Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2024/9497 K.2025/8052

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın Maliye Hazinesi adına tescili istemine ilişkin asıl ve kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili istemine ilişkin birleştirilen davada yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince asıl davanın kabulüne, birleştirilen davanın konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın yeniden görülmesi için dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine, yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın asıl davada davalı birleştirilen davada davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak, düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

1.Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Kars ili, .... ilçesi, ... köyü 1 47... parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın Maliye Hazinesi adına tescilini talep etmiştir.

2.Davacı ... vekili birleştirilen davada dava dilekçesinde özetle; dava konusu Kars ili, ... ilçesi,...köyü 1 47... parsel sayılı taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığını, taşınmaz bedelinin davalı idareden tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesi sunulmamıştır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile asıl davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin tespiti ile bu bedele 05.08.2019 tarihinden karar tarihine kadar yasal faiz işletilerek, davalı tarafa derhal ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalı adına olan tapu kaydının iptali ile Hazine adına tesciline, taşınmazın baraj gölü sahası içerisinde kalması sebebiyle 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun (3402 sayılı Kanun) 16 ncı maddesinin (C) ben uyarınca tapudan terkinine, birleştirilen dava konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl davada davalı birleştirilen davada davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Asıl davada davalı birleştirilen davada davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle.

Yerel mahkemenin hatalı karar verdiğini, mevcut yapıların bir kısmının konut, bir kısmının ise işyeri olduğu ve daha önceki kamulaştırma dosyasında yapı grubunun 3B olarak hesap edildiğini, yapı grubu bakımından çelişkili olduğunu, daha fazla eksik imalat bedelinin hesaplandığını, taşınmazın olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir metoduna göre kamulaştırma bedelini hesaplayan bilirkişi heyetinin hesaplamada esas aldığı üçlü münavebe yönteminin hatalı olduğunu, paranın alım gücü gözetilerek denkleştirici adalet ilkesine göre kamulaştırma bedelinin hesap edilmesi gerektiğini,

birleştirilen dosyada kaldırma kararından önceki vekâlet ücretine hükmedilmesi usul ve kanuna aykırı olduğunu beyan ederek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu taşınmazın su kaynağına yakın (Aras Nehri havzasına) mevzide bulunması nedeniyle sulanma imkanı olduğu belirtilerek sulu tarım arazisi niteliğinde olduğunun kabulü ile dosyaya getirilen 2019 yılı resmî verilere göre yörede yetiştirilen münavebe konusu patates, buğday, fiğ ürünlerinin resmi verilerde yazılı ortalama verim,

fiyat ve maliyet cetvelleri göz önüne alınarak belirlenen net gelire %4 kapitalizasyon faiz oranı uygulanmak suretiyle taşınmazın m² birim fiyatının 23,57 TL olarak tespiti ile dava konusu taşınmazın bulunduğu konumu ve bilirkişi raporunda belirtilen özellikler dikkate alındığında %50 objektif değer artışı uygulanarak sonuç m² birim bedelinin 35,35TL olarak belirlenmesinde,

taşınmaz üzerindeki yapılara da 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi uyarınca dava tarihi itibari ile resmî birim fiyatları esas alınıp yıpranma payı düşülerek değer biçilmesinde ve bu şekilde kamulaştırma bedelinin belirlenmesinde bir isabetsizlik görülmediği; ancak İlk Derece Mahkemesince ödenecek kamulaştırma bedelinde farklı tarihlerde yapılan ödemeler gözetilmeden faiz tarihleri yönünden hatalı hüküm kurulması,

birleştirilen dava davacısı lehine İlk Derece Mahkemesinin karar tarihinden yürürlükte olan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince dava değeri üzerinden 5.000 TL vekâlet ücreti takdir edilmesi gerekirken yazılı şekilde daha azına hükmedilmesi ve kamulaştırma bedeline dava tarihinden itibaren kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faize hükmedilmesi gerektiğinden hükmün kaldırılarak düzeltilerek yeniden esas hakkında karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; dava Anayasa Mahkemesinin iptal kararından önce açılmış ve karara çıkmış olduğundan Anayasa Mahkemesi kararını geriye yürüterek hüküm tesis edilmesi hukuka aykırı olduğunu, dava konusu taşınmazın sulu tarım arazi kabul edilerek münavebe ürünleri yanlış belirlendiğini, kapitalizasyon faiz oranı ve objektif değer artışı fazla uygulanarak taşınmazın değeri yüksek tespit edildiğini ileri sürmüştür.

2.Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme Uyuşmazlık, asıl dava konusu taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespitine ilişkindir.

2. Değerlendirme 1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesi ile 369 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Arazi niteliğindeki taşınmaza 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir esas alınarak değer biçilmesi yerindedir.

3. Hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda dava konusu taşınmazın belirtilen özelliklerine ve dosya kapsamına göre uygulanan kapitalizasyon faiz oranı uygun görülmüştür.

4. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılama hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı vekilinin tüm, davacı idare vekilinin ise aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

5. 01.08.2023 tarihli ve 32266 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 05.04.2023 tarihli ve 2022/83 Esas, 2023/69 Karar sayılı kararı ile 04.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kanun’un 24.04.2001 tarihli ve 4650 sayılı Kanun’un 5 inci maddesiyle değiştirilen 10 uncu maddesine 11.04.2013 tarihli 6459 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesiyle eklenen dokuzuncu fıkrası iptal edilmiştir. Dava 01.08.2023 tarihinden önce açılmıştır.

Anayasa’nın 153 üncü maddesinin beşinci fıkrasında yer alan. “İptal kararları geriye yürümez.” hükmü ve Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun. “Her davada açıldığı tarihte tespit edilen vaziyet hükme ittihaz olunması iktiza eylemesine…” gerekçesini içeren 28.11.1956 tarihli ve 15/15 sayılı kararı ile.

“Her dava açıldığı tarihteki fiili ve hukukî duruma göre karara bağlanır.” genel hukukî prensibini hâvi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.05.2017 tarihli ve 2017/3-990 Esas, 2017/954 Karar sayılı kararları nazara alındığında kamulaştırma bedeline 2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası gereğince davanın açıldığı tarihten 4 ay sonrasından başlamak üzere yasal faiz uygulanması gerekirken kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faizin uygulanması bozmayı gerektirir.

Ne var ki bu yanılgının giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden Bölge Adliye Mahkemesi kararının düzeltilerek onanması gerekmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Davalı vekilinin tüm, davacı Hazine vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine, 2. Davacı Hazine vekilinin temyiz itirazlarının kısmen kabulü ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının hüküm fıkrasının, (3) numaralı bendinin ikinci paragrafının tamamen hükümden çıkarılması yerine''Acele el koyma bedelinin mahsubundan sonra kalan 625.640,88 TL'nin 42.223,19TL'lik kısmına 06.08.2019 tarihinden itibaren ilk karar tarihi olan 09.09.2020 tarihine kadar, kalan 583.417,69TL'lik kısma ise 06.08.2019 tarihinden son karar tarihi olan 15.12.2023 tarihine kadar yasal faiz uygulanmasına,'' cümlesinin yazılması suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Davalıdan peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,