Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2023/8730 K.2024/2234

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesince, İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın yeniden görülmesi için dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı idare ve bir kısım davalılar vekilleri ile davalı ... ve ... tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davalılar tarafından yapılan istinaf başvurularının esastan reddine, davacı idare vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı idare ve bir kısım davalılar vekilleri ve davalı ... tarafından temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Diyarbakır ili, ..., ... Köyü 240 ada 3 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescilini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Bir kısım davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı idare tarafından düzenlenen kıymet takdir raporunda dava konusu taşınmazın zemin ile üzerindeki muhdesat bedellerinin düşük hesaplandığını, dava konusu taşınmaz için objektif değer artış oranı uygulanması gererktiğini, taşınmazın gerçek değerinin tespit edilmesini talep etmiştir.

2. Diğer davalılar tarafından cevap dilekçesi sunulmamıştır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne, kamulaştırma bedelinin tespiti ile bu bedelin davalılara ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalılar adına olan tapu kaydının iptali ile davacı idare adına tesciline karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare ve bir kısım davalılar vekilleri ile davalı ... ve ... istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; bilirkişi raporunda ortalama verilerle hesaplama yapılmadığından dolayı kamulaştırma bedelinin taşınmaz değerinden daha fazla hesaplandığını, dava konusu taşınmaz büyük bir arazi olup, tamamında sebze vb. ürünlerin üretilmesinin mümkün olmadığını, Kulp İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün 2016 yılı tarımsal verileri geriye dönük son beş yılın verilerinin üç kat üzerinde olduğunu, net gelir analizinde verimlerin en azından son üç ya da beş yılın resmi veri ortalamasının esas, alınması gerektiğini, kapitalizasyon faiz oranının % 8 olarak değerlendirmeye alınması gerektiğini ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılması istemi ile istinaf yoluna başvurmuştur.

2. Bir kısım davalılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; münavebe ürünlerinde üretim masrafların brüt gelirin 1/3’den fazla alındığını, mısır hesabında mısırın yan ürünü olan mısır samanının da dahil edilmesi gerektiğini, Kulp ilçesinde 2017 yılında görülen kamulaştırma dosyalarına sunulan 2017 TAMSİS verileri ile aralarında verim miktarı ve maliyetler açısından ciddi çelişkiler ve aşırı farklar bulunduğunu,

İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü verileri arasındaki farkın oluşma sebebi ise İl Tarım Müdürlüklerinin TAMSİS sistemine veri girişi yaparken il bazında diğer ilçelerdeki verileri de dikkate alarak bir ortalama ile giriş yapmalarından kaynaklandığını, bu durumun haksız ve adil olmayan bir neticeye sebebiyet verdiğini, tarımsal ürünlere ilişkin veri cetvelindeki bu çelişkinin giderilmesi gerektiğini, davaya konu taşınmazın özellikleri dikkate alınarak en az %50 oranında objektif değer artışı oranı uygulanması gerekirken bu yönde bir artış hesaplamasının yapılmamış olmasının hukuka aykırı olduğunu,

münavebe ürünlerin hatalı olduğunu ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılması istemi ile istinaf yoluna başvurmuştur.

3. Davalı ... istinaf dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmaz verimli bir arazi olup, verim miktarının yüksek belirlenmesi gerektiğini, münavebe ürünlerine ilişkin resmi verilerde çelişki mevcut olduğunu, bu çelişkinin giderilmesi gerektiğini, kg satış fiyatının yüksek alınmasını ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılması istemi ile istinaf yoluna başvurmuştur.

4. Davalı ... istinaf dilekçesinde özetle; münavebe ürünlerinde üretim masrafların brüt gelirin 1/3’den fazla alındığını, mısır hesabında mısırın yan ürünü olan mısır samanının da dahil edilmesi gerektiğini, Kulp ilçesinde 2017 yılında görülen kamulaştırma dosyalarına sunulan 2017 TAMSİS verileri ile aralarında verim miktarı ve maliyetler açısından ciddi çelişkiler ve aşırı farklar bulunduğunu,

İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü verileri arasındaki farkın oluşma sebebi ise İl Tarım Müdürlüklerinin TAMSİS sistemine veri girişi yaparken il bazında diğer ilçelerdeki verileri de dikkate alarak bir ortalama ile giriş yapmalarından kaynaklandığını, bu durumun haksız ve adil olmayan bir neticeye sebebiyet verdiğini, tarımsal ürünlere ilişkin veri cetvelindeki bu çelişkinin giderilmesi gerektiğini, davaya konu taşınmazın özellikleri dikkate alınarak en az %50 oranında objektif değer artışı oranı uygulanması gerekirken bu yönde bir artış hesaplamasının yapılmamış olmasının hukuka aykırı olduğunu,

münavebe ürünlerin hatalı olduğunu ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılması istemi ile istinaf yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu taşınmazın arazi niteliğinde olduğu anlaşıldığından, taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının arazilere ilişkin (f) bendi uyarınca net geliri esas alınarak değer biçilmesinde yöntem itibarıyla bir isabetsizlik görülmediği, ancak davacı idareye iadesi gereken bölümünün hatalı olarak kurulduğundan ve davacı idare harçtan muaf olduğu halde dava açılırken yatırılan peşin harcın davacı idareye iadesine karar verilmemesi doğru görülmediğinden bahisle 6100 Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 353 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin iki numaralı alt bendi gereğince düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmuştur.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare ve bir kısım davalılar vekilleri ve ... temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

2. Bir kısım davalılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ettiği, ayrıca Bölge Adliye Mahkemesince yeni hüküm kurduğu halde davalı lehine karar tarihi itibarıyla 9.200 TL vekâlet ücreti takdir edilmesi gerektiğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

3. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf bozması sonrası düzenlenen Tensip zaptı ara kararına rağmen müvekkile duruşma gün ve saatini bildirir tebligat çıkarılmadığını, dava konusu taşınmazın konumu dikkate alınarak,

taşınmazın belirlenen m² birim bedeline objektif değer artışı uygulanıp uygulanmayacağı hususunda bilirkişi heyetinden ek rapor alınması gerektiği gözetilmeden, eksik inceleme ile yazılı şekilde bedel tespiti yapan rapora göre karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu, kamulaştırma bedeline işletilen faiz oranının enflasyonun çok altında kaldığını, bu nedenle kamulaştırma bedelinin karar tarihindeki verilere göre hesaplanması gerektiğini, ilçe tarım verilerine göre hesaplama yapılmasını, taşınmaz üzerindeki fidanların değerinin tespit edilmediğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

4. Davalı ... temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü itirazlarını tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme Uyuşmazlık, dava konusu taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1.6100 sayılı Kanun’un 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2.2942 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesinin sekizinci fıkrası, 11 inci maddesi.

3. Değerlendirme 1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Tarım arazisi niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca olduğu gibi kullanılması hâlinde getireceği net geliri üzerinden bilimsel yolla değer biçilmek suretiyle adil ve hakkaniyete uygun olarak tespit edilen bedelin davalı tarafa ödenmesi, dava konusu taşınmazın davalılar adına olan tapu kaydının iptali ile davacı idare adına tesciline karar verilmesi yerindedir.

3. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukukî nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre; davacı idare vekilinin tüm, bir kısım davalılar vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

4. Bölge Adliye Mahkemesi karar tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre davalılar lehine 9.200,00 TL vekâlet ücretine hükmedilmesi gerekirken, İlk Derece Mahkemesi karar tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan tarifeye göre vekâlet ücreti belirlenmesi bozmayı gerektirir.

Ne var ki bu hatanın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca kararın düzeltilerek onanması gerekir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Davacı idare ve davalı ... vekili ile davalı ...'nin tüm, bir kısım davalılar vekillerinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

2. Bir kısım davalılar vekillerinin temyiz itirazlarının kısmen kabulü ile temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının (II-8) numaralı bendinde yer alan "2.725" sayısının çıkartılmasına, yerine "9.200,00" sayısının yazılmasına, hükmün böylece DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Davacı idare harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına, davalı ...'den ve ...'den peşin alınan temyiz harçlarının Hazineye irat kaydedilmesine, davalı ... vd.'den peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,