulaştırma bedeli ile irtifak hakkı karşılığının tespiti ile kamulaştırılan taşınmazlar ile üzerindeki irtifak haklarının müvekkili idare adına tescilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazlar için davacı idare tarafından teklif edilen bedelin düşük olduğunu, taşınmazların sulu tarım arazisi vasfında verimli topraklara sahip olduğunu,... köyü 47 parsel sayılı taşınmazın kapama zeytin bahçesi niteliğinde olduğunu, kamulaştırmadan arta kalan kısımda oluşan değer azalışının %90 oranında alınmasını, Hatay ilinin yatırım projeleri ile ekonomik olarak hızla geliştiğini, bu nedenle taşınmazların arsa vasfında değerlendirilmesini, aksi kabul edildiği takdirde kapitalizasyon faizinin %3, objektif değer artışının %200 oranında alınması gerektiğini ileri sürmüştür.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 25.02.2014 tarihli ve 2012/718 Esas, 2014/164 Karar sayılı kararı ile davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin ve irtifak hakkı karşılığının tespiti ile davalı tarafa ödenmesine, dava konusu taşınmazların kamulaştırma konusu kısmının tapu kaydının iptali ile taşınmazın ve irtifak hakkının davacı idare adına tesciline karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Birinci Bozma Kararı

1. Mahkemenin 25.02.2014 tarihli ve 2012/718 Esas, 2014/164 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay (Kapatılan) 18. Hukuk Dairesince yapılan temyiz incelemesi sonucunda; ...ı ilçesine bağlı ...ve... köylerinde bulunan taşınmazlar yönünden ...ı ve Kumlu ilçe veri cetvelleri getirtilerek münavebeye alınan ürünlerin değerlendirilmesinde farklılıklar da gözetilerek her iki ilçenin veri cetvellerinin ortalaması alınarak değer biçilmesi gerekirken, taşınmazın sadece bulunduğu ilçe verileri esas alınarak farklı değerlere hükmedilmesi suretiyle eksik araştırma ve incelemeye göre karar verildiği,

dosyaya getirtilen Tarım ve Orman İlçe Müdürlüğünün ayrıntılı veri cetvelinde 2012 yılı itibarıyla buğdayın dekar başına ortalama verimi 550 kilogram, pamuğun 570 kilogram, II.ürün mısırın 1000 kilogram iken raporda sırasıyla 770 kilogram, 630 kilogram ve 1210 kilogram, buğdayın satış fiyatı 0,64 TL, pamuğun 1,21 TL ve II.ürün mısırın ise 0,56 TL iken raporda sırasıyla 0,63 TL, 1,55 TL ve 0,58 TL, buğdayın üretim gideri 246 TL/da, pamuğun 627 TL/da ve II.ürün mısırın ise 487 TL/da olmasına rağmen raporda sırasıyla 227 TL/da, 549 TL/da ve 471 TL/da, buğday samanın geliri 40 TL olmasına rağmen 60 TL alınmak suretiyle,

zeytinin dekar başına ortalama verimi 625 kilogram ve üretim gideri 333 TL/da iken raporda sırayla 500 kilogram ve 369 TL/da alınmak suretiyle kamulaştırma bedelinin tespit edildiği, Mahkemece yapılan 27.08.2013 tarihli keşif zaptında dava konusu... köyü 47 parsel sayılı taşınmazın bir kısmının zeytinlik, bir kısmının arazi olarak kullanıldığı tespit edildiğine göre, taşınmazın zeytinlik ve arazi olan kısımları ayrı ayrı belirlenerek zeytinlik olan kısmının zeytinin, arazi olan kısmının ise münavebeye alınan ürünlerin getireceği net gelir üzerinden değerlendirilmesi gerekirken, taşınmazın tamamının zeytinlik olarak değerlendirildiği,

taşınmazlara %20 oranında objektif değer artışı uygulanması gerektiği,... köyünde bulunan taşınmaz yönünden dosyaya getirtilen Tarım ve Orman İlçe Müdürlüğünün ayrıntılı veri cetvelinde.

2012 yılı itibarıyla II.ürün mısırın dekar başına üretim gideri 361,20 TL/da iken 362,20 TL/da alınmak, buğdayın yan ürünü samanın dekara ortalama geliri 200 TL iken 160 TL alınmak suretiyle kamulaştırma bedelinin tespit edilmesi, taşınmaza %20 oranında objektif değer artışı uygulanması gerektiği, ayrıca Mahkemece hüküm altına alınan toplam kamulaştırma bedelinden fazla depo edilen bedelin davacı idareye mevduat faizi ile birlikte iadesine karar verilmesi gerekirken, varsa işlemiş faizi ile birlikte iadesine karar verilmesi,

dava konusu taşınmazların tümünün tapu kaydında bulunan 2. Derece Kara Askeri Yasak Bölge şerhi ile birlikte davacı idare adına tesciline karar verilmesi gerektiğinin düşünülmediği gerekçesiyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.

3. Yargıtay (Kapatılan) 18. Hukuk Dairesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararına karşı davacı idare vekili karar düzeltme talebinde bulunmuştur.

4. Dairemizce yapılan karar düzeltme incelemesi sonucunda; temyiz incelemesindeki bozma kararına ilave olarak dava konusu 117 parsel sayılı taşınmazın tapu kaydında bulunan ipotek şerhinin hükmedilen bedele yansıtılmamasının doğru görülmediği gerekçesiyle karar düzeltme isteminin kabulü ile kararın bozulmasına karar verilmiştir.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin 14.05.2019 tarihli ve 2017/433 Esas, 2019/225 Karar sayılı kararı ile davanın kabulüne, kamulaştırma bedelinin ve irtifak hakkı karşılığının tespiti ile davalı tarafa ödenmesine, dava konusu taşınmazların kamulaştırma konusu kısmının tapu kaydının iptali ile taşınmazın ve irtifak hakkının davacı idare adına tesciline karar verilmiştir.

C. İkinci Bozma Kararı

1. Mahkemenin 14.05.2019 tarihli ve 2017/433 Esas, 2019/225 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizce yapılan temyiz incelemesi sonucunda; dava konusu taşınmazlardan... köyü 75 parsel sayılı taşınmaz için Mahkemece uyulan bozma kararında ayrı bir başlık altında açıklanan bozma gerekçeleri arasında, Kumlu ve ...ı Tarım ve Orman İlçe Müdürlüklerinin veri cetvelleri ortalamasının alınması yönünde bir bozma nedeni bulunmadığı hâlde, davalılar lehine oluşan usulî kazanılmış hak gözetilmeden, diğer parseller için yapılan bozma nedenlerini bu parsel için de uygulamak suretiyle hesaplama yapan bilirkişi raporunun hükme esas alınması suretiyle eksik bedel tespiti,

dava konusu taşınmazlardan ...ı ilçesi,... köyü 47 parsel sayılı taşınmaz için bozma öncesi hükmedilen 573.735,66 TL bedele ilk karar tarihine kadar yasal faiz uygulanması gerekirken, maddi hata ile bozma sonrası belirlenen 803.578,38 TL için ilk karar tarihine kadar yasal faiz uygulanması, davacı idarece fazladan bloke edilen bedelin, davalı tarafa ödenmiş ise davalı tarafça bankadan çekilmesine kadar varsa birikmiş olan mevduat faiziyle birlikte davacı idareye verilmesine, ödenmemiş ise davacı idareye iadesine dair karar verilmesi gerekirken infazda tereddüt oluşturacak şekilde hüküm kurulması,

davacı idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmemesi gerektiğinin gözetilmemesi gerekçesiyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.

D. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Üçüncü Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin ve irtifak hakkı karşılığının tespiti ile davalı tarafa ödenmesine, dava konusu taşınmazların kamulaştırma konusu kısmının tapu kaydının iptali ile taşınmazın ve irtifak hakkının davacı idare adına tesciline karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazlar için belirlenen bedelin yüksek olduğunu, münavebeye alınan ürünlerin verim ve fiyat verilerinin yüksek, maliyetlerinin düşük alındığını, kapitalizasyon faiz oranı ile objektif değer artışı oranının yüksek uygulandığını, kamulaştırma bedeline faiz işletilmesi, faiz işletilen bedeller ile tarihlerinin hatalı olduğunu, müvekkili idare lehine vekâlet ücreti takdir edilmemesinin hukuka aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

2. Davalılar vekili temyiz dilekçesinde özetle.

Amik-Afrin Barajı davalarında sulu araziler için kapitalizasyon faiz oranının %4 olarak uygulanması yönünde emsal karar oluştuğunu, bu hususun kamu düzenine ilişkin olup bu dosyada kapitalizasyon faizinin %5 oranında uygulanmasının eşitlik ilkesine aykırı düştüğünü, diğer birçok dosyada soğan ürünü münavebede yer aldığı halde ve ...ı-Kumlu İlçe Tarım Müdürlükleri münavebe ürünleri arasında soğan bulunmasına rağmen bu dosyada soğanın münavebeye dahil edilmeyerek hatalı bedel tespit edildiğini, objektif değer artış oranının ise en az %300 oranında uygulanması gerekirken %20 gibi düşük bir oranda uygulandığını,

aynı kamulaştırma kapsamındaki kapama zeytin bahçelerinde zeytinin verimin 650 kilogram ve fiyatının 2,50 TL alındığını, ancak bu dosyada verimin 625 kilogram ve fiyatın 1,90 TL alınmak suretiyle eksik bedel tespit edildiğini, davacı idare tarafından fazla depo edilen bedele ilişkin sadece iadesi yönünde hüküm kurulması gerekirken, davalıların sorumlu tutulması suretiyle mevduat faiziyle birlikte iadesine dair hüküm kurulmasının hatalı olduğunu, Müşrüflü köyü 75 parsel sayılı taşınmaza ilişkin bozma kararı doğrultusunda sadece Kumlu İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü resmî verileri kullanılarak bedel tespit edilmesi gerekirken,

müvekkiller lehine oluşan usuli kazanılmış hakka istinaden dosya bilirkişiye tevdi edilmeden karara varılmasının doğru olmadığını, kamulaştırmadan arta kalan kısımlarda %90 oranında değer azalışı meydana geldiğini, ülkemizde yaşanan yüksek enflasyon gözetilerek kamulaştırma bedeline dava tarihinden ödeme tarihine kadar en yüksek banka mevduat faizi uygulanması gerektiğini ileri sürmüştür.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme Uyuşmazlık, ... olarak davacı idare ile davalı tapu malikleri arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) geçici 3 üncü maddesi gereği yürürlükte bulunan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun (1086 sayılı Kanun) 26.09.2004 tarihli ve 5236 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikten önceki 427 ilâ 439 uncu maddeleri.

2. 2942 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesinin sekizinci fıkrası, 11 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkraları.

3. Değerlendirme 1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacı idare vekilinin tüm, davalılar vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. 01.08.2023 tarihli ve 32266 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 05.04.2023 tarihli ve 2022/83 Esas, 2023/69 Karar sayılı kararı ile 04.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kanun’un 24.04.2001 tarihli ve 4650 sayılı Kanun’un 5 inci maddesiyle değiştirilen 10 uncu maddesine 11.04.2013 tarihli 6459 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesiyle eklenen dokuzuncu fıkrası iptal edilmiştir.Dava 01.08.2023 tarihinden önce açılmıştır.

Anayasa’nın 153 üncü maddesinin beşinci fıkrasında yer alan. “İptal kararları geriye yürümez.” hükmü ve Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun. “Her davada açıldığı tarihte tespit edilen vaziyet hükme ittihaz olunması iktiza eylemesine…” gerekçesini içeren 28.11.1956 tarihli ve 15/15 sayılı kararı ile.

“Her dava açıldığı tarihteki fiili ve hukukî duruma göre karara bağlanır.” genel hukukî prensibini hâvi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.05.2017 tarihli ve 2017/3-990 Esas, 2017/954 Karar sayılı kararları nazara alındığında fark kamulaştırma bedeline 2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası gereğince davanın açıldığı tarihten 4 ay sonrasından başlamak üzere yasal faiz uygulanması isabetlidir.

3. Buna karşın; karar kesinleştiğinde ödenmek üzere üçer aylık vadeli hesapta nemalandırılmasına karar verilen 229.842,00 TL bedelin son kararla davalı tarafa ödenmesine hükmedildiği gözetilerek, bu bedel için faiz bitiş tarihinin son karar tarihi olarak belirlenmesi gerektiğinin düşünülmemesi doğru değildir.

4. Davacı idare tarafından fazla depo edilen bedelin varsa çekilme tarihine kadar işlemiş mevduat faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi gerekirken, infazda tereddüt uyandıracak şekilde faiziyle iadesine karar verilmesi bozmayı gerektirir.

Ne var ki bu hataların giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Kanun'un geçici 3 üncü maddesi gereği yürürlükte bulunan 1086 sayılı Kanun’un 438 inci maddesi uyarınca Mahkeme kararının düzeltilerek onanması gerekir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Davacı idare vekilinin tüm, davalılar vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

2. Davalılar vekilinin Mahkeme kararına yönelik temyiz itirazının kısmen kabulü ile gerekçeli kararın hüküm fıkrasının (6) numaralı bendinin ikinci paragrafında yer alan "14.05.2019" tarihinin hükümden çıkartılmasına, yerine "25.05.2023" tarihinin yazılmasına, hüküm fıkrasının (2), (4) ve (6) numaralı bentlerinin ikinci paragraflarında yer alan "kadar" kelimesinden sonra "işlemiş" kelimesinden önce gelmek üzere "varsa" kelimesinin eklenmesi suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Davalılara aşağıda yazılı kalan harçların istenildiğinde iadesine,