Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E.2024/2508 K.2025/1990

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından duruşma istemli temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, 13.05.2025 tarihinde duruşma yapılmasına ve duruşma gününün taraflara davetiye ile bildirilmesine karar verilmiştir.

Belli edilen günde davacı vekili Avukat ... ile davalı vekilleri Avukat ..., Avukat ...'ın gelmiş olmalarıyla duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatların sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra işin incelenerek karara bağlanması için uygun görülen saatte Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlenerek dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı idareye bağlı 24. Bölge Müdürlüğü'nün Kars Sarıkamış Kızılçubuk Deresi Taşkın Koruma İnşaatı işine ilişkin müvekkil ile idare arasında 21.01.2014 tarihinde 4735 sayılı yasa çerçevesinde 8.781.480,00 TL bedelli olarak birim fiyat sözleşmesi imzalandığını, 25.04.2014 tarihinde yer teslimi yapılmış olup müvekkil tarafından da bu yer teslimi ile birlikte işe başlanarak taahhüdü altındaki edimlerin ifa edilmeye çalışıldığını,

yer tesliminden yaklaşık 2 ay sonrasında işin konusuna yönelik güzergahın tek taraflı olarak değiştirildiği ve buna yönelik proje değişikliği yapıldığı belirtilerek müvekkiline onaylı yeni bir proje teslim edilerek bu yeni projeye göre imalâtın devam ettirilmesi gerektiğinin bildirildiğini, bu revize projeyle değişikliğe gidilmiş olan güzergahla birlikte hem yol metrajının artış gösterdiği ve hem de yeni güzergahın yer özelliklerinin eski güzergaha göre farklılık arz ettiğini,

davalı İdarenin güzergah ve buna bağlı proje değişikliği sebebiyle 200.000 m³ fazladan kaya işi çıktığını ve müvekkilin bu güzergah ve buna bağlı proje değişikliği neticesinde ortaya çıkan fahiş fark sebebiyle mağdur olduğunu, müvekkilinin sözleşme konusu işle ilgili olarak idareye toplam 7 adet hakediş gerçekleştirildiğini ve en son yapılan 02.08.2015 tarihli 7. hakediş sonrasında ise yaklaşık 1 milyon TL üzerinde daha imalat yapılmış olmasına rağmen davalı idare tarafından 7. hakediş sonrasındaki bu imalatlara ilişkin hak ediş ödemesinin müvekkiline uzunca bir süre yapılmadığını,

YİGŞ’in sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatlarının tespiti başlıklı 23. maddesine rağmen davalı idare tarafından, güzergah değişikliği neticesinde ortaya çıkan yeni iş kalemlerinin yeni birim fiyatlar üzerinden müvekkille birlikte belirlenerek müvekkile ödenmesi gerekmesine rağmen davalı idare tarafından bu yola gidilmediğini, müvekkil tarafından idareye,

yapılan imalatlara yönelik olarak 8. hak ediş işlemlerinin gerçekleştirilmesi ve tahakkuka bağlanarak ödenmesinin ihtar edildiği ve idare tarafından ise güvenlik gerekçeleriyle bu taleplerinin geri çevrilmesiyle davalı İdare yönünden gerek alacaklının temerrüdü ve gerekse borçlunun temerrüdü şartlarının oluştuğu ve bu itibarla müvekkilin sözleşmeyi feshine ilişkin haklı sebeplerin meydana geldiğini, sözleşmenin feshine karar verilmesi halinde müvekkilin bu iş sebebiyle zararının da oluştuğunun tespiti gerektiğini ileri sürerek müvekkili yönünden sözleşmenin haklı fesih şartlarının oluştuğunun tespiti ile sözleşmenin feshine,

teminatlarının iadesine ve buna ilişkin şimdilik 50.000,00 TL’nin tahsiline, müvekkilin iş artışının miktar ve tutarının tespiti ile tam ve kesin olarak tespit edildikten sonra artırılmak ve fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 50.000,00 TL’nin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, 02.08.2015 tarihli son hak edişinden sonra yapmış olduğu imalatların ve tutarlarının tespiti ile şimdilik 50.000,00 TL belirsiz alacağın dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline,

işbu sözleşmenin feshi sebebiyle uğradığı zararların tespiti ile şimdilik 50.000,00TL belirsiz alacak mahiyetindeki tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiş, 03.06.2021 tarihli dilekçesi ile sözleşme dışı ilave işlere ilişkin taleplerini KDV dahil 4.593.210,93 TL’ye, teminata ilişkin alacaklarını 544.206,88 TL ‘ye artırmıştır.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; sözleşme bedeli olarak belirlenen tutar 8.781.480,00 TL olup sözleşme kapsamında yapılacak işlerin sözleşme'nin 3. maddesinde tablo ile düzenlendiğini, işin “her türlü zeminde her çeşit kazı yapılması,

tesis boyunca her mesafeye nakli, dolguya konulması ve sıkıştırılması” hususunun A.001 İş Kalemi numarası ile belirlenerek buna bağlı bir birimin metreküp olarak belirtiltildiği ve kazı kübajı olarak 700.000 metreküp belirlendiğini, İdari Şartname'nin 12. maddesi ile Özel Teknik Şartname'nin 10. maddesi uyarınca yüklenicinin talep etmiş olduğu hususların sözleşme ilişkisi gereği yüklenici tarafından yerine getirilmesi gerektiğini,sözleşmenin 24. maddesi uyarınca işin yapılma yerinin değiştirilebileceğini, revizyonun yükleniciye tebliğ edildiğini itirazda bulunmadığını,

revizyon gören kısımlarda yapılmış olan imalât bedellerinin daha önceki hakedişlerde ödendiğini ve yüklenicinin ihtirazi kaydı olmadığını, revize plan öncesi belirlenen iş tanımına göre yapılacak olan yol genişliği 30 ila 20 metre arası olacak iken revize plan neticesinde 2.2. km uzatılmış olan yolun yol genişliği standart 14 metreye ve yol kenarlarına birer metrelik genişlikte banketler eklenerek toplam 16 metreye düşürülerek hem kullanılacak olan malzeme maliyeti hem de kazı miktarı hesaplanarak ilk planın altına düşürüldüğünü, yapılacak olan yolun eni daraltılarak uzunluğunun artırıldığını ve bu sayede yol birim maliyetinin düşürüldüğünü,

yüklenicinin kayaları patlatmak yerine iş araçlarıyla açmayı denemesinin inşaat sürecini ciddi sarkıttığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu iş artışı ve iş azalışı söz konusu olduğu mevcut sözleşmedeki işin değişmesi ile mevcut işin eksildiği, yapılan değişiklik sonucu meydana gelen yeni güzergah ise iş artışı olduğu, yapılmış olan iş artışı kazı imalatı için yeni bir birim fiyat belirlenmesi gerektiği, imalât yapım uygulama aşamasından daha sonra, iş sahibi İdare tarafından, yol inşaatı ilk proje güzergahında km:11+980 kesiminde sağa doğru hattı (ripaj) değiştirerek,

yeni yol güzergahı belirlendiği kazı çalışma sahası sınırı değiştiği, yeni uygulama revize projelerle söz konusu yol yapım inşaatı imalâtlarına km:14+760 kesimine kadar devam ettiği yani yol güzergahında yapılan kazı dolgu imalât çalışmaları özetle: km:0+000-11+980 kesiminde, ihale dökümanında belirtilen ilk proje kazı sahası sınırları içerisinde gerçekleştirildiği, km:11+980-14+760 kesiminde (ripaj hattı) ise İdarece yapılan proje değişikliğinden dolayı, kazı sahası sınırları dışına çıkılarak; farklı kazı klasları birimlerinden geçilerek yapıldığı,

yol projesi güzergah değişiminden kaynaklı kazı sahası sınırları değişen kesimde kazı klaslarının belirtildiği yapım-uygulama aşamasında İdarece değiştiren yol projesi değişikliklerinin ihale dökümanında- aşamasında belirtilen mevcut güzergah(kazı çalışma sahası) üzerinde projenin plan-profil yatay düşey geometrik elemanlarının değişmesi olayı olmadığı İdarece değiştirilen yol projesinde yol platformu gövdesinin, sanat yapılarının oturduğu-inşa edildiği güzergahın tamamen (kazı çalışma sahası sınırlarının) değişimi ile farklı,

yeni güzergah-koridorunda zeminin jeolojik-jeoteknik formasyonuna bağlı olarak kazı ödeme klas şartlarının değiştiği, bilirkişi raporları dikkate alınarak davacının, davalı idarenin tek taraflı güzergah ve buna bağlı proje değişikliği sebebiyle iş artışından kaynaklı tazminat talepleri yönünden iddialarını ispatladığı, bilirkişi raporunda hesaplanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın pozları ile belirlenen birim fiyat ile hesaplanan miktarın dikkate alındığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile 2.335.368,73 TL alacağın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

davacı vekilinin 31.03.2021 tarihli beyan dilekçesinde müvekkilinin tahakkuka bağlanan 02.08.2015 tarihli son hakedişi sonrası yaptığı imalatların ve tutarlarının tespiti ve tahsiline ilişkin talebinden feragat ettiği gerekçesiyle buna ilişkin taleplerin feragat nedeniyle reddine, davacı tarafın sözleşmenin haklı fesih şartlarının oluştuğunun tespiti,

sözleşmenin feshi ve teminatların iadesine ilişkin talepleri yönünden davacı vekilinin 31.03.2021 tarihli beyan dilekçesi ve 14.04.2021 tarihli duruşmadaki beyanları ile davalı idare tarafından dosyaya sunulan 07.12.2020 tarihli yazı cevabında söz konusu işin 17.08.2018 tarihinde feshedildiği kesin teminat mektubunun nakde çevrildiği gerekçesiyle bu talepler yönünden konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile yer tesliminden 2 ay sonra güzergah değişikliğinin yapıldığı, iş artışı veya ek süre talebinde bulunmaksızın davacının sözleşmenin feshi ile iş artışına ilişkin bedel talep ettiği, 06.06.2014 tarihli 1 nolu hakedişten başlanmak üzere 02.08.2015 tarihli 7 no'lu hakedişin güzergah değişikliği sonrası yapılan imalâtlara ilişin olduğu ve davacı yüklenicinin itiraz etmeksizin imzaladığı,

7 no'lu son hakediş sonrası yapılan imalâtın bulunmadığının davacının da kabulü olduğu (feragat nedeniyle), 07.08.2018 tarihli bilirkişi raporu ve sonrasında aldırılan kök ve ek raporlar ile hakediş raporlarının incelenmesinden davacı yanın hakedişe yansımamış imalatının bulunmadığı, davacı yüklenicinin aksine yönelik iddiasının bulunmadığı, talebin hakedişe yansımış ancak itiraza uğramamış imalatlara ilişkin olduğu,

güzergah değişikliği sonrası yeni güzergah çerçevesinde 7 adet hakedişe A.001 pozuyla yapılan imalat bedeli hesaplamalarına ve imalâtlara Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 39. maddesine uygun itirazı bulunmayan yüklenicinin, hakedişlere yansımış imalâtların bedeline yönelik tüm taleplerinin reddi gerektiği gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden hüküm kurulmak suretiyle davacının 02.08.2015 tarihli 7 no'lu hakediş sonrası imalatlara ilişkin talebinin feragat nedeniyle,

sair tüm taleplerinin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde;

a. Sözleşmenin imzalanması ve ifaya başlanması sonrasında davalı tarafından yapılan güzergah ve proje değişikliğinin sözleşme dışı iş kapsamında olduğunu, hem yol metrajının arttığını, hem de bambaşka bir güzergah oluşturulduğunu, yeni projenin işin ihalesinde ve sözleşmede olmadığını,

b. Sözleşme dışı yapılan işlere ihtirazı kayıt konulmasının zorunlu olmadığını,

c. İşveren DSİ birim fiyatlarının dikkate alınması gerektiğini,

d. Birim fiyata KDV eklenmemesinin hatalı ve hukuka aykırı olduğunu,

e. Taleplerine avans faizi hükmedilmesi gerektiğini beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, eser sözleşmesine dayalı alacağın tahsili istemine ilişkindir.

Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple ; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370/1 hükmü uyarınca ONANMASINA,

Yargıtay duruşmasında vekili hazır bulunan davalı yararına takdir olunan 28.000,00 TL duruşma vekalet ücretinin, davacıdan tahsili ile davalıya ödenmesine,

Aşağıda yazılı temyiz harcının temyiz edene yükletilmesine,