Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2024/3307 K.2025/3311

Taraflar arasındaki kamulaştırma bedelinin artırılması, kamulaştırma nedeniyle taşınmazda meydana gelen zarar ziyanın tazmini ve munzam zararın tahsili istemine ilişkin davada verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairemizce Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verilmiştir.

Taraf vekillerince temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasının istenilmesi üzerine, işin duruşmaya tâbi olduğu anlaşılmış ve duruşma için 11.03.2025 günü tayin edilerek taraflara tebligat gönderilmiştir.

Duruşma günü davacı şirket temsilcisi asıl ..., vekili Avukat ... ve davalı idare vekilleri ..., ..., ..., ... gelmişlerdir.

Duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatların sözlü açıklamaları dinlendikten sonra duruşmaya son verildi.

Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın idare tarafından belirlenen kamulaştırma bedelinin artırılması gerektiğini, dava konusu taşınmazda boş ve geniş alan varken boru hattını buradan geçirmeyerek doğrudan doğruya müvekkil fabrikasından, çalışma alanından ve genişleme alanından geçirerek, kamulaştırma işlemini aşarak haksız fiile dönüşerek bedel ödemekle bile karşılanmayacak derecede bir zarar verdiğini, mahallinde yapılacak keşif ve inceleme sonucunda dava konusu taşınmaza inşaat yapılmaması,

genişleyememesi nedeniyle mermer fabrikasının faaliyetinin ciddi şekilde engellendiğini ve hatta çalıştırılmasının mümkün olmaması nedeniyle üretim ve satışlarında düşüş meydana geldiğini, genişlemek ve kendisi için zorunlu faaliyet alanının yapılabilmesi için faaliyet şeklinin değiştirilmesi, vinç ve kesici cihazların yerlerinden sökülerek başka tarafa nakledilmesi, zaman kaybı, sanayi bölgesinin kısıtlı olması, arazi koruma kanunu gereği yeniden yer temin edememesi,

fabrikayı organize sanayiye taşımanın büyük masraf ve zaman kaybına, rekabet edemeyecek duruma sebebiyet vermesi ve uğrayacağı müsbet ve menfi zararların bilimsel olarak tespit edilmesi gerektiğini, kamulaştırma bedelinin zamanında ve tam olarak ödenmemesi sebebiyle, müvekkil şirketin faizle karşılanmayacak ve dava süresince de devam edecek munzam zararları olduğunu belirterek belirlenecek tazminatın davalı idareden tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı idare vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddine karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 18.11.2014 tarihli ve 2009/74 Esas, 2014/497 Karar sayılı kararı ile davanın reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Mahkemenin 18.11.2014 tarihli ve 2009/74 Esas, 2014/497 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizce yapılan inceleme sonucunda; dava konusu edilen taşınmaza doğalgaz boru hattı yapımı amacıyla irtifak hakkı tesisi için ... tarafından kamulaştırılmasına karar verilerek, söz konusu işlemin taşınmazın malikine noter aracılığıyla 18.08.2000 tarihinde tebliğ edildiği, ...'in taşınmazın irtifak hakkı tesis edilecek kısmı ile ilgili olarak idare lehine ferağ verip, yasal süre içerisinde kamulaştırma işleminin iptali için idari yargıda dava açtığı, söz konusu dava devam ederken taşınmazı davacının 09.04.2001 tarihinde üzerinde irtifak hakkı ile yüklü olarak satın aldıktan sonra,

önceki malik tarafından idare mahkemesinde kamulaştırmanın iptali için açılan davada taraf olarak yer alıp devam ettirdiği, mahkemece kamulaştırmanın iptali için açılan davanın reddine dair verdiği kararın, Danıştay denetiminden de geçmek suretiyle kesinleştiği ve Danıştay'ın karar düzeltme talebinin reddine ilişkin kararının 25.02.2007 tarihinde tebliğ edilmesinden sonra davacı tarafından 22.03.2007 tarihli dilekçe ile iş bu davanın açıldığı anlaşılmış olup,

2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nda (2942 sayılı Kanun) 05.05.2001 tarihinde 4650 sayılı Kanun ile değişiklik yapılmasından önceki 2942 sayılı Kanun’un 14 ncü maddesinin üçüncü fıkrasında "İdari yargıya başvurulduğu takdirde, adli yargıya başvuru süresi idari yargı kararının kesinleştiği tarihten, bu kararlara karşı temyiz veya karar düzeltilmesi isteminde bulunulmuş ise, buna ilişkin kararların tebliği tarihinden itibaren işlemeye başlar" hükmü yer almakta olup, davacının yasal süre içerisinde açtığı kamulaştırma bedelinin arttırılması,

arta kalan kısmın işe yaramaz hale gelmesi ve munzam zararın tazmini taleplerini içeren davada, mahkemece işin esasına girilip, öncelikle taşınmazın arsa mı yoksa arazi mi vasfında olduğu belirlenerek, kamulaştırma konusu irtifak hakkı karşılığı tespit edildikten sonra,

doğalgaz boru hatları ile ilgili olarak halen yürürlükte bulunan mevzuat hükümleri de dikkate alınıp, emniyet mesafeleri ve bu nedenle getirilen kısıtlamalar da göz önünde bulundurulmak suretiyle taşınmazın arta kalan bölümü ile bu kısımdaki yapıların kullanılıp kullanılamayacağı ve kullanılamayacağının tespiti halinde mermer fabrikasında meydana gelecek zarar ile makine aksamının sökme, nakliye ve takma masraflarının tespit edilerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yasal olmayan gerekçelerle davanın reddine karar verilmesi hatalı olduğundan kararın bozulmasına karar verilmiştir.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Son Karar

Kamulaştırma bedelinin artırılması talebinin kısmen kabulü ile zarar ziyan ve munzam zarar taleplerinin reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; belirlenen bedelin düşük olduğunu, bilirkişi raporunun hatalı olduğunu, fabrikadan geçen boru hattının taşınmaza zarar verip tehlike oluşturduğunu, munzam zarar taleplerinin dikkate alınmadığını ileri sürerek Mahkeme kararının bozulmasını talep etmiştir.

2. Davalı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, vincin taşıma bedelinin hesaplanmasının hatalı olduğunu, ıslah edilen bedel üzerinden vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiğini belirterek mahkeme kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme Uyuşmazlık, davacı tapu maliki ile davalı idare arasındaki kamulaştırma bedelinin artırılması, kamulaştırma nedeniyle taşınmazda meydana gelen zarar ziyanın tazmini ve munzam zararın tahsili istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) geçici 3 üncü maddesinin atfıyla 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun (1086 sayılı Kanun) 26.09.2004 tarihli ve 5236 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikten önceki 427 ilâ 439 uncu maddeleri.

2. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun, 16.05.1956 tarihli ve 1956/1 Esas, 1956/6 Karar sayılı kararının ilgili bölümü şöyledir: “... Usûlü dairesinde istimlak muamelesine tevessül edilmeksizin gayrimenkulü yola kalbedilen şahsın, esas itibarıyla, gayrimenkulünü yola kalbeden amme hükmi şahsiyeti aleyhine meni müdahale davası açmağa hakkı olduğuna, ancak dilerse bu fiili duruma razı olarak, mülkiyet hakkının amme hükmi şahsiyetine devrine karşılık gayrimenkulünün bedelinin tahsilini de dava edebileceğine ve isteyebileceği bedelin de mülkiyet hakkının devrine razı olduğu tarih olan dava tarihindeki bedel olduğuna 16.05.1956 tarihinde ilk toplantıda ittifakla karar verildi.”

3. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun, 16.05.1956 tarihli ve 1954/1 Esas, 1956/7 Karar sayılı kararı ile “... Usûlü dairesinde istimlak muamelesine tevessül edilmeksizin gayrimenkulü yola kalbedilen şahsın, gayrimenkulünün bedelinin tahsiline ilişkin olarak, gayrimenkulünü yola kalbeden hükmü şahsiyeti aleyhine açacağı bedel davasında müruruzamanın mevzuubahis olamayacağına ve bu itibarla da, hadisede Borçlar Kanunu'nun 66. maddesinin tatbik kabiliyeti bulunmadığına ...” karar verilmiştir.

4. 2942 sayılı Kanun'un 11 nci maddesi.

5. 2942 sayılı Kanun’un 05.05.2001 tarihinde 4650 sayılı Kanun ile değişiklik yapılmasından önceki 2942 sayılı Kanun’un 14 ncü maddesinin üçüncü fıkrası.

3. Değerlendirme 1. Mahkemelerin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesinin atfıyla 1086 sayılı Kanun’un 26.09.2004 tarihli ve 5236 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikten önceki 428 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Hükme esas alınan 18.09.2020 tarihli bilirkişi raporunda taşınmazda bulunan gezer vincin ve depolama alanı ve tır-kamyon giriş çıkış güzergâhının diğer tarafa taşınması için yapılacak işlerin taşıma mesafesindeki değişimden kaynaklanan yeni bir transport hattı inşa bedelinin hesaplandığı ve hâlihazırdaki haliyle fabrika içi makine düzeninde bir değişikliğe ihtiyaç duyulmadan fabrikanın faaliyetini devam ettirebileceği yine mevcut haliyle boruların ... tarafından gerekli denetim, bakım, onarım ve tamiratlarının yapılması durumunda dış etkiye maruz kalmadan boru hattında patlama ya da yangının beklenen bir durum olmadığı,

fabrikaya giriş çıkış yapan tır-kamyon güzergahının yeniden belirlenerek boru hattı üzerinden geçmesinin engellenmesi ve mermer blokların fabrikaya giriş noktasına kadar uygun bir transport hattı yapılması ile fabrikadaki makine yerleşimi değiştirilmeden üretimin sürebileceği belirtilerek yapılan hesaplamalar doğrultusunda hükmedilen zarar bedeli yerinde olup fazla istemin reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

3. Arsa niteliğindeki taşınmaza emsal karşılaştırması yapılarak değer biçilmesinde, taşınmazın niteliği, tamamının yüzölçümü, geometrik durumu ve doğalgaz boru hattı güzergahı dikkate alınarak değer düşüklüğü oranı belirtilmek suretiyle irtifak hakkı karşılığının tespit edilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

4. Temyizen incelenen Mahkeme kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozma ile kesinleşen ve karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmış olup temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Taraf vekillerinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Davacıdan peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine, davalı idareden aşağıda yazılı kalan harcın alınmasına,