Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2024/9650 K.2024/10688

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın tapudan yol olarak terkini davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesince bozma kararına direnilmesine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı idare vekili tarafından temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Ankara ili, Şereflikoçhisar ilçesi, ..., 180297 ada 22 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ile kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkinini istemiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı idarece teklif edilen bedelin çok düşük olup taşınmazın gerçek değerini yansıtmadığını, taşınmazın arsa niteliğinde kadastral parsel olduğunu, taşınmazın kısmi kamulaştırılması nedeniyle arta kalan kısmın değer kaybına uğradığını, değer kaybı bedelinin de kamulaştırma bedeline eklenmesi gerektiğini, davanın açılmasına davalı sebebiyet vermediğinden davacı idare lehine vekâlet ücretine hükmedilemeyeceğini savunarak taşınmazın gerçek değerinin tespitini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 21.10.2021 tarihli ve 2019/516 Esas ve 2021/376 Karar sayılı kararı ile davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin tespiti ile işbu bedele davanın dört ay içinde sonuçlandırılmadığı gözetilerek bu sürenin bitim tarihi olan 07.03.2020 tarihinden karar tarihi olan 21.10.2021 tarihine kadar yasal faiz işletilerek işlemiş faiziyle birlikte derhal davalıya ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalı adına olan tapu kaydının iptali ile davacı idare adına tesciline, tapudan yol olarak terkinine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin 14.06.2023 tarihli ve 2022/276 Esas, 2023/1811 Karar sayılı kararıyla; arazi niteliğindeki taşınmaza net gelirine göre değer biçilmesinde yöntem itibarıyla bir isabetsizlik görülmediği, taşınmazın bilirkişi raporunda belirtilen özelliklerine göre % 10 oranında uygulanan objektif değer artışının yerinde olduğu,

ancak aynı kamulaştırma nedeniyle aynı bölgeden Dairenin denetiminden geçen 2. sınıf kuru tarım arazilerinde buğday veriminin 350 kg, saman veriminin 300 kg, bostan veriminin 1.500 kg, buğday fiyatının 1,50 TL, bostan fiyatının 1,20 TL, bostan giderinin ise 300,00 TL alınmak suretiyle hesaplama yapılması ve kalan kısımda otoban nedeniyle yola çıkışın engellenip engellenmediği de belirtilerek değer azalışı olup olmadığının değerlendirilmesi yönünden bilirkişi kurulundan ek rapor alındığı,

taşınmazın kamulaştırmadan arta kalan kısmının geometrik şekli, yüzölçümü, ulaşım olanakları gözetilerek değer kaybına uğramadığı yönündeki değerlendirme ile değer azalışı verilmemesinin uygun olduğu, ancak münavebeye esas alınan bostan üretim masraflarının değerlendirme tarihi itibarıyla resmi verilere göre 300,00 TL olduğu halde ek raporda daha fazla alındığı anlaşıldığından bu husus düzeltilmek suretiyle yeniden hesaplama yapıldığında, % 10 değer artışıyla birlikte taşınmazın m² birim fiyatının 24,51 TL, toplam kamulaştırma bedelinin ise 539.836,67 TL olarak belirlendiği,

tespit olunan 286.987,83 TL fark kamulaştırma bedelinin davacı idarece depo edildiği gerekçesiyle, davacı idare vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizce yapılan inceleme sonucunda.

Kuru tarım arazisi niteliğindeki davaya konu taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca net geliri esas alınarak değer biçilmesi yöntem itibarıyla yerinde bulunmuş, buna karşın, dava konusu taşınmaza dava tarihi itibarıyla değer biçilirken, Şereflikoçhisar İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden yörede uygulanan mutat münavebe ürünlerin neler olduğu sorulup, bu ürünlere dair değerlendirme yılı olan 2019 yılı resmi ve kesin verileri (verim, fiyat, ayrıntılı masraf) getirtilip,

2942 sayılı Kanun'un 15 inci maddesinde belirtilen yöntemle oluşturulacak bilirkişi heyetinden alınacak rapor denetlenerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken; hangi verilere dayanıldığı ayrıca ve açıkça belirtilmeden, denetime imkan vermeyecek şekilde soyut ifadelerle, çözümü özel ve teknik bilgiyi gerektiren bir konuda hakimin resen inceleme yapmak suretiyle karar vermiş olması doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.

B. Bölge Adliye Mahkemesince Verilen Direnme Kararı

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bozma kararına direnilmesine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; kapitalizasyon faiz oranının %4 olarak hesaplanmasının ve tespit edilen bedele objektif değer artış oranı uygulanmasının hatalı olduğunu ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme Uyuşmazlık, dava konusu taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri. 2. 2942 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesinin sekizinci fıkrası ve 11 inci maddesi.

3. Değerlendirme 1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesi ile 369 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. 6100 sayılı Kanun'un 373 üncü maddesinin beşinci fıkrası gereğince Dairemizce yeniden yapılan incelemede. Bölge Adliye Mahkemesince verilen karar Şereflikoçhisar İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden 2019 yılı resmi ve kesin verileri (verim, fiyat, ayrıntılı masraf) getirtilip bilirkişi heyetinden alınacak rapor denetlenerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken;

hangi verilere dayanıldığı ayrıca ve açıkça belirtilmeden, denetime imkan vermeyecek şekilde soyut ifadelerle, çözümü özel ve teknik bilgiyi gerektiren bir konuda hakimin resen inceleme yapmak suretiyle karar vermiş olması doğru görülmediğinden bahisle bozulmuş ise de 2019 yılı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü verilerine göre buğdayın satış fiyatının 1,50 TL, samanın 0,30 TL olduğundan bu değerlerin esas alınmasının doğru olduğu,

bostan fiyatı yönünden ise 2019 yılı Ankara çevresindeki ilçelerin Tarım ve Orman Müdürlüklerinin bostan fiyatları ile 2020 yılı değerlendirme tarihli Dairemiz denetiminden geçen dosyalarda bostan fiyatının 1,30 TL alındığı dikkate alındığında bostan fiyatının 1,20 TL alınmasının da yerinde olduğu, bostan gideri yönünden de 30.01.2023 tarihli Şereflikoçhisar İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün cevabi yazısı ekindeki 2019 verilerinde bostan giderinin 200-300 TL aralığında olduğu anlaşıldığından,

bostan giderinin 300,00 TL alınmasının aynı yıl çevre ilçelerden geçen dosyalardaki bostan giderleri de gözetildiğinde uygun olduğu anlaşılmakla gerek resmi tarım verileri, gerekse kamulaştırma davalarının Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun ve Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin içtihatlarında belirttiği üzere yeknesaklık özelliği gereği bilirkişi kurulundan ek rapor alınarak ve bostan gideri ek raporda fazla alındığından diğer unsurlar korunarak bostan gideri 300,00 TL alınmak suretiyle,

usul ekonomisi de gözetilerek resen hesaplama yapılıp % 4 kapitalizasyon faiz oranı ile 22,28 TL/m² belirlenen bedele %10 objektif değer artışı da uygulanmak suretiyle 24,51 TL/m² birim bedeli üzerinden kamulaştırma bedelinin belirlenmesinde bir isabetsizlik bulunmadığından, Bölge Adliye Mahkemesince verilen direnme kararı yerindedir.

3. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukukî ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR