Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2024/10627 K.2025/12077

Taraflar arasındaki 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 23 üncü maddesi uyarınca tapu iptal ve tescil olmadığı takdirde tazminat istemine ilişkin davada yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacılar vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacılar vekillerince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verilmiştir.

Davacılar ... vd. vekilince temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasının istenilmesi üzerine, işin duruşmaya tâbi olduğu anlaşılmış ve duruşma için 30.09.2025 günü tayin edilerek taraflara tebligat gönderilmiştir. Duruşma günü davacılar ... vd. vekili Avukat ..., davalı Hazine vekili Avukat ..., yetki belgesine istinaden davalı.... ve Araştırmalar Vakfı vekili Avukat ...., davalı ... vekili Avukat... gelmişlerdir.

Duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatların sözlü açıklamaları dinlendikten sonra duruşmaya son verildi.

Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle. İstanbul ili, ... ilçesi,... Mahallesi 37 ada 44 parsel sayılı taşınmazın ... tarafından kamulaştırıldığını, kamulaştırma sonucu ifrazen 52, 53, 87 parsel sayılı taşınmazların oluştuğunu, taşınmazların bedeli ödenerek .....

Karayolu Geçişi Otoyolu Güzergahı ....Tesisleri (köprü bakımı işletme trafik depo tesisleri) sahası olarak 1989 yılında kamulaştırıldığını, bu alanların plan değişikliği yapılmak suretiyle 2015 yılında .... ve Araştırma Vakfına tahsis edildiğini, kamuya ayrılması gereken alanların....

Vakıfa tahsisinin usulsüz ve haksız olduğunu, müvekkillerinin kamulaştırma amacına uygun kullanılmayan taşınmazlarının iade edilerek payları oranında adlarına tesciline, bu taleplerinin kabul görmemesi halinde taşınmazların davacılarca mahrum kalınan artı değerine karşılık gelmek üzere, fazlaya ilişkin tüm dava ve talep hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 25.000,00TL tutarındaki tazminatın dava tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; husumete ilişkin itirazları bulunduğunu, davanın hak düşürücü sürede açılmadığını, bu nedenle reddine karar verilmesi gerektiğini, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesi gerektiğini beyan etmiştir.

2.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın derdestlik, hak düşürücü süre, zamanaşımı ve yargı yolu nedeniyle reddi gerektiğini, yine davanın esastan da reddine karar verilmesi gerektiğini beyan etmiştir.

3.Davalı Türkiye....ve Araştırma Vakıf vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın yasal dayanaktan yoksun olduğunu, davada hak düşürücü sürelerin geçtiğini, davanın reddine karar verilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davacılar .... vd. vekili istinaf dilekçesinde özetle; eksik inceleme ile karar verildiğini, verilen karar ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğini, kamulaştırma kararından sonra herhangi bir işlem yapılmadığını, raporun hatalı olduğunu, dosyanın hesap bilirkişisine tevdi edilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

2.Davalı ... vekili istinaf dilekçesinde özetle; kamulaştırma kararına uygun işlem yapılmadığını, eksik işlem ile rapor düzenlendiğini, hesap raporu için dosyanın bilirkişiye tevdi edilmesi gerektiğini, itirazlarının değerlendirilmediğini ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu taşınmaz ile ilgili olarak idare tarafından kamulaştırma amacına uygun işlemler yapıldığı, ayrıca 2942 sayılı Kanun'un 23 üncü maddesine göre doğmasından itibaren bir yıl içinde kullanılmayan geri alma hakkı düşeceği, 2942 sayılı Kanun'un 23 üncü maddesinin birinci ve ikinci maddesindeki sürelerin geçtiği gibi, geri alma şartları da oluşmadığından davanın reddine ilişkin İlk Derece Mahkemesince verilen kararın usul ve kanuna uygun olduğu anlaşıldığından davacılar vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davacı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiş, kamulaştırmayı yapan idarenin kamulaştırma tarihinden itibaren 5 yıl içerisinde kamulaştırma amacına uygun hiçbir işlem ve tesisat yapmadığının açık olduğunu, bu sürenin başlangıç tarihinin son kamulaştırma işleminin tamamlanma tarihi olduğunu, tüm kamulaştırma dosyaları dosya içerisine alınmadan eksik inceleme ile karar verildiğini, bilirkişi raporunun yetersiz olduğunu ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

2.Davacılar ... vd. temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiş, ayrıca kamulaştırma belgeleri incelendiğinde kamulaştırma işlemlerinin... Karayolu Geçişi Otoyolu güzergahının, .... köprü bakım, işletme, trafik ve depo tesisleri sahasına rastlaması sebebiyle gerçekleştirildiğinin anlaşıldığını; ancak bu amaca uygun herhangi bir işlem yapılmadığını, sonrasında kullanılmayan bu alanların 2015 yılında plan değişikliği yapılmak sureti ile Türkiye.... ve Araştırma Vakfına tahsis edildiğini, kamulaştırma amacına uygun işlem yapılmadığını, sürenin başlangıç tarihinin son kamulaştırma işlemi tamamlanma tarihi olduğunu, tüm kamulaştırma dosyaları dosya içerisine alınmadan eksik inceleme ile karar verildiğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme Uyuşmazlık, 2942 sayılı Kanun'un 23 üncü maddesi uyarınca tapu iptal ve tescil olmadığı takdirde tazminat istemine ilişkindir.

2. Değerlendirme 1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Dosyada bulunan bilgi ve belgelere, kararın dayandığı gerekçelere göre; dava konusu .... ilçesi, ...

Mahallesi 37 ada 44 parsel sayılı taşınmazın ilk olarak 61.237,00 m²lik kısmının davalı ... tarafından ....Karayolu geçiş güzergahına rastladığından 05.03.1985 tarihli ve 1985/5 sayılı kamu yararı kararı ile kamulaştırılmasına karar verildiği, kamulaştırma kararı ile 34 ada 44 parsel sayılı taşınmazın ifraz edildiği, 34 ada 52, 53 ve 54 parsellerin oluştuğu, 34 ada 53 parsel sayılı taşınmazın 61.237,00 m²lik kısım olup terkin edildiği, 34 ada 52 parsel sayılı 125.392 m² yüzölçümlü ve 37 ada 54 parsel sayılı 212.013 m² yüzölçümlü taşınmazların da ...

Karayolu Geçişi Otoyolu Güzergahı ... Tesisleri (....

Köprü Bakım, Trafik ve depo sahasında kaldığından) ... tarafından 05.03.1985 tarihli ve 1985/4 sayılı kararı gereğince kamulaştırıldığı, bilirkişi raporuna ekli hava fotoğraflarından da anlaşıldığı gibi dava konusu taşınmazların 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 12 nci maddesi uyarınca ... adına 04.12.2006 tarihli ve 6904 yevmiye ile tescil edildiği tarihe kadar amacına uygun kullanımın devam ettiği, 2006 yılından sonra taşınmazların ifraz edildiği,

yol alanı dışında kalan kısımların ... adına tescil edildiği ve 17.08.2012 tarihli ve .... yevmiye numaralı işlem ile taşınmazların tapu kayıtlarına "Müstakil ve Daimi Nitelikte Olan .... Hakkı Olan ... (İnşaat) Hakkı Tescil edilmiştir. Yüzölçüm 160.124,11 m2 (Tevhit edilmekle 02.11.2015 tarihli ve 11132 yevmiye ile 4530 sahifeye tescil edildi.) Başlangıç tarihi 17/08/2012 süre 49 yıl (Türkiye.... ve Araştırma Vakfı lehine)" şeklinde irtifak şerhinin işlendiği anlaşılmıştır.

3. 2942 sayılı Kanun'un 23 üncü maddesi uyarınca; kamulaştırılan taşınmazın geri alınabilmesi için kamulaştırma bedelinin kesinleşme tarihinden itibaren 5 yıl içinde kamulaştırmayı yapan idarece kamulaştırma ve devir amacına uygun hiçbir işlem ve tesisat yapılmamış olması ve kamu amacına yönelik hiçbir ihtiyaca tahsis edilmeyerek taşınmaz malın olduğu gibi bırakılması gerekir. Geri alma hakkının doğmasından itibaren 1 yıl içinde kullanılmayan hak düşer. Aynı amacın gerçekleşmesi için birden fazla taşınmaz birlikte kamulaştırıldığı takdirde bu taşınmazların durumunun bir bütün oluşturduğu kabul edilerek geri alma hakkının doğumu taşınmazların tümüne göre belirlenir.

4. Dosyada bulunan bilgi ve belgelere göre, dava konusu taşınmazın kamulaştırıldığı tarihten itibaren uzun yıllar kamulaştırma amacına uygun kullanım gerçekleştiği gibi sonrasında taşınmazın tapusunun Hazineye devredildiği, kamu mülkiyetinde bulunduğu ve sonrasında da kamusal amaçla kullanıldığı anlaşılmış olup bu itibarla 2942 sayılı Kanun'un 23 üncü maddesinde belirlenen koşulların oluşmadığı anlaşıldığından davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

5. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia, savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup, temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Davacılar vekillerinin yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun Bölge Adlye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Davacılardan peşin alınan temyiz harçlarının Hazineye irat kaydedilmesine,

Aleyhine temyiz olunan davalılar yararına 03.10.2024 tarihinde yürürlüğe giren Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince takdir olunan 28.000,00 TL vekâlet ücretinin temyiz edenlerden alınmasına,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,