Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2024/10423 K.2025/8767

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

Davalı ... mahkemece verilen ilk kararı temyiz etmediğinden, bu davalı yönünden bozma öncesi tespit edilen metrekare birim fiyatının davacı idare yararına usuli kazanılmış hak teşkil ettiğinden temyiz isteminin reddine karar verildikten sonra;

Davacı idare vekili ve davalı ... vekilinin temyizi yönünden yapılan incelemede;

I. DAVA

Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi 858 ada 10 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ile kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı tarafın cevap dilekçesi sunmadığı görülmüştür.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 24.12.2020 tarihli ve 2019/259 Esas, 2020/567 Karar sayılı kararı ile davanın dava şartı yokluğundan usulden reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin 29.04.2021 tarihli ve 2021/1199 Esas, 2021/1278 Karar sayılı kararı ile kamulaştırma bedelinin verilen kesin süreye rağmen yatırılmaması nedeniyle, mahkemenin vermiş olduğu davanın usulden reddi kararının doğru olduğu gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Birinci Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin 29.04.2021 tarihli ve 2021/1199 Esas, 2021/1278 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizce yapılan temyiz incelemesi sonucunda ;dosyaya sunulan 08.06.2021 tarihli dilekçesi ekindeki banka dekontuna göre davacı idarenin ... Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi'nin karar tarihinden sonra depo kararını yerine getirdiği anlaşıldığından, usul ekonomisi gözetilerek işin esasına girilip dosyada mevcut bilirkişi kurulu raporları denetlenmek suretiyle karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Birinci Bozmaya Uyularak Verilen Karar İlk Derece Mahkemesinin 20.05.2022 tarihli ve 2022/239 Esas, 2022/275 Karar sayılı kararı ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

C. İkinci Bozma Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili ve davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizce yapılan temyiz incelemesi sonucunda; kısmen kapama erik bahçesi kısmen arazi niteliğindeki taşınmaza net gelir yöntemine göre değer tespitinde münavebeye esas alınan ürünlerin üretim masraflarının ekonomik tarım yapmaya engel olacak kadar yüksek alınması doğru olmadığı gibi; brüt gelirinin 1/3'ü oranından da az olmaması gerektiğinin gözetilmesi gerekir. Bu itibarla; münavebeye esas alınan ürünler için değerlendirme yılına ait İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün maliyet cetvelinde belirtilen masrafların ekonomik tarım yapmaya elverişli olduğu gözetilmeksizin hükme esas bilirkişi raporundaki hatalı değerlendirme ile brüt gelirinin 1/2 'si oranında alınması nedeniyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.

D. İlk Derece Mahkemesince İkinci Bozmaya Uyularak Verilen Karar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; bilirkişi raporunda tespit edilen bedelin kıymet takdir raporunda belirlenen bedelden oldukça yüksek olmasnın çelişkili olduğunu, net gelirin yüksek hesaplandığını ve münavebe sisteminin hatalı tespit edildiğini, objektif değer artış oranının yüksek hesaplandığını, objektif değer artışı ve kapitilizasyon faiz oranının tarım arazileri için birlikte uygulanamayacağını, alınan bilirkişi raporu ve mahkemece yapılan hesaplamanın yetersiz, hatalı ve denetime elverişli olmadığını, taşınmazın kuru tarım arazisi mi yoksa sulu tarım arazisi mi olduğunun gerekçeleriyle açıklanarak tespit edilmesi gerektiğini, lehe vekalet ücretinin takdir edilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

2. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; toplam kamulaştırma bedelinden davalı müvekkil hissesine ve diğer davalı hissedar hissesine düşen ve davacı idare tarafından davalı hak sahipleri hissesine yatırılacak miktar açık ve net olarak belirtilmeden hüküm kurulduğunu,

bozmadan önceki karar hükmünün hatalı ve yanlış bilirkişi raporuna dayandığını,hükme esas alınan bilirkişi raporundaki hatalı değerlendirme ile dava konusu taşınmazın kamulaştırma bedelinin ve davalı hisselerinin yeniden yapılan bilirkişi incelemesiyle hesaplanarak düzeltilmesi ve tespitinin gerektiği için Yargıtay tarafından mahkeme kararının bozulmasına karar verdikten sonra bozma kararına göre yeniden yapılan kamulaştırma bedel tespitinin davanın tüm taraflarını bağladığının Kanun gereği açık olduğu, yeniden tespit edilen ve müvekkilin hissesine düşen bedele hükmedilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

3. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; zemin bedeli hesap edilirken 'üretim giderleri (brüt gider) tek tek açıklanmamış ve hesaplamaya dahil edilmemesi gereken giderler brüt gider olarak kabul edilerek eksik bedel belirlenmiş olduğunu, brüt giderin brüt gelirin 1/3'ünden fazla olarak hesaplanmış olduğunu, objektif değer artışının hakkaniyete aykırı belirlenmesi sebebiyle kamulaştırma bedelinin düşük olarak hesap edilmiş olduğunu ,

kamulaştırma bedelinin düşük belirlenmesi hakkaniyete aykırılık oluşturduğunu, kamulaştırma bedelinin 2019 yılında belirlenmesi ve müvekkile ödemenin ise 2022 yılında gerçekleşmiş olması nedeniyle enflasyon karşısında yaşadığı değer kaybının hesaplamasının yapılmaması hatalı olduğunu ileri sürmüştür.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme Uyuşmazlık, ... olarak davacı idare ile davalı tapu maliki arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti istemine ilişkindir.

2. Değerlendirme 1.Temyiz olanan nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.

2. İlk Derece Mahkemesince bozma ilamına uyulmuş ise de bozma ilamının gerekleri yerine getirilmemiştir. Şöyle ki, ilamda kısmen kapama erik bahçesi kısmen arazi niteliğindeki taşınmaza net gelir yöntemine göre değer tespitinde münavebeye esas alınan ürünlerin üretim masraflarının ekonomik tarım yapmaya engel olacak kadar yüksek alınması doğru olmadığı gibi; brüt gelirinin 1/3'ü oranından da az olmaması gerektiğinin gözetilmesi gerektiği, bu itibarla;

münavebeye esas alınan ürünler için değerlendirme yılına ait ilçe tarım ve orman müdürlüğünün maliyet cetvelinde belirtilen masrafların ekonomik tarım yapmaya elverişli olduğu gözetilmeksizin hükme esas bilirkişi raporundaki hatalı değerlendirme yapılması doğru görülmediği belirtilmiş olmasına rağmen mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda bozma konusu yapılmayan münavebe ürünlerinin fiyat ve verimlerinde değişiklik yapılmış olması doğru görülmemiştir.

3.Dava konusu taşınmaz 2.mıntıkada bulunduğu hâlde, maddi hata sonucu 11.mıntıka olarak yazılması da bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

1.Davalı ... vekilinin temyiz isteminin reddine,

2.Davacı idare vekili ve davalı ... vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Davacı idare ve davalı ...'ten peşin alınan temyiz harçlarının istenildiğinde iadesine, davalı ...'den peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine,