Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2025/1231 K.2025/9611

Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince asıl ve birleştirilen davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı idare vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı idare vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verilmiştir.

Davalı idare vekilince temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasının istenilmesi üzerine, işin duruşmaya tâbi olduğu anlaşılmış ve duruşma için 24.06.2025 günü tayin edilerek taraflara tebligat gönderilmiştir.

Duruşma günü davalı idare vekili Avukat... gelmiş, davacı vekili duruşmaya katılmamıştır.

Duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatın sözlü açıklamaları dinlendikten sonra duruşmaya son verildi.

Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

1.Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; dava konusu ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi 234 ada 275 (eski 166 ada 5) parsel sayılı taşınmazın mahkeme kararı gereği davalı adınaz tescil edildiğini, kamulaştırma işlemlerinin usulüne uygun yapılmadığından, taşınmaza kamulaştırmasız el atılmış olduğundan tazminat bedelinin davalı idareden tahsilini talep etmiştir.

2.Davacılar vekili işbu dosya ile birleştirilen dosyanın dava dilekçesinde özetle; bilirkişi raporunda belirlenen fark bedelin tahsili ile dosyanın asıl dava ile birleştirilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı idare vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile asıl ve birleştirilen davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı idare vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; yargılama usulünün hatalı olduğunu, husumet ve idareleri adına tescil kararı verilmiş olduğundan kesin hüküm itirazlarının bulunduğunu, hak düşürücü süreanin sona erdiğini, ıslah yolu ile arttırılan kısmın reddine kararv erilmesi gerektiğini, bloke edilen bedelin akibetinin sorulması gerektiğini, uzlaşmanın dava şartı olduğunu, benzer davalarda tezyidi bedel kararlarına ve noterden yapılan tebligatlara ulaşıdığını,eksik inceleme ve yetersiz araştırma yapıldığını, kamulaştırma tarihindeki vasfına göre arazi olarak değerinin tespit edilmesi gerektiğini,

...’ın taşınmaza kattığı değerin dikkate alınmadığını, yüksek bedele hükmedildiğini, veraset belgesinin yeterince incelenmediğini, emsal taşınmaza yapılan itirazın dikkate alınmadığını, emsal taşınmazın doğru seçilmediğini, emsal karşılaştırmasının shatalı yapıldığını, düzenleme ortaklık payı yönünden hatalı değerlendirme yapıldığını ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu taşınmazın tapu kayıtlarının incelenmesinde dava konusu (eski 166 ada 5 parsel sayılı) taşınmazın tamamının alınan kamu yararı kararı gereğince ... tarafından bilimsel ve endüstriyel araştırma enstitüsü ihtiyacı için kamulaştırıldığı, 6830 sayılı Kanun'un 17 nci maddesi uyarınca 6088,00 m² yüzölçümlü taşınmazın ...

Asliye Hukuk Mahkemesinin 1969/532 Esas 1969/661 Karar kararı ile ... adına tesciline karar verildiği, taşınmazın davalı kurum adına tescilinden sonra 24/11/1998 tarihinde 2387,00 m²'lik kısmının şuyulandırma işlemine tabi tutulduğu ve kalan 3701,00 m²'lik kısmının 234 ada 275 parsel numarası ile davalı kurum adına halen kayıtlı olduğu anlaşılmış olup, bu durumda husumetin ... yöneltilmesinde ve kamulaştırmasız el atma bedelinin şuyulandırmadan önceki 6088,00 m² yüz ölçümü üzerinden hesaplanmasında, yine dosyaya ibraz edilen belgeler (22/06/1983 tarihli ilmuhaber ve ...

Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 1957/286 esas 1957/304 karar sayılı veraset ilamı içeriği) itibari ile dava konusu eski 166 ada 5 parsel sayılı taşınmazda 1719/5184 payı bulunan ... oğlu ...'nin gerçekte... olduğu, yine 1719/5184 pay sahibi ... oğlu ...'in 1934 yılında bekar olarak vefat etmiş olması nedeniyle tüm mirasının kardeşi ...'e kaldığı anlaşıldığından toplam 3438/5184 hisse üzerinden kamulaştırmasız el atma tazminatının tespit edilmesinde herhangi bir isabetsizlik görülmediği,

04.11.1983 tarihinde kabul edilip, 08.11.1983 gününde yürürlüğe giren 2942 sayılı Kamulaştırma Kanun'un 38 inci maddesinde kamulaştırmasız el koymadan kaynaklanan davalarda süre yönünden 20 yıllık bir sınırlama getirilmiş ise de; bu hükmün, Anayasa Mahkemesinin 04.11.2003 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 10.04.2003 tarihli ve 2012/112 Esas 2003/33 Karar sayılı karar ile iptal edilmesi sonucu, idarenin kamulaştırmasız el koyma işlemine karşı hak sahiplerinin dava hakkını 20 yıl ile sınırlayan hak düşürücü süre ortadan kalktığı, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) geçici 6 ncı madde hükmüne göre.

09.10.1956-04.11.1983 tarihleri arasındaki el atmalarda taraflara öncelikle uzlaşma şartı getirilmiş, somut olayda dava konusu taşınmaza el atma tarihinin 1969 yılı olduğu anlaşıldığı, dava konusu taşınmaza ilişkin kamulaştırma tebligatlarının bulunamadığı, kamulaştırma bedelinin davacıların murisine ödendiğinin de ispat edilemediği, ...

Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 1969/532 esas sayılı dosyasına, dosyanın zayi olmuş olması nedeniyle ulaşılamadığı, bu suretle davalı idarece kamulaştırma işlemlerinin usulüne uygun şekilde tamamlandığı ispatlanamadığından, kamulaştırmasız el atma olgusunun olayda gerçekleştiği kanaatine varıldığı, dava açılış tarihi 03.11.2017 tarihi olan eldeki dosya bakımından 2942 sayılı Kanun'un Ek 3 maddesinin uygulanmaması gerektiği, dava konusu taşınmazların tamamınan ...

Yerleşkesi içerisinde kaldığı, ulaşım, elektrik, su ve haberleşme gibi tüm altyapı hizmetlerinden yararlandığı, 1/1000 ölçekli Revizyon Uygulama İmar Planında ... alanında kaldığı anlaşılmış, dolayısıyla arsa vasfında değerlendirilmesinde isabetsizlik görülmediği,

taşınmazın arsa vasfında olduğunun kabulü ile emsal incelemesi yapmak suretiyle 2942 sayılı Kanun'un 11 inci ve 12 nci maddeleri çerçevesinde taşınmazın değerini belirlemeleri ve buna göre bilirkişilerin dava konusu taşınmazla emsal taşınmazın konum, nitelik ve vergi beyanları itibariyle karşılaştırma yaparak benzer özellikleriyle üstün ve eksik yanlarını da belirtmek suretiyle 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi çerçevesinde her iki taşınmazı kıyaslamak suretiyle dava konusu taşınmazın değerini belirlemelerinde isabetsizlik bulunmadığı anlaşıldığından istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı idare vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; gerekçenin net ve yeterli olmadığını, Ek madde 3 ün dikkate alınmadığı, taşınmazın orman olup olmadığının araştırılmadığı, faizi kabul etmedikleri, ıslahtan faize hükmedilmesi gerektiği hususlarını ilave etmek suretiyle istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme Uyuşmazlık, kamulaştırmasız elatılan taşınmaz bedelinin tahsili istemine ilişkindir.

2. Değerlendirme 1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesi ile 369 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. 21.12.2019 tarihinde kabul edilerek 24.12.2019 tarihli ve 30988 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7201 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesi ile 2942 sayılı Kanun’a eklenen Ek Madde 3’ün birinci fıkrasının ikinci cümlesindeki; “...dava tarihi itibarıyla...” ibaresi ve 7201 sayılı Kanun'un 7 nci maddesi ile eklenen Geçici 15 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan; “...ek 3 üncü madde hükmü uygulanarak..." ibaresi 28.07.2023 tarihli ve 32262 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 04.05.2023 tarihli ve 2019/93 Esas, 2023/87 Karar sayılı kararı ile iptal edilmiştir.

3. Bu durumda; eldeki davanın 03.11.2017 tarihinde açıldığı gözetildiğinde Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun; "Her davada açıldığı tarihte tespit edilen vaziyet hükme ittihaz olunması iktiza eylemesine..." gerekçesini içeren 28.11.1956 tarihli ve 15/15 sayılı kararı ile; “Her dava açıldığı tarihteki fiili ve hukuki duruma göre karara bağlanır" genel hukukî prensibini hâvi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.05.2017 tarihli ve 2017/3-990 Esas, 2017/954 Karar sayılı kararı nazara alınarak, dava tarihi itibarıyla değerlendirme yapılması yerindedir.

4. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılama hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı idare vekilin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

5.Dosya içindeki bilgi ve belgelerden; dava konusu taşınmaza davalı idarece 1969 yılında el atıldığı anlaşılmıştır.

09.10.1956 ile 04.11.1983 tarihi arasında fiilen kamulaştırmasız el atılan taşınmazlara ilişkin açılacak davalaral uygulanacak usul ve esasları düzenleyen ve 11.06.2013 tarihinde yürürlüğe giren 6487 sayılı Kanun ile değişik 2942 sayılı Kanun'un Geçici 6 ncı maddesinin 7 inci fıkrası ''İdare ve malik arasında uzlaşma sağlanamadığı takdirde, uzlaşmazlık tutanağının tanzim edildiği tarihten itibaren üç ay içinde malik veya idare tarafından bedel tespiti davası açılabilir.

Dava açılması hâlinde, fiilen el konulan taşınmazın veya üzerinde tesis edilen irtifak hakkının dava tarihindeki değeri, ikinci fıkranın birinci cümlesindeki esaslara göre mahkemece bu Kanunun 15 inci maddesine göre bilirkişi incelemesi yapılmak suretiyle tespit ve taşınmazın veya hakkın idare adına tesciline veya terkinine hükmedilir '' ve Geçici 6 ncı maddenin ikinci fıkranın birinci cümlesi "idarenin daveti veya malikin müracaatı üzerine, fiilen el konulan taşınmazın veya üzerinde tesis edilen irtifak hakkının idarenin daveti veya malikin müracaat ettiği tarihteki tahmini değeri;

bu kanunun 8 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre teşkil eden kıymet takdir komisyonu marifetiyle, taşınmazın el koyma tarihindeki nitelikleri esas alınmak ve bu kanunun 11 ve 12 nci maddelerine göre hesaplanmak suretiyle tespit edilmesi gerekir '' hükümleri gereği dava konusu taşınmazın el atma tarihindeki nitelikleri belirnenip bu niteliğine göre esas alınıp dava tarihindeki değerinin belirlenmesi gerektiği hâlde, dava konusu taşınmazın dava tarihindeki nitelikleri esas alınarak davanın kabulüne karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Davalı idare vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

2. Davalı idare vekilinin temyiz itirazlarının kısmen kabulü ile temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesinin kararının BOZULMASINA,

Davalı idare kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden 03.10.2024 tarihinde yürürlüğe giren Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince belirlenen 28.000,00 TL duruşma vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye ödenmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,