Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2024/13832 K.2025/14063

Taraflar arasındaki 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun (2942 sayılı Kanun) 22 nci maddesine göre idarenin davacıya geri alım hakkının kullandırılması suretiyle tapu iptal ve tescil, mümkün olmadığı takdirde geri alım hakkının kullandırılmaması nedeniyle uğranılan zararın tazmini davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacılar vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacılar vekili tarafından temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verilmiştir.

Davacılar vekilince temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasının istenilmesi üzerine, işin duruşmaya tâbi olduğu anlaşılmış ve duruşma için 04.11.2025 günü tayin edilerek taraflara tebligat gönderilmiştir.

Duruşma günü davacılar vekilleri Avukat ... ve Avukat ... gelmişler, davalı idare vekili duruşmaya katılmamıştır.

Duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatların sözlü açıklamaları dinlendikten sonra duruşmaya son verildi.

Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkillerinin murisi ...'a ait İzmir ili, ... ilçesi, ... Mahallesi 1 91... (yeni 140 02... ) parsel sayılı taşınmazın 04.02.1959 tarihinde ...

Üniversitesi tarafından kamulaştırıldığını ve 04.02.1959 tarihli ve 125 nolu işlem ile davalı ... adına tescil edildiğini, her ne kadar ilgili taşınmaz davalı tarafça kamu yararı gerekçesi ile kamulaştırılmış ise de üniversitenin hangi amaçlarla veya hangi ihtiyaca yönelik olarak kamulaştırıldığının dahi tam olarak bilinmediğini, davalı tarafın kamulaştırma bedeline de itirazda bulunduğunu, ...

Asliye Hukuk Mahkemesinin 1957/280 Esas, 1957/59 Karar sayılı dava dosyası ile tenkisi bedel davası açıldığını, davaya konu taşınmazın hiçbir zaman kamu yararına veya üniversitenin ihtiyacının giderilmesine yönelik bir amaçla kullanılmadığını, davalı tarafın davaya konu taşınmazı, kamu yararına özgü herhangi bir işlem ve/veya eylemde kullanmadığı gibi görev ve yetki aşımı yaparak ilgili gayrimenkulün niteliğini ticari olarak değiştirdiğini, ardından da davalı kurumun kuruluş ve işleyiş amacına aykırı bir şekilde, görev ve yetkisinde bulunmadığı hâlde,

kamu yararı ve kamusal amaç olmaksızın özel hukuk üçüncü kişilerinin kar elde etmesi amacıyla kiraladığını, taşınmazın mülkiyeti halen ... Üniversitesinde bulunsa da kamulaştırma ve kamu yararı amacına aykırı bir şekilde ve var olan tüm kanun ve hukuk kurallarına aykırı olarak ...

Alışveriş Merkezinin ve Benzin istasyonunun kullanımına bırakıldığını, kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsisi lüzumu kalmaması halinde bu durumun idarece mal sahibi veya mirasçılarına 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre duyurması ve geri alma hakkının kullanılabileceğinin bildirilmesi zorunluluğu bulunduğunu, ancak davalı tarafın kanunun emredici hükümlerini hiçe sayarak birçok hukuka aykırı işlem gerçekleştirdiğini öncelile taşınmaza ilişkin tapu kaydının iptali ile müvekkilleri adına tesciline, uğradıkları zararın tahsiline,

bu mümkün olmadığı takdirde dava tarihi itibarıyla taşınmazın kamulaştırma tarihinden bu yana kullanılamaması nedeniyle müvekkillerinin uğramış olduğu zarar karşılığı şimdilik 5.000,00 TL ve taşınmazın kullanılamamasından doğan zarar karşılığı 5.000,00 TL olmak üzere her bir müvekkil için 10.000,00 TL olmak üzere toplam 140.000,00 TL tazminatın zararın doğumu tarihinden itibaren tahsil tarihine kadar işleyecek ticari faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacılara ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı idare vekili cevap dilekçesinde özetle; 2942 sayılı Kanun'un 22 nci ve 23 üncü maddelerine göre kamulaştırmanın kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl geçmiş olması halinde bu maddelerin uygulanamayacağı göz önüne alınarak hak düşürücü süre nedeniyle davanın esasına girilmeden davanın usulden reddi gerektiğini, usulü itirazın kabul edilmemesi halinde ise mülkiyet hakkının üçüncü bir kişiye devredilmediğini, kamulaştırılan taşınmazın satılmadığını, davacı yanın Anayasa'ya aykırılık iddiasının hukuki bir temelinin bulunmaması, faiz talebinin de bir dayanağının da bulunmaması göz önüne alınarak davanın esas yönden de reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; dava konusu edilen taşınmazın kamulaştırma amacına uygun şekilde kullanılmadığını, kar elde etme amacıyla kiraya verildiğini, bu nedenle müvekkillerinin mülkiyet hakkının ihlal edildiğini, mahkemece eksik araştırma yapılarak karar verildiğini, delillerinin toplanmadığını, amaca uygun kullanılmadığı için taşınmazın tescilinin yolsuz sayılması gerektiğini, mülkiyet hakkının zamanaşımı ve hak düşürücü süre ile kısıtlanmasının mümkün olmadığını, hukuka aykırı kanun hükümlerinin uygulanamayacağını davacıya geri alma hakkı için tebligat yapılması gerekirken bu hakkın kullanımının engellendiğini ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu İzmir ili, ... ilçesi, ... Mahallesi 140 02... parsel sayılı taşınmazın 103.835,75 m² yüzölçümü ile ... Üniversitesi adına kayıtlı olduğu, ... Belediye Başkanlığının 04.12.2023 tarihli yazı cevabında dava konusu taşınmazın ... Belediye Başkanlığının 05.12.1997 tarihli ve 629 değişiklik numarası ile onaylanan 1/5000 ölçekli ... Planında "...

Üniversitesi içinde ticaret yapılabilecek alan sınırı" içerisinde ve bir kısmının demir yolları alanında kaldığının, 05.04.2004 tarihli ve 944 değişiklik numarası ile parsel üzerinden dere ve servis yolu düzenlendiğinin bildirildiği, 19.12.2023 tarihli yazı cevabına ... A.Ş. işyeri açma ruhsatı düzenlendiğinin bildirildiği, ...

Asliye Hukuk Mahkemesinin 1957/280 Esas, 1957/459 Karar sayılı kararının incelenmesinde 1 91... parselin de içinde bulunduğu taşınmazlar yönünden karar verildiği, ... Üniversitesi yazı cevabı ekindeki belgelerin incelenmesinde 04.02.1959 tarihinde taşınmazın ... Üniversitesi adına tescil edildiği, ... Üniversitesi ihtiyacı için kamulaştırıldığı anlaşılmış olup 2942 sayılı Kanun'un 23 üncü maddesi de gözetilerek kamulaştırma işleminin gerekse taşınmazın "...

Üniversitesi içinde ticaret yapılabilecek alan sınırı" içerisine alınmasına dair imar planlarının kesinleştiği tarihten itibaren 5 ve 1 yıllık süreler içerisinde geri alım hakkının kullanılmadığı anlaşılmakla davanın usulden reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmediğinden istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesini tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme Uyuşmazlık, ... olarak kamulaştırma amacı dışında kullanılan taşınmazın geri alım hakkını kullandırılmaması nedeniyle tapu iptal ve tescil, olmadığı takdirde tazminat istemine ilişkindir.

2. Değerlendirme 1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Dosyadaki bilgi ve belgelere göre yapılan incelemede; dava konusu, İzmir ili, ... ilçesi, ... Mahallesi 1 91... parsel sayılı taşınmazın İzmir Vilayeti İdare Heyetinin 07.02.1957 tarihli ve 370 sayılı kararı ile ... Üniversitesi ihtiyacı için kamulaştırılmasına karar verildiği, davacılar murisine usulüne uygun tebligat yapıldığı, idare tarafından ...

Asliye Hukuk Mahkemesinin 1957/280 Esas, 1957/459 Karar sayılı kararı ile tenkisi bedel davası açıldığı, bedellerin davacılar murisine ödendiği ve 04.02.1959 tarihinde tapuda devrin gerçekleştirilerek, taşınmazın ... Üniversitesi adına tescil edildiği, taşınmazın halen ... Üniversitesi adına kayıtlı olduğu, imar planlarında kısmen demir yolu alanı, kısmen "...

Üniversitesi içinde ticaret yapılabilecek alan" da kaldığı, taşınmazın tapu kaydının incelenmesinde de 27.10.1997 tarihli ve ... yevmiye sayılı işlemle dava dışı ... Pazarlama Ticaret ve Gıda Sanayi A.Ş lehine 40 yıl müddetle kira şerhi yine aynı şirket lehine 16.10.2003 tarihli ve ... yevmiye numaralı işlemle kira şerhi tescil edildiği, taşınmazın halen ... Üniversitesi kampüs alanı içerisinde olduğu ve tapuda ...

Üniversitesi adına kayıtlı olduğu gözetildiğinde 2942 sayılı Kanun'un 22 nci maddesinde öngörülen koşulların gerçekleşmediği gibi, dava konusu taşınmazın kamulaştırma işleminin kesinleştiği tarihten itibaren 5 yıllık sürenin geçtiği de açık olduğundan hak düşürücü süre nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

3.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Davacılar vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Davacılardan peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,