Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2025/2394 K.2025/14938

Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili davasında yapılan yargılama sonucunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; dava konusu Sakarya ili, ..., ... Mahallesi 42 46... parsel sayılı taşınmaza kamulaştırma yapılmaksızın yol yapılmak suretiyle fiilen el atıldığını belirterek kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin davalı idareden tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı idare vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmaza ilişkin Sakarya 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2017/167 Değişik İş sayılı dosyasında acele kamulaştırma davası açılarak bedeli ödenmek suretiyle acele kamulaştırma kararı alındığını, kamulaştırmasız el atmadan söz edilemeyeceğini, aksi kanaate ulaşılması halinde taşınmazın el atma tarihindeki nitelikleri esas alınarak değerinin tespit edilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne ve el atma tazminatının davalı idareden tahsil edilerek davacılara ödenmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davacılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; fazla yatırılan harcın iadesine ilişkin hüküm kurulmamasının hatalı olduğunu, dava konusu taşınmaz için belirlenen bedelin düşük olduğunu, taşınmazın konumu itibarıyla emsal taşınmazdan daha değerli olduğunu, emsal alınan taşınmazın uygun niteliğe sahip olmadığını, dava konusu taşınmaza bitişik parsel için 09.09.2022 değerlendirme tarihi itibarıyla 4.562,76 TL/m² birim fiyatı tespit edildiğini, buna göre dava konusu taşınmaz için 18.03.2022 tarihi itibarıyla tespit edilen 2.570,84 TL/m² birim bedelinin düşük olduğunu, aradaki altı aylık sürede birim fiyatında oluşan farkın çok yüksek olduğunu ileri sürmüştür.

2. Davalı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın arsa vasfında değerlendirilmesinin hatalı olduğunu, emsal alınan taşınmaz satışının acele kamulaştırma tarihinden sonra yapılan bir satış olduğunu, dava konusu taşınmazın emsal ile emlak vergi değerleri arasındaki orandan daha değerli olarak kabul edilmesinin doğru olmadığını, dava konusu taşınmaz için belirlenen bedelin yüksek olduğunu ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile İlk Derece Mahkemesi tarafından 11.05.2022 tarihli kararda her ne kadar davalı ... harçtan muaf olmasına rağmen davacılar tarafından başlangıçta yatırılan 80,70 TL başvuru harcı, 80,70 TL peşin harç ve 12.808,12 TL peşin/tamamlama harcı yönünden davacılara iadesine karar verilmemiş ise de bu hususta Dairece ilgili vergi dairesine müzekkere yazılarak bahsi geçen eksikliğin giderildiğini, bu doğrultuda ve istinaf sebeplerine göre yapılan incelemede dava konusu taşınmazın 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planında kısmen yol kenarı koruma kuşağında,

kısmen özel eğitim alanında kaldığı, imar parseli niteliğinde olduğu, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün parsel sorgulama sistemi üzerinden incelenen konumu da dikkate alındığında arsa vasfında kabul edilmesinde isabetsizlik görülmediği, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) Geçici 6 ncı maddesi hükmüne göre 09.10.1956-04.11.1983 tarihleri arasındaki el atmalarda taraflara öncelikle uzlaşma şartı getirildiği,

04.11.1983 sonrası el atmalarda ise uzlaşma şartı aranmaksızın el atılan taşınmaz bedelinin 16.05.1956 tarihli, 1-6 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu kararı uyarınca davacıya ödenmesi gerektiği, somut olayda dava konusu taşınmaza ilişkin Sakarya 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2017/167 Değişik İş sayılı dosyası ile acele el koyma kararı verildiği, Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin uygulaması gereğince makul süre olarak kabul edilen 6 aylık süre içerisinde idarece bedel tespiti ve tescil davası açılmadığı, bu nedenle davacının kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat talebinin yerinde olduğu,

el atma tarihinin Sakarya 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2017/167 Değişik İş sayılı dosyasındaki acele el koyma karar tarihi olan 2017 yılı olarak kabulü ile mahkemenin el atma tarihinin 1983 yılından sonra olduğu yönündeki değerlendirmesinde isabetsizlik görülmediği, parselin arsa vasfında olduğu, dava konusu taşınmaz ile emsal taşınmaz arasındaki mukayese oranı ile vergi rayiçlerinin uyumlu olduğu, dava konusu taşınmaz ve emsal taşınmazın imar parselleri olmaları nedeniyle düzenleme ortaklık payı dengelemesinin yapılmamasının yerinde olduğu,

neticeten bilirkişi heyetince taşınmazın arsa vasfında olduğunun kabulü ile emsal incelemesi yapmak suretiyle 2942 sayılı Kanun'un 11 inci ve 12 nci maddeleri çerçevesinde taşınmazın değerini belirlemeleri ve buna göre bilirkişilerin dava konusu taşınmazla emsal taşınmazın konum, nitelik ve vergi beyanları itibarıyla karşılaştırma yaparak benzer özellikleriyle üstün ve eksik yanlarını da belirtmek suretiyle 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi çerçevesinde her iki taşınmazı kıyaslamak suretiyle dava konusu taşınmazın değerini belirlemelerinde isabetsizlik bulunmadığı,

her ne kadar davacılar vekili tarafından komşu parsel olan ...

Mahallesi 42 46... parsel sayılı taşınmazın 09.09.2022 tarihi itibarıyla metrekare birim fiyatının 4.562,76 TL/m² olarak tespit edildiği, belirlenen metrekare birim fiyatının düşük olduğu iddia edilmiş ise de farkın bu süreçte yüksek seyreden enflasyondan kaynaklandığı, nitekim Dairenin 2021/1961 Esas sayılı dosyasında incelenen 42 49... parsel sayılı taşınmazın 09.04.2021 tarihi itibarıyla metrekare birim fiyatının 1.123,00 TL/m² olarak tespit edildiği, eldeki davada 18.03.2022 tarihi itibarıyla belirlenen 2.570,84 TL/m² birim fiyatının uygun olduğu gerekçesiyle taraf vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.

2. Davalı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, ... olarak davacı tapu malikleri ile davalı idare arasında kamulaştırmasız el atılan taşınmazın değerinin biçilmesi ve bedelinin tahsili hususundadır.

2. Değerlendirme 1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre taraf vekillerinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. Arsa niteliğindeki taşınmaza emsal karşılaştırması yapılarak değer biçilmesinde yöntem itibarıyla bir isabetsizlik bulunmamaktadır.

3. Hükme esas alınan bilirkişi raporunda emsal kabul edilen taşınmaz satışına ilişkin satış akit tablosunun ilgili Tapu Müdürlüğünden, emsal taşınmazın değerlendirme tarihi itibarıyla Arsa Metrekare Rayiç Bedeli Takdir Komisyonu tarafından resen belirlenen emlak vergisine esas olan metrekare değeri ilgili Belediye Başkanlığı Emlak Vergi Dairesinden getirtilip, emsal taşınmazın değerlendirme tarihi itibarıyla imar parseli mi, yoksa imar planına dahil olmakla birlikte olduğu gibi bırakılan kadastro parseli mi olduğu ilgili Belediye İmar Müdürlüğü ile Tapu Müdürlüğünden ayrı ayrı sorulup,

alınacak cevaplara göre bilirkişi kurulu raporu denetlenmeden eksik inceleme ile hüküm kurulması doğru olmadığı gibi dava konusu taşınmaz ile emsal taşınmazın her ikisinin de imar parseli olduğu belirtildiği hâlde, dava konusu taşınmazdan %31,40 oranında, emsal taşınmazdan %18,03 oranında düzenleme ortaklık payı kesildiği gözetilerek aradaki fark oranında dava konusu taşınmazın emsal karşılaştırması sonucu tespit edilen metrekare birim fiyatına ilave yapılması suretiyle hesaplama yapan bilirkişi raporu hüküm kurmaya elverişli ve inandırıcı görülmemiştir.

4. Bu durumda; taraflara, dava konusu taşınmaza yakın bölgelerden ve yakın zaman içinde satışı yapılan benzer yüzölçümlü satışları bildirmeleri için imkân tanınması, lüzumu hâlinde resen emsal celbi yoluna gidilmesi, taşınmazın değerlendirme tarihi itibarıyla, emsal alınacak taşınmazın ise satış tarihi itibarıyla imar ya da kadastro parselleri olup olmadığı ve dava konusu taşınmazın bulunduğu bölgede uygulanan düzenleme ortaklık payı oranının ilgili Belediye Başkanlığı ve Tapu Müdürlüğünden ayrı ayrı sorulması, ayrıca dava konusu taşınmazın;

imar planındaki konumu, emsallere ve değerini etkileyen merkezi yerlere olan uzaklığını da gösterir krokisi ve dava konusu taşınmaz ile emsal taşınmazların resen belirlenen vergi değerleri ve emsal taşınmazların satış akit tablosu getirtilerek,

dava konusu taşınmazların değerlendirmeye esas alınacak emsallere göre ayrı ayrı üstün ve eksik yönleri ve oranları açıklanmak suretiyle yapılacak karşılaştırma sonucu değerinin belirlenmesi bakımından, yeniden oluşturulacak bilirkişi kurulu marifetiyle mahallinde keşif yapılarak alınacak rapor sonucuna göre, dava konusu taşınmaza 300 metre mesafede yer alan 42 49... parsel sayılı taşınmaz için Sakarya 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2020/284 Esas,

2021/86 Karar sayılı dosyasında 16.06.2020 değerlendirme tarihi itibarıyla 1.123 TL/m² değer biçildiği ve bu kararın davalı idare vekilinin temyizi üzerine Dairemiz denetiminden geçerek onandığı da gözetilmek suretiyle karar verilmesi gerektiğinin düşünülmemesi bozmayı gerektirir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Taraf vekillerinin temyiz itirazlarının kabulüne,

2. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

3. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Davacılardan peşin alınan temyiz harcının istek halinde iadesine,