Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E.2022/1476 K.2023/1795

Taraflar arasındaki menfi tespit davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı yüklenici vekili dava dilekçesinde özetle.

Bergama Belediyesi Kültür Merkezi İkmal İnşaat işine ait sözleşmenin anahtar teslimi götürü bedelle akdedildiğini, 24/10/2016 tarihinde onaylanan geçici kabul tutanağı ile işin sözleşme ve eklerine uygun olarak davalıya teslim edildiğini, iş yapımı sırasında proje müellifi ile iş sahibinin isteği ve yazılı onayı doğrultusunda ihaleye esas projelerde değişikliğe gidilip, iş artışlarına ait bedellerin ödendiğini, ancak daha sonra davalı tarafından iş artışlarının yanlış olduğu,

ara hak edişlerlerde sehven ödenen bu bedellerin yüklenici alacağından kesin teminatından ya da icraen tahsil edileceğinin bildirildiğini, taraflar arasındaki ihtilafın 08/02/2016, 10/06/2016 ve 29/08/2016 tarihlerinde onaylanan iş artış eksiliş ödemeleri ile ilgili olduğunu, davalı belediyenin talep ve onayı ile yapılan imalat bedelinin ödenmemesi halinde sebepsiz zenginleşme oluşacağını, yapılan iş ve işlemlerin tamamının sözleşme ve mevzuata uygun olarak yapıldığını, fazla ödeme olmadığını, bu iş nedeni ile müvekkilinin davalı tarafa herhangi bir borcunun olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı iş sahibi vekili cevap dilekçesinde özetle; önceki yüklenicinin vefatı üzerine hatalı işlerin düzeltilmesi ve eksik işlerin tamamlanması amacıyla ayrıntılı mahal listesi hazırlanıp, özel teknik şartnamede her mahalde yapılacak işlerin belirlendiğini ve davacı yükleniciyle ikmal işine ait sözleşme imzalandığını, ihale dökümanları arasında Bergama Belediyesi Kültür Merkezi İkmal İnşaatına ilişkin 74 adet projeye ek olarak mahal listesi ve özel teknik şartname gereğince hazırlanan 15 adet proje eklendiğini, ihale işine ilişkin 15 projenin revizyon projesi olarak nitelendirilemeyeceğini, revizyon amacı güdülmediğini,

davacı yüklenicinin yapmış olduğu kimi imalatların proje müellifinin isteği ve idarenin onayı ile değiştirildiğini proje müellifinden onay alınmak sureti ile imalatların yapıldığını ancak projede revizyon yapılmadığı halde sehven mahal listesi ile özel şartnamede ana 74 projeye aykırılık oluşturacak imalatların söz konusu olduğunu, idarenin söz konusu imalatlarına ilişkin sehven iş artışı yaptığını, ihale dökümanlarının hazırlanması sırasında sehven mahal listesi ile özel teknik şartname ile 74 proje arasında çelişkiler meydana geldiğini,

ikmal işine ilişkin sözleşmenin 8.2.1 maddesi ihale dökümanını oluşturan belgeler arasındaki öncelik sıralamasının hükme bağlandığını, her ne kadar bu iş artışlarında yüklenici lehine iskele bedeli hesaplanmış ise de iskele pozları teknik tarifeleri gereğince var olan usuli eksiklik sebebiyle iskele bedeli ödenemeyeceğini belirterek 2, 3 ve 5 no.lu iş artışlarına ilişkin söz konusu hatalı işlemlerin Sayıştay denetimi sırasında ortaya çıktığını, dokümanlar arasındaki öncelik sırası ve iskele bedelinin ödenmesi hususlarındaki yanılgı sebebiyle davacıya fazla ödeme yapıldığını,

idarenin hatalı işlemini her zaman geri alabileceğini belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu iş tamamlandığından keşif yapılmasına gerek görülmeyip alınan bilirkişi raporunda; işin geçici kabulünün yapıldığı, ancak kesin hak ediş ve kesin kabulünün tamamlanarak onaylanmadığı, yüklenicinin kendisine teslim edilen projeleri ve teknik şartnameleri inceleyip teklif verdiği, işin uhdesinde kaldığı ve idare ile anahtar teslim götürü bedel sözleşme imzaladığı,

işin devamında yükleniciye teslim edilen projelerde yer almasına rağmen davalı tarafından belirtilen imalatların yüklenicinin uhdesinde bulunan imalatların dışında işler olarak değerlendirilerek ödeme yapıldığı, ayrıca ödemeye esas olabilmesi için tutanak altına alınması ve CD'ye kaydedilerek ödeme belgelerine eklenmesi gereken iskele imalatının bu işler tamamlanmadan yükleniciye ödendiği, Sayıştay denetçisinin uyarısı ile bu imalatların yüklenici alacağından düşüldüğü ve kesin teminat nakde çevrilerek yüklenici hakkında takip işlemi başlatıldığı,

somut olayda sözleşme eki projede yer alan ancak teknik şartname ve ikmal inşaatına ait projelerle uyumlu olmayan imalatların varlığının taraflarca kabul edildiği, bu durumun yükleniciyle imzalanan iş artış protokollerinde yer alan bazı imalatların mükerrer ödemesine yol açtığı, ihale dökümanı ile isteklilere teslim edilen projelere göre yüklenicinin verdiği teklif dahilinde bulunan imalatlar yükleniciye harici imalat gibi tekrar ödendiğini, bu imalatların varlığının, imalat analizleri ödeme şartları ve projedeki uyumsuzluğun, yükleniciye teslim edilen tüm ihale dökümanı ile sabit olduğu,

Sayıştay denetçisinin uyarısına kadar taraflarca fark edilmediği veya bildirilmediği, ilgili mevzuatın yükleniciye yüklediği sorumluluk gereğince proje uyumsuzluğunun yüklenici tarafından tespit edilmesi ve 15 gün içerisinde davalı idareye yazılı olarak bildirilmesi, aksi takdirde yüklenicinin itiraz hakkının kalmayacağının hükme bağlandığı, yüklenicinin ihale dökümanını inceleyerek yapması gereken bu uyumsuzluğa ait tespit ve değerlendirmeleri yapmadığı, idareye bu yönde müracaatının bulunmadığı,

ara hak edişlerde yapılan ödemelerin, herhangi bir mahkeme kararına ihtiyaç duyulmadan sözleşme ve şartnamelere uygun hale getirilmesinin teknik olarak mümkün olduğu, iş iskelesine yönelik ödemenin şartlarının ayrıntılı olarak tanımlandığı, bu şartlar sağlanmadan yapılan ödemenin imkanının bulunmadığı, mükerrer ödeme yapıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı yüklenici vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı yüklenici vekili istinaf dilekçesinde özetle; önceki yüklenicinin yaptığı işlerin düzeltilmesi ya da tamamlanması amacına yönelik olduğu iddia edilse de, bazı projelerin ikmal ihalesine esas olacak şekilde proje müellifi tarafından revize edildiğinin ve revize şekliyle ihaleye çıkıldığının açık olduğunu, ihale dokümanındaki projelerde sonradan değişiklik yapılması halinde fark bedeller ödenmek zorunda olunduğunu, sözleşmenin imzalanmasından sonra proje müellifiyle yapılan toplantı sonrasında alınan kararlar gereğince projelerde gösterilen imalatın dışına çıkılarak teknik özelliği daha farklı imalatların yapılmasına karar verildiğini,

bunun gerekçelerinin de iş artış onaylarına temel teşkil eden teknik gerekçe raporlarında idarenin teknik elemanları tarafından belirtildiğini, proje ve imalat değişikliğinin davalının talep ve onayı ile yapıldığını, bundan kaynaklanan iş artışlarına isabet eden imalat bedellerinin ödenmesinin yasal bir zorunluluk olduğunu, bilirkişi raporunun yetersiz olduğunu ileri sürerek, kararın kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile itiraza konu imalatların tamamı uygulama projesinde yer almakla birlikte mahal listesi ve özel teknik şartnamede yer almadığı, sözleşmenin 8.2.1. maddesinde ihale dökümanını oluşturan belgeler arasındaki öncelik sıralaması belirlenmiş olup, Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ), İdari Şartname, Sözleşme Tasarısı, Uygulama Projesi, Mahal Listesi, Özel Teknik Şartname, Genel Teknik Şartname, Açıklamalar (varsa) ve Diğer Ekler olarak sırasıyla sayıldığı,

bu sıralama 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 193. maddesi uyarınca delil sözleşmesi niteliğinde olup, taraflarca ileri sürülmese dahi mahkemece re'sen gözetileceği, somut olayda, uygulama projesi 4. sırada, mahal listesi 5. ve Özel Teknik Şartname ise 6. sırada olup, bir başka deyişle; ihale belgeleri arasında çelişki bulunması durumunda uygulama projesinin, mahal listesinden ve özel teknik şartnameden önce dikkate alınacak belge olduğu, davacı ile yapılan sözleşme önceki sözleşmeyi revize edici nitelikte olmayıp ilk sözleşmede eksik kalan imalatların tamamlanması ve hatalı yapılan imalatların ise düzeltilmesi niteliğinde olduğu,

sözleşmenin götürü bedel sözleşme olduğu dikkate alındığında yüklenicinin uygulama projelerine dayalı olarak işin tamamı üzerinden teklif ettiği bedel ile sözleşme ilişkisi kurulduğundan uygulama projelerine uygun gerçekleştirilen imalatlar nedeniyle iş artış bedeline hak kazanmadığı, kurulan iş iskeleleri için sözleşmede belirtilen ödeme şartlarının da sağlanmadığı anlaşılmakla bu hususta da ödenen bedelin iadesinin istenilmesinde ve mahkemece davanın reddine karar verilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığından davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı yüklenici vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı yüklenici vekili temyiz dilekçesinde özetle; önceki yüklenicinin yaptığı işlerin düzeltilmesi ya da tamamlanması amacına yönelik olduğu iddia edilse de, bazı projelerin ikmal ihalesine esas olacak şekilde proje müellifi tarafından revize edildiğinin ve revize şekliyle ihaleye çıkıldığının açık olduğunu, ihale dokümanındaki projelerde sonradan değişiklik yapılması halinde fark bedeller ödenmek zorunda olunduğunu, sözleşmenin imzalanmasından sonra proje müellifiyle yapılan toplantı sonrasında alınan kararlar gereğince projelerde gösterilen imalatın dışına çıkılarak teknik özelliği daha farklı imalatların yapılmasına karar verildiğini,

bunun gerekçelerinin de iş artış onaylarına temel teşkil eden teknik gerekçe raporlarında idarenin teknik elemanları tarafından belirtildiğini, proje ve imalat değişikliğinin davalının talep ve onayı ile yapıldığını, bundan kaynaklanan iş artışlarına isabet eden imalat bedellerinin ödenmesinin yasal bir zorunluluk olduğunu, bilirkişi raporunun yetersiz olduğunu ileri sürerek, kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, eser sözleşmesinden kaynaklanmakta olup, iş sahibi tarafından gerçekleştirilen iş artışı ve iskele bedellerinin sehven ödendiğinden bahisle iadesinin istenilmesi üzerine yüklenici borçlu olunmadığının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 369 ncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 nci maddeleri, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 470 ve devamı maddeleri.

3. Değerlendirme 1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanunun 371 nci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple ; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanunun 370 nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz eden davacıya yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,