Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2025/3199 K.2025/15025

Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili istemine ilişkin davada yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davalı .. Genel Müdürlüğü aleyhine açılan davanın husumetten reddine, davalı ... Genel Müdürlüğü aleyhine açılan davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacılar vekili ile davalı ... Genel Müdürlüğü vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... Genel Müdürlüğü vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; gerekli şartları taşıdığı anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Antalya ili, ... ilçesi, ... Mahallesi 252 parsel sayılı taşınmaza davalı idare tarafından kanal olarak kullanılmak suretiyle fiilen el atıldığını, müvekkillerinin tahliye kanalı olarak kullanılan dava konusu taşınmazdan yararlanamadıklarını belirterek kamulaştırmasız el atılan taşınmazın bedelinin davalı idarelerden tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı ... Genel Müdürlüğü vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini talep etmiştir.

2. Davalı ... Genel Müdürlüğü vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın davalı ... Genel Müdürlüğü yönünden kabulüne, davalı ... yönünden husumetten reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili ile davalı ... Genel Müdürlüğü vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davacılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; belirlenen bedelin düşük olduğunu, taşınmazın çevresinin imarlı olduğunu, taşınmazın arsa niteliğinde olduğunu, el atma tarihinin 1954 olarak kabul edilmesinin hatalı olduğunu, 54 yılında yapılan kanalın ... sulama kanalı olduğunu, ... su kaynaklarına dört kanal yapıldığını, ilkinin ... ve çevre köy arazilerinin sulanması için açılan ...

Yukarı Sulama Kanalı olduğunu, bu kanal 1954 yılında açılmış olup ikinci kanalın elektrik santrali için açılan ve devamında ... şelalesine bağlanan ...

Kanalı olduğunu, diğer iki kanalın yönü farklı olduğundan eldeki dava ile ilgisi bulunmadığını, dava konusu taşınmazın ... kanalı üzerinde olduğunu, 1954 yılında tamamlanan kanal ... kanalı olup ... kanalının elektrik santrali kurulması için yapıldığını, 1954 yılında elektrik üretimi için kanal inşaa edilmesinin imkansız olduğunu, kadastro tespit tutanağında kamulaştırma planında kaldığı ancak kamulaştırılmadığı ve halen muris ... kullanımında olduğu yazılı olup her ne kadar 221 sayılı Kanun iptal edilmiş ise de hatalı gerekçenin düzeltilmesi gerektiğini ileri sürerek kararın kaldırılmasını istemiştir.

2. Davalı ... Genel Müdürlüğü vekili istinaf dilekçesinde özetle; cevap süresi içinde ilk itirazlarını İleri sürdüklerini, dava konusu taşınmazdaki kanalın mülkiyeti ... Genel Müdürlüğü ait olup kamulaştırma işlemlerinin de ...

Genel Müdürlüğü tarafından yürütüldüğünü, müvekkili idarenin bir sorumluluğu bulunmadığını, her ne kadar gerekçeli kararda 1968 yılında yapılmış olan protokol ile taşınmazın sorumluluğunun müvekkili idareye devredildiğinden bahsedilmiş ise de dava konusu taşınmaza ... Genel Müdürlüğü tarafından el atıldığı hususunun dikkate alınmadığını, ...

Genel Müdürlüğü tarafından inşa edilmiş olan ... su havzasındaki beton regülatör yapıları, isale kanalı, ishale kanalının her iki yanındaki servis yollarının işletme bakım, onarım ve yönetim işlerinin 05.11.1965 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Bakanlar Kurulu kararı ile imzalanan protokolün 9 maddesinde ...

Genel Müdürlüğü belirtilen esaslar çerçevesinde Bedeli karşılığında Kepez ve Antalya havalisi elektrik santralleri Ticaret Anonim şirketine devredildiğini, 12.06.2003 tarih ve 57 12 sayılı bakanlar kurulu kararı ile şirketin imtiyaz sözleşmesinin feshedilmesi sonrası protokolün 1 yıllık sürelerle imzalandığını ve imzalanmasından sonra taşınmazlara ve bölgeye ilişkin şartların ciddi şekilde değiştiğini, protokolün 6 ncı maddesine istinaden müvekkili nezdinde yenilenmeyeceği ve protokole bağlı olmadığı, kamulaştırma işlemlerinin ...

Genel Müdürlüğü tarafından yapılması ve yine tapu kütüğüne de kamulaştırma kanunu 31/b şerhinin ... Genel Müdürlüğü lehine şerh edilmesinin aslında dava konusu taşınmazın ... Genel Müdürlüğü nezdinde değerlendirilmesi açısından önem arz ettiğini, dava konusu taşınmazın komşu parselleri olan 2 51... nolu kanal güzergahındaki taşınmazların mülkiyet durumları incelendiğinde de ... Genel Müdürlüğü adına kayıtlı olması, kanal güzergahındaki kamulaştırma iş ve işlemlerinin ...

Genel Müdürlüğü tarafından yapılıp tescil edildiğinin açık olduğunu, el atma tazminatından sorumluluk oranları belirlenirken taşınmaza fiilen el atılan tarih ve protokol tarihleri dikkate alınarak hangi süreler için hangi idareler tarafından taşınmaza el atıldığının açıkça belirlenmesi gerektiğini, ıslahla arttırılan bedele ıslah tarihinden faiz işletilmesi gerektiğini ileri sürerek kararı istinaf etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu taşınmaza kanal yapılmak suretiyle fiilen el atıldığı, kanalın ... Genel Müdürlüğü iletim kanalı olup söz konusu kanalın HES'lere hizmet etme dışında başka amacının bulunmadığının ... Genel Müdürlüğü'nün yazı cevaplarından anlaşıldığı gibi kanalın işletim ve bakım sorumluluğunun .... Genel Müdürlüğüne ait olduğundan husumetin ...

Genel Müdürlüğüne yöneltilmesinin yerinde olduğu, dava konusu taşınmaz sulu tarım arazisi vasfında kabul edilerek net gelir yöntemine göre kamulaştırma bedelinin tespiti yoluna gidilmesinde yöntem olarak isabetsizlik bulunmadığı, münavebe deseninin birinci yıl domates (açıkta), ikinci yıl biber kapya (açıkta), üçüncü yıl birinci ürün patlıcan (açıkta) ikinci ürün kabak (sakız) olmak üzere üç yılda dört ürün şeklinde oluşturulmasının yerinde olduğu, net gelir hesabında değerlendirme tarihi olan 2021 yılı Antalya İl ...ve ...

Müdürlüğü verileri uygulanmasının uygun olduğu, dava konusu taşınmazın sulu tarım arazisi vasfında kabul edildiğini, kapitalizasyon faiz oranının %4 olarak alınmasının doğru olduğu, dava konusu taşınmazın bulunduğu konum ve merkezi yere uzaklığı dikkate alındığında %150 objektif değer artışı uygulanmasında isabetsizlik olmadığı gerekçesiyle istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalıElektrik Üretim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı ... Genel Müdürlüğü vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar etmiş, ayrıca husumet yönünden eksik inceleme yapıldığını, İsale kanalının teşekkülleri haricinde birçok sebepten kullanıldığını, ... Belediyesi tarafından drenaj ve ... sularının tahliyesi için kullanılması denetimsel anlamda ...

Genel Müdürlüğü'ne bağlı olan ... sulama birliği üyelerinin kanal boyunca sağlı sollu tarımsal sulama için yoğun bir şekilde pompa yerleştirmiş olmaları, İsale kanalı üzerindeçin yoğun bir şekilde pompa yerleştirmiş olmaları, İsale kanalı üzerinden ... Genel Müdürlüğü tarafından tahliyesinden tarımsal sulama amaçlı su alınması ve kanal üzerinden endüstriyel manada ...

Çevrim santrallerinin soğutma suyu ihtiyacının pompa istasyonu vasıtasıyla karşılanıyor olması gibi müvekkili teşekkül haricinde birçok faydalanıcı olmasına ve su kaynaklarına en uzak noktada bulunmalarına karşın ...

Mevkii ile İshale kanalından sadece müvekkili idarenin sorumlu tutulmasının kabul edilemeyeceğini, 1968 yılında yapılan protokolün dayanağı olan Bakanlar Kurulu kararına esas olan protokolün ikinci maddesinde İsale kanalının bedeli tespit edilirken %46'sının sulama maksadına ve %54'ünün ise enerji maksadına ait olduğunun bildirildiğini, dava konusu taşınmazın da güzergahında bulunduğu bahse konu su kanalı yaklaşık 20 kilometre uzunluğunda olup inşa edildiği 90'lı yıllardan beri diğer davalı ...

Genel Müdürlüğünün uhdesinde olup kanal güzergahında bulunan yüzlerce taşınmazdan kamulaştırma işlemleri tamamlananların mülkiyetinin ... Genel Müdürlüğü adına tescil edildiğini, işlemleri devam edenlerin tapu kaydına da ...

Genel Müdürlüğü lehine 31/B şerhi işlendiğini, kamulaştırmasız el atma tazminatından sorumluluk oranları belirlenirken taşınmaza fiilen el atılan tarih ile protokol tarihleri ve kanalın kimler tarafından hangi amaçlarla kullanıldığının dikkate alınması gerektiğini, Antalya 7. Asliye Hukuk mahkemesinin 2012/309 esas sayılı dosyasında davacılar tarafından müvekkili idare ile ...

Genel Müdürlüğü aleyhine mevkiinde bulunan bir taşınmaz için haksız işgal tazminatı, men ve kal talebi ile açılan davada davanın her iki davalı yönünden kabulüne karar verildiğini ve bozma kararı sonrasında sorumluluğun ... Genel Müdürlüğünde olduğu anlaşılarak müvekkili idare yönünden davanın husumetten reddine karar verildiğini, ıslah ile arttırılan kısma ıslah tarihinden faiz işletilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme Uyuşmazlık, davacı tapu malikleri ile davalı idare arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmazın değerinin biçilmesi ve bedelinin sorumlu idareden tahsili istemine ilişkindir.

2. Değerlendirme 1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesi ile 369 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Davaya konu taşınmazın tapulama ile o tarihteki malikleri adına 11.12.1956 tarihinde tescil edildiği, davacıların daha sonra intikal ile taşınmazda malik oldukları, ... Sulama Kanalı ıslahı işinin 31.01.1953 tarihinde ikmal edildiği, kesin kabulünün ise 14.12.1954 tarihinde yapıldığı anlaşılmaktadır.

3. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun Geçici 4 üncü maddesi, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 24.02.2016 tarihli 2014/8-1084 Esas, 2016/158 Karar sayılı ve 25.05.2005 tarihli ve 2005/288 Esas, 2005/ 352 Karar Sayılı kararları ile bu kararda sözü edilen Anayasa Mahkemesinin 09.12.1989 tarihli ve 1989/14 Esas, 1989/49 Karar sayılı ve 12.12.1989 tarihli ve 1989/11 Esas, 1989/48 Karar sayılı kararları nazara alındığında 221 sayılı Kanun'un iptaline ilişkin Anayasa Mahkemesinin 21.04.2022 tarihli ve 2021/19 Esas,

2022/46 Karar sayılı kararının yürürlük tarihi olan 04.05.2023 tarihinden çok önce 13.01.1963 tarihinde iki yıllık hak düşürücü sürenin dolduğu ve davalı yararına kazanılmış hak oluştuğu, Anayasa Mahkemesinin iptal kararının kazanılmış hakları etkilemeyeceği gözetilerek davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmeden yazılı gerekçe ile davanın kabulüne karar verilmesi bozmayı gerektirir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1.Davalı ... Genel Müdürlüğü vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesinin kararının BOZULMASINA,

Davalı ... Genel Müdürlüğü'nden peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesine,