Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E.2021/6135 K.2023/3490

Taraflar arasındaki alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı yüklenici vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ile davalı arasında 26/06/2013 tarihinde yapılan sözleşme uyarınca "Ermenek Barajı Kazancı Ardıçkaya Yeşilköy Bağlantı Yolu Tünel İnşaatının" yapımı işini müvekkilinin 15.195.542,00 TL birim fiyat üzerinden üstlendiğini, 14/11/2014 tarihinde işin geçici kabulünün, 01/12/2015 tarihinde ise kesin kabulünün yapıldığını, işin teslim edilmesine karşın davalı idare tarafından bir kısım işlerin ya kesin hak edişe dahil edilmediğini ya da ara hak edişlere dahil edilmesine karşın,

kesin hakedişten çıkartılmış olduğunu ileri sürerek Tünel kazısı ve destekleme yapılması (Tünel 1) işine istinaden şimdilik 80.000,00 TL, tünel kazısı ve destekleme yapılması (Tünel 2) işine istinaden şimdilik 80.000,00 TL, Tünel Nihai Beton kaplamasının yapılması (Tünel 1) işine istinaden şimdilik 80.000,00 TL, tünel nihai beton kaplamasının yapılması (Tünel 2) işine istinaden şimdilik 80.000,00 TL, kazılardan gelen her cins ve klastaki malzemenin yol dolgusuna konulması (Tünel 1) işine istinaden şimdilik 90.000,00 TL,

kazılardan gelen her cins ve klastaki malzemenin yol dolgusuna konulması (Tünel 2) işine istinaden şimdilik 90.000,00 TL olmak üzere toplam 500.000,00 TL'nin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiş. 05.09.2019 tarihli ıslah dilekçesi ile talebini 2.890.293,89 TL'ye yükseltmiştir.

II. CEVAP

Davalı iş sahibi idare vekili cevap dilekçesinde özetle; idarece davacı şirkete yapılan ödemelerin projelerde gösterilen "T" hattına kadar yapılmış olduğunu, eksik ödeme yapılmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile özetle.

Ermenek Barajı ve HES İnşaatı Kazancı Ardıçkaya -Yeşilköy Bağlantı Yolu Tünel İnşaatı Döküm Sahaları Orman İrtifak Hakkı İzin Haritasında T3 ve T4 olmak üzere iki alan döküm sahası olarak ayrıldığı, "Birim Fiyat" tarifesinden de anlaşılacağı üzere kazı yerinden (yani doğrudan tünel kazısından) veya röpriz yerinden çıkacak malzeme ile dolgu yapılmasına izin verildiği ve karşılığı bedelin yükleniciye ödeneceğinin açıkça kararlaştırıldığı,

yani dolgu malzemesinin tünel kazısından ve / veya döküm sahasından taşınmasının sonucu değiştirmeyeceği ve dolguda kullanılan malzeme ve emeğin parasının yükleniciye ödeneceği, hak edişler incelendiğinde Tünel-1 ve Tünel-2 arasında yol dolgusuna başlanmadan önce kontrol teşkilatı ile birlikte alınan tabi zemin kotları ve en kesit hesaplamalarının imza altına alındığı, imza altına alınan ölçüye ait en kesitlerin 01/07/2014 tarihli 6 no.lu hak edişte mevcut olup bu hak edişte hesaplanan bedelin davalı idare tarafından davacıya ödendiği, kesin hesap incelendiğinde davacıya ara hakedişlerde yapılan ödemenin kesildiği,

ara hak edişler ile bu bedelin ödenerek işin yapılmasına zımnen de olsa muvafakat edildiği, Yargıtayın yerleşmiş uygulamaları gereğince de yapılan işlerin idarenin menfaatine ve işin bitirilmesi için gerekli olması halinde keşif artışlarını aşan miktarlarda dahi ödemenin yapılması gerektiği yönünde mahkemede vicdani kanaat hasıl olmakla davacının neticeten davalıdan %18 KDV dahil 2.890.293,89 TL alacağı bulunduğu anlaşılmakla davacının sübuta eren davasının kabulü ile 05/09/2019 tarihli ıslah dilekçesi de dikkate alınarak;

a-EKAYKT 1-001 tünel kazısı ve destekleme yapılması (Tünel 1) işine istinaden 443.595,42-TL, b-EKAYKT 1-001 tünel kazısı ve destekleme yapılması (Tünel 2) işine istinaden 294.562,68-TL, c-EKAYKT 1-003 Tünel Nihai Beton kaplamasının yapılması (Tünel 1) işine istinaden 1.035.133,50-TL, d-EKAYKT 1-003 Tünel nihai beton kaplamasının yapılması (Tünel 2) işine istinaden 686.891,23-TL,

e-EKAYKT -011- kazılardan gelen her cins ve klastaki malzemenin yol dolgusuna konulması (Tünel 1 ve 2) işine istinaden 430.111,06 TL olmak üzere toplam 2.890.293,89 TL alacağın temerrüt tarihi olan 13/09/2016 tarihinden itibaren işleyecek olan avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararını süresi içinde davalı idare vekili istinaf etmiştir.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; avans faizine hükmedilmesinin hatalı olduğu, teorik kazı hattının ödeme hattı olarak belirlendiği, sözleşme ve eklerinde tolerans katılmış alanın ödeme hattı olacağına dair bir hususun yer almadığı, nihai beton kaplamasında projede 40 cm olarak gösterildiği ve ödemelerin buna göre yapıldığı, fazladan dökülen beton imalatının idare lehine yapılmış zaruri bir imalat olmadığı, yüklenicinin yanlış patlatma yaparak fazla kazı yapması sonucu oluşan boşluğu doldurmak için beton döktüğü, şartnamenin 12 ve 23. maddelerine aykırı olduğu, kazıdan çıkan malzemenin taşınması işinin bedelinin “tünel kazısı ve desteklemesi yapılması” pozu fiyatına dahil olduğu, mükerrer ödemeye sebebiyet verdiği gerekçeleriyle kararı istinaf etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile özetle; aldırılan karot numunelerine göre alınan 27/11/2018 ve itiraz üzerine alınan 14/05/2019 tarihli ek raporlara göre tünel kazısı ve destekleme yapılması kalemine ilişkin (tünel 1 ve tünel 2) idare tarafından projede belirtilen toleranslar katılmış kazı alanının 93,97 m² olarak belirtildiği, bilirkişi heyeti tarafından projedeki gösterilen değerlere göre gerekli çizimler ve hesaplamalar yapılarak projede toleranslar katılmış kazı alanı olarak gösterilen değerin aslında hesaplama ve alınan numunelere göre 100.25 m² olduğu,

projede geçen 93,97 m²'lik değerin hatalı olduğunun rapor edildiği, keza nihai beton kaplama yapılması işine ilişkin olarak da birim fiyata dahil olan kısımla ilgili olmayan kazı sınırıyla beton sınırı arasındaki mesafeye ilişkin beton alanıyla ilgili olduğu, m² olarak yazılı değerin projeyle ve fiili durumla uyumlu olmamasıyla sözleşmedeki birim fiyatlara göre hak edilen imalat bedelinin hesaplandığını ve yükleniciye yapılan metraja göre eksik ödeme yapıldığının anlaşıldığı,

kazılardan gelen malzemenin yol dolgusuna konulması işiyle ilgili olarak da dosya eki proje ve birim fiyat tarifine göre çıkacak malzeme ile dolgu yapılması ve karşılığı bedelin yükleniciye ödeneceği, yol güzergahının alınan ölçüye ait enkesitlerin 6 no.lu hakedişte mevcut olduğu, bilirkişi heyetince yapılan ölçümlerde tünel-1 ve tünel-2 arasında derin bir vadinin mevcut olup davacı yüklenicinin yaptığı işin her iki tünelin birbirine bağlanması için zaruri olarak gerçekleştirilen ve idarenin lehine bir işlem olduğu, mevcut proje ile istenilen sonuca ulaşılmasının mümkün olmadığı,

geçici hakedişlere giren iş ve bedeliyle ilgili idarenin olur vermediği savunmasının yerinde görülmediği gerekçesiyle davalının istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararını süresi içinde davalı vekili temyiz etmiştir.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davalı vekili, istinaf dilekçesinde belirtilen gerekçelerle kararı temyiz etmiştir

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, fazla yapılan iş bedelinin tahsili istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk HMK’nın 193 üncü maddesi, Yapım İşleri Genel Şartnamesi 39 ve 40 ıncı maddeleri.

3. Değerlendirme 1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazları yerinde görülmeyip, reddi gerekmiştir.

2. Taraflar arasında imzalanan 26.06.2013 tarihli sözleşme ile davacı yüklenici “Ermenek Barajı Kazancı Ardıçkaya Yeşilköy Bağlantı Yolu Tünel İnşaatının" yapımı işini birim fiyatla üstlenmiştir.

Davacı yüklenici, tünel 1 ve 2 inşaatında tünel kazısı ve destekleme yapılması işinde toleranslar katılmış kazı alanının ve yine tünel nihai beton kaplamasının yapılması işinde toleranslar katılmış beton alanının hesaba katılması gerekirken bu değerlerin hakedişlerde hesaba katılmadığını belirterek aradaki farkın tahsilini talep etmiştir.

Yerinde yapılan keşif sonucu hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda alınan karot numuneleri üzerinde yapılan incelemeler sonucunda toleranslar katılmış kazı alanının 100,25 m², nihai beton kaplama alanının ise 20,05 m² olduğu tespit edilmiştir. Buna göre yapılan hesaplama sonucunda;

1- T -1 Tüneli İçin Tünel Kazısı Ödeme Hesabı

Tünel Uzunluğu Birim Alanı Hacmi Birim Fiyat Toplam 405,10 m 100,25 m² 40.611,28 m3 150,00 TL 6.091.691,25 TL bulunmuş olup, davacı yükleniciye hakedişlerle yapılan 5.754.324,00 TL mahsup edilip KDV ve fiyat farkı eklendiğinde davacı yüklenici alacağının 443.595,42 TL olduğu,

2- T – 1 Tüneli İçin Nihai Kaplama Beton Ödeme Hesabı

Tünel Uzunluğu Birim Alanı Hacmi Birim Fiyat Toplam 405,10 m 20,05 m² 8.122,26 m3 240,00 TL 1.949.341,20 TL bulunmuş olup, davacı yükleniciye hakedişlerle yapılan 1.162.092,00 TL mahsup edilip KDV ve fiyat farkı eklendiğinde davacı yüklenici alacağının 1.035.133,50 TL olduğu,

3- T -2 Tüneli İçin Tünel Kazısı Ödeme Hesabı

Tünel Uzunluğu Birim Alanı Hacmi Birim Fiyat Toplam 269 m 100,25 m² 26.962,25 m3 150,00 TL 4.045.087,50 TL bulunmuş olup, davacı yükleniciye hakedişlerle yapılan 3.821.064,00 TL mahsup edilip KDV ve fiyat farkı eklendiğinde davacı yüklenici alacağının 294.562,68 TL olduğu

4-T – 1 Tüneli İçin Nihai Kaplama Beton Ödeme Hesabı

Tünel Uzunluğu Birim Alanı Hacmi Birim Fiyat Toplam 269 m², 0,05 m² , 5.393,45 m3 240,00 TL, 1.294.428,00 TL bulunmuş olup, davacı yükleniciye hakedişlerle yapılan 772.027,20 TL mahsup edilip KDV ve fiyat farkı eklendiğinde davacı yüklenici alacağının 686.891,23 TL olduğu hesaplanmış, davacı yüklenici 05.09.2019 tarihli ıslah dilekçesi ile tünel kazısı ve nihai beton kaplama yapım işlerinden dolayı alacak istemlerini raporda belirtilen az önceki rakamlara yükseltmiştir.

Taraflar arasındaki sözleşmenin 8. maddesine göre Yapım İşleri Genel Şartnamesi sözleşme ekidir.

Sözleşmenin eki Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 39. maddesinde, yüklenicinin geçici hakedişlere itirazı olduğu takdirde, karşı görüşlerinin neler olduğunu ve dayandığı gerekçeleri, idareye vereceği ve bir örneğini de hakediş raporuna ekleyeceği dilekçesinde açıklaması ve hakediş raporunu “idareye verilen ... tarihli dilekçemde yazılı ihtirazi kayıtla” cümlesini yazarak imzalaması gerektiği, eğer yüklenicinin, hakediş raporunun imzalanmasından sonra tahakkuk işlemi yapılıncaya kadar,

yetkililer tarafından hakediş raporunda yapılabilecek düzeltmelere bir itirazı olursa hakedişin kendisine ödendiği tarihten başlamak üzere en çok on gün içinde bu itirazını dilekçe ile idareye bildirmek zorunda olduğu, bu şekilde itiraz edilmediği takdirde hakedişi olduğu gibi kabul etmiş sayılacağı düzenlemesine yer verilmiştir.

Yine kesin hakediş raporu ve hesap kesilmesine ilişkin 40. madde hükmünce, yüklenicinin kesin hesaba itirazı olduğu takdirde itirazlarını 40. maddedeki usuller çerçevesinde dilekçe ile idareye bildirmesi gerekir. Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 39. ve 40. maddelerindeki bu düzenlemeler 6100 sayılı Hukuk Muhakemesi Kanununun 193. maddesi uyarınca delil sözleşmesi niteliğinde olup mahkemece re'sen gözetilmelidir.

Somut olayda; taraflar arasında 7 adet ara hakediş düzenlenmiştir. Söz konusu ara hakedişlere, her iki tünel için de tünel kazısı ödeme hesabında, toleranslar katılmış kazı alanı 93,97 m² girmiştir. Ayrıca her iki tünel için de ara hakedişlere nihai beton kaplama yapılması işinde kaplama betonu kesit alanı 9,59 m², kiriş betonu kesit alanı 0,877 m², grebeton kesit alanı 0,323 m² birim alanlar olarak girmiştir.

Oysa ki, hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda; tünel kazısı ödeme hesabında toleranslar katılmış kazı alanı 100,25 m² olarak kabul edildiği gibi, nihai beton kaplama yapılması işinde kaplama betonu kesit alanı 15,413 m², kiriş betonu kesit alanı 3,764 m², grebeton kesit alanı 0,646 m², kablo kanalı 0,023 m² toplam 20,05 m² olarak kabul edilmiştir.

Davacı yüklenici söz konusu ara hakedişleri çekincesiz olarak imzaladığından ara hakedişlere giren tünel kazısı ile nihai beton kaplama yapılması işinde kabul edilen birim alanlar davacı yüklenici aleyhine kesinleştiğinden mahkemece bu alacak kalemleri bakımından davanın reddine karar verilmesi gerekirken, alınan karot numuneleri sonucu daha fazla yüklenicinin birim alanda iş yaptığının kabulü ile davanın kabulüne karar verilmesi doğru olmamış, kararın bozulması uygun bulunmuştur.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Yukarıda “Değerlendirme” bölümünün “1” inci bendinde açıklanan nedenlerle davalı vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine, “2” inci bendinde açıklanan nedenlerle davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile temyiz olunan, ilk derece mahkemesi kararına karşı davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının davalı idare yararına BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,