Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2025/14126 K.2026/4080

Taraflar arasındaki 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 23 üncü maddesi uyarınca geri alım istemli davada yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yeniden yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yeniden yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı idare vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı idare vekili tarafından temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı idare tarafından İstanbul ili, ... ilçesi, ... Mahallesi 1451 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırıldığını, ancak kamulaştırma işleminin hukuki dayanağını oluşturan 16.06.2012 onay tarihli 1/5000 ölçekli ... Planı ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planının İstanbul 5. İdare Mahkemesinin 2018/1443 Esas, 2018/1672 Karar sayılı kararı ile iptal edildiğini ve bu iptal kararının Danıştay 6. Dairesi tarafından onanarak kesinleştiğini ileri sürerek müvekkiline ödenen kamulaştırma bedelinin davalı idareye iadesi ile söz konusu taşınmazın tapu kaydının iptali ile müvekkili adına tescilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı idare vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazda davacıya ait hissenin Bakırköy 9. Asliye Hukuk Mahkemesinin kararı doğrultusunda 20.04.2016 tarihli 4809 yevmiye numaralı işlem ile müvekkili idare adına tescil edildiğini, imar planının iptal edildiğinden bahisle tapu iptal ve tescil istemli dava açılmasının mesnetsiz olduğunu, 2942 sayılı Kanun'un 23 üncü maddesinde düzenlenen geri alma hakkı şartlarının oluşmadığını, nitekim söz konusu maddede belirtilen 5 yıllık süre geçmeden açılan davanın reddine karar verilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne ve ödenen kamulaştırma bedelinin faizi ile birlikte davacı taraftan tahsil edilerek davalı idareye ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalı idare adına olan tapu kaydının iptali ile davacı adına tesciline karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı idare vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; faiz uygulanması gereken tarihin hatalı belirlendiğini, kamulaştırma bedelinin davacı tarafından bankadan çekildiği tarih ile müvekkili idareye iadesine dair hüküm kurulan karar tarihine kadar faiz işletilmesini, müvekkili idareye iadesine hükmedilen 468.444,26 TL bedelin faiz işletilmeden iade edilmesine karar verilmesinin doğru olmadığını, bu bedele de davacı tarafından bankadan çekildiği tarih ile müvekkili idareye iadesine dair hüküm kurulan karar tarihine kadar faiz işletilmesi gerektiğini,

ana paraya işletilen faiz oranı belirlenirken paranın ödendiği tarihteki faiz oranının esas alınmamasını, ödenen tarih ile dava tarihine kadar ve karar tarihinden sonra bedelin iadesine kadar geçecek sürede farklı faiz oranlarının hesaplanması gerektiğini, aksi hesaplamanın kamu zararına sebep olacağını, ek beyan dilekçesi ile dava konusu taşınmaz üzerindeki yapının tahliye ve yıkım işlemlerinin 08.02.2019 tarihinde tamamlandığını, bu nedenle davanın konusuz kaldığını,

davacı tarafından kamulaştırma işleminin iptali istemiyle İstanbul 7. İdare Mahkemesinin 2019/780 Esas sayılı dosyasında açtığı iptali davasında Encümenin 10.10.2012 tarihli ve 2457-2113 sayılı kamulaştırma kararının iptali talebi yönünden süre aşımı nedeniyle reddine, 29.11.2018 tarihli ve 9308/258193 sayılı işlem yönünden ise davanın reddine karar verildiğini ve bu kararın 18.03.2021 tarihinde kesinleştiğini, böylece kamulaştırma kararının halen yürürlükte olduğunu ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu taşınmaz için davalı tarafça ödenen kamulaştırma bedelinin ödeme tarihinden itibaren yasal faizi ile depo ettirilerek, davalı payının iptali ile davacı adına tesciline karar verilmesi doğru olduğu gibi İlk Derece Mahkemesince iade kararına uyulduğu gerekçesiyle davalı idare vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı idare vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiş; ayrıca dava konusu taşınmazın kamulaştırılarak müvekkili idare adına tescil edildiğini, dava konusu taşınmazda hak sahibi olmayan davacının aktif dava ehliyetinin bulunmadığını, 2942 sayılı Kanun’un 23 üncü maddesine dayanan geri alım davalarında 5 yıllık sürenin öngörüldüğünü, imar planının iptal edilmesinin kamulaştırma işlemi veya devamındaki işlemlerin iptaline gerekçe olarak gösterilemeyeceğini, 2942 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesinin son fıkrası gereği kamu yararı kararı alınan projelerde planın varlığının aranmayacağını ileri sürmüştür.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme Uyuşmazlık, kamulaştırılan dava konusu taşınmaza ilişkin olarak davacının geri alım hakkının bulunup bulunmadığına ilişkindir.

2. Değerlendirme 1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı idare vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

3. 2942 sayılı Kanun'un 23 üncü maddesi uyarınca; kamulaştırılan taşınmazın geri alınabilmesi için kamulaştırma bedelinin kesinleşme tarihinden itibaren 5 yıl içinde kamulaştırmayı yapan idarece kamulaştırma ve devir amacına uygun hiçbir işlem ve tesisat yapılmamış olması ve kamu amacına yönelik hiçbir ihtiyaca tahsis edilmeyerek taşınmaz malın olduğu gibi bırakılması gerekir. Geri alma hakkının doğmasından itibaren 1 yıl içinde kullanılmayan hak düşer. Aynı amacın gerçekleşmesi için birden fazla taşınmaz birlikte kamulaştırıldığı takdirde bu taşınmazların durumunun bir bütün oluşturduğu kabul edilerek geri alma hakkının doğumu taşınmazların tümüne göre belirlenir.

4. Dosyada bulunan bilgi ve belgelere göre; dava konusu taşınmazın kamulaştırma bedelinin, Dairemizin 08.06.2017 tarihli ve 2016/12364 Esas, 2017/15558 Karar sayılı karar düzeltme talebinin reddi kararı ile kesinleştiği gibi, aynı kamulaştırma kapsamında bulunan diğer taşınmazlarda kamulaştırma işlemlerinin devam ettiği ve son kesinleşmenin 14.02.2023 tarihinde gerçekleştiği, buna karşın davanın 03.12.2018 tarihinde henüz 5 yıllık süre işlemeye başlamadan açıldığı anlaşıldığından, kamulaştırılan taşınmazın geri alınmasına ilişkin 2942 sayılı Kanun'un 23 üncü maddesinde belirtilen şartların oluşmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabul kararı verilmesi bozmayı gerektirir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Davalı idare vekilinin temyiz itirazının kabulü ile temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Davalı idareden peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesine,