Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2024/11573 K.2025/12076

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili, tapudan yol olarak terkini davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın davalılar ... ve ... yönünden kabulüne, diğer davalılar yönünden pasif husumet yokluğundan reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı idare ve davalılar ... ve ... vekillerince istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yeniden yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı idare ve davalılar ... ve ... vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince bir kısım davalılar vekilinin başvurusunun esastan reddine, davacı idare vekilinin başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın davalılar ... ve ... yönünden kabulüne, diğer davalılar yönünden pasif husumet yokluğundan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar ... ve ... vekilince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verilmiştir.

Davalılar vekilince temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasının istenilmesi üzerine, işin duruşmaya tâbi olduğu anlaşılmış ve duruşma için 30.09.2025 günü tayin edilerek taraflara tebligat gönderilmiştir.

Duruşma günü davacı idare vekili Avukat .... gelmiş, davalılar ... vd. vekili ile davalılar ... vd. duruşmaya katılmamıştır.

Duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatın sözlü açıklamaları dinlendikten sonra duruşmaya son verildi.

Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Çanakkale ili, .... ilçesi,..... Mahallesi 117 ada 26 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescilini, yol olarak tapudan terkinini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; taşınmazın gerçek değerinin tespit edilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın davalılar ... ve ... yönünden kabulüne, diğer davalılar yönünden pasif husumet yokluğundan reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare ve davalılar ... vd. vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacı idarenin harçtan muaf olduğunu, üretim masraflarının, kapitalizasyon faiz oranının, objektif değer artış oranının hatalı uygulandığını, taşınmazın sulu kabul edilmemesi gerektiğini, lehlerine vekâlet ücreti takdiri gerektiğini belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

2. Davalılar ... vd. vekili istinaf dilekçesinde özetle; yasal faizin ara karar ile ödeme yapılan tarihine kadar olması gerektiğini, münavebenin yöreye uygun olmadığını, objektif değer artış oranının daha yüksek olması gerektiğini, bulunan değerin gerçek değeri yansıtmadığını, değer azalışı uygulanması gerektiğini, kapitalizasyon faiz oranının %3 uygulanması gerektiğini belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile arazi niteliğindeki taşınmaza yöre koşullarına uygun münavebe ürünleri seçilmek suretiyle net gelir yöntemine göre değer biçilmesinin doğru olduğu, taşınmazın niteliğine, konum ve özelliklerine göre uygulanan kapitalizasyon faiz oranı ile objektif değer artış oranının makul olduğu;

ancak dava konusu taşınmazın tapu kaydında Türkiye Elektrik Kurumu lehine irtifak hakkı bulunduğundan bu irtifaktan dolayı oluşacak değer kaybı bedele yansıtılarak ve İlk Derece Mahkemesince ilk kararla fark bedelin nemalandırılmasına karar verildiği anlaşılmakla, bu bedele arada ödeme yapılmışsa ödeme tarihine kadar, yapılmamışsa hüküm tarihine kadar yasal faizin uygulanması gerektiğinden bir kısım davalılar vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davacı idare vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmuştur.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ... vd. vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalılar ... vd. vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf sebeplerini tekrar etmiş, ayrıca faizin bitiş tarihine ilişkin istinaf sebepleri kabul edilerek lehlerine hüküm kurulduğu hâlde, aleyhlerine yargılama giderlerine hükmedildiğini, kararın bozulması gerektiğini, ÜFE oranında faiz uygulanması talepleri hakkında Bölge Adliye Mahkemesi tarafından değerlendirme yapılmadığını, 2942 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesinin dokuzuncu fıkrasının Anayasa Mahkemesi tarafından iptali edildiğini, bu nedenle henüz sonuçlanmayan eldeki davada bu maddenin uygulanması imkanının ortadan kalktığını,

derdest davaya Anayasa Mahkemesi iptal kararı çerçevesinde değerlendirme yapılması gerektiğini, eldeki davada değerlendirme dava tarihi itibarıyla yapıldığından aradan geçen zaman içerisinde oluşan değer kaybı nedeniyle müvekkilinin mağdur olduğunu, yasal faizin oluşan değer kaybını karşılamaya yeterli olmadığını, dava tarihinden itibaren ÜFE oranında faiz işletilmesi gerektiğini, dava konusu taşınmazın tapu kaydındaki irtifak şerhinin kök tapudan geldiğini, kök taşınmazın üçe bölündüğünü ve irtifakın diğer parçada kaldığını, dava konusu taşınmazın üzerinden irtifak geçmediğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme Uyuşmazlık, kamulaştırma bedelinin tespiti istemine ilişkindir.

2. Değerlendirme 1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Tarım arazisi niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net geliri üzerinden değer biçilmesi yerindedir.

3. 01.08.2023 tarihli ve 32266 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 05.04.2023 tarihli ve 2022/83 Esas, 2023/69 Karar sayılı kararı ile 04.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kanun'un 24.04.2001 tarihli ve 4650 sayılı Kanun'un 5 inci maddesiyle değiştirilen 10 uncu maddesine 11.04.2013 tarihli 6459 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesiyle eklenen dokuzuncu fıkrası iptal edilmiş. Dava 01.08.2023 tarihinden önce açılmıştır.

Anayasa'nın 153 üncü maddesinin beşinci fıkrasında yer alan; ''İptal kararları geriye yürümez'' hükmü ve Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun; ''Her davada açıldığı tarihte tespit edilen vaziyet hükme itiraz olunması iktiza eylemesine...'' gerekçesini içeren 28.11.1956 tarihli ve 15/15 sayılı kararı ile;

'' Her dava açıldığı tarihteki fiili ve hukuki duruma göre karara bağlanır'' genel hukukî prensibin hâvi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun, 10.05.1017 tarihli ve 2017/3-990 Esas, 2017/954 Karar sayılı kararları nazara alındığında kamulaştırma bedeline 2942 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası gereğince davanın açıldığı tarihten 4 ay sonrasında başlamak üzere yasal faiz uygulanması doğrudur.

4.Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalılar ... vd. vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

5. Bölge Adliye Mahkemesince davalılar ... vd. vekilinin istinaf sebepleri doğrultusunda İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak faiz hükmünün düzeltilmesine karar verildiği hâlde, davalılar vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilerek, yargılama giderlerinin üzerilerinde bırakılmasına karar verilmesi hatalı olup bu husus bozmayı gerektirir.

Ne var ki bu hatanın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, Bölge Adliye Mahkemesi kararının düzeltilerek onanmasına karar verilmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1.Davalılar ... vd. vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

2.Davalılar ... vd. vekilinin temyiz itirazlarının kısmen kabulü ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının hüküm fıkrasının (A) ile gösterilen bendinden "bir kısım davalılar vekilinin istinaf başvurusunun reddine" ibaresinin çıkarılması, yerine "bir kısım davalılar vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulüne" ibaresinin yazılması, (C) ile gösterilen bendinin (2) numaralı alt bendinin çıkarılması, yerine " Davalıların istinaf başvurusu nedeniyle; istinaf başvuru aşamasında davalı tarafından yatırılan istinaf karar harcının talep halinde iadesine," cümlesinin yazılması, (4) numaralı alt bendinin çıkarılması,

yerine "İstinaf incelemesi nedeniyle davacı idare tarafından yapılan yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına, davalı tarafça yapılan yargılama giderlerinin davanın niteliği gereği davacı idareden alınarak davalılar ... vd.ye verilmesine, harcanmayan istinaf avansının İlk Derece Mahkemesince ilgilisine iadesine," cümlesinin yazılması suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Davalılardan peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,