Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E.2024/304 K.2025/983

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacılar vekilince duruşmalı olarak temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, 11.03.2025 tarihinde duruşma yapılmasına ve duruşma gününün taraflara davetiye ile bildirilmesine karar verilmiştir.

Belli edilen günde davacılar vekili Avukat ... ile davacı........ İnşaat Tem. Taah. Ltd. Şti. temsilcisi Hüsemettin Hisamoğlu ile davalı vekili Avukat ...'nun gelmiş olmalarıyla duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatların sözlü açıklamaları dinlendikten sonra işin incelenerek karara bağlanması için uygun görülen saatte Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlenerek dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde; müvekkili ile davalı arasında akdedilen sözleşme uyarınca müvekkilinin Malatya merkez ve ilçelerinin kaldırım, bisiklet yolu, çevre düzenlemesi işini üstlendiğini, işin yapımı sırasında idarenin işi %20 oranında arttırdığını, ancak iş bedelinin ödenmediğini, davalının haksız olarak sözleşmeyi feshettiğini ileri sürerek, davalının sözleşmeye yaptığı haksız müdahalenin engellenmesine, feshin haksızlığının tespitine, sözleşmeden dolayı hak edilen ödemelerin yapılmasına, işin devamına karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacıların Malatya Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılan üç ihale akabinde yapılan sözleşme ile iş aldıklarını, belediyece yapılan araştırma ve inceleme neticesinde davacıların hileli, yasak fiil ve davranışlarda bulunduklarının tespit edildiğini savunarak, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile usulüne uygun ihale sürecinden geçilmeden taraflar arasında düzenlenen sözleşmenin akdi sorumluluk getirmediği, sözleşme hükümlerine göre herhangi bir talepte bulunulamayacağı, dava dilekçesi kapsamında vekaletsiz iş görme hükümleri gereği bir talepte de bulunulmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adli Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu sözleşmenin imzalanması esnasında teklif cetveli dayanağı olan keşif özeti ve yaklaşık maliyete esas imalat kalemleri miktarlarının herhangi bir proje esas alınarak oluşturulmamış olduğu, keşif özetinde imal edilmesine gerek bulunmayan imalat kalemleri bulunduğu, bazı imalat kalemlerinin büyük miktarlarda imal edilmeleri gerektiği halde keşif özetinde çok düşük miktarlarda ihtiyaç belirtilmiş olduğu,

hangi imalatın nerede ve ne kadar yapılacağının belli olmadığı, sözleşmenin feshine sebep olan kusurlu eylemlerden sadece idare personelini sorumlu tutmanın hakkaniyete aykırı olacağı ve davacı tarafın mevzuat hükümlerine aykırı davrandığı gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacılar vekili temyiz dilekçesinde; mahkemece verilen kararın hatalı olduğunu, yapılan ihalenin hukuka uygun olduğunu, daha sonrasında yapılan fesihte müvekkilinin kusurunun bulunmadığını, feshin yok hükmünde olduğunu, alınan bilirkişi raporlarına göre ihalenin projesiz yapılmasının belediyenin kusuru olduğunu, projesiz yapılan işlerde bedel artırımından müvekkil şirketlerin sorumlu olmayacağını, işin projesi olmadığından ve işler belediyeden gelen talimatlarla devam ettiğinden bedel artırımının yaptırılan işlere göre asıl işten ayrılması mümkün olamayacağını, davalı tarafın verdiği fiyatın davacı tarafından kabul edilip kesinleştiğini,

Maski tarafından yapılan işlerin belgelenmesi gerektiğini, ihaleye hazırlık işlemlerini davalı kurum personeli yaptığından yüklenicinin yapılan işlemden sorumlu olmadığını, mahkemenin talep konusunu incelemesi gerektiğini beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık eser sözleşmesinden kaynaklanan tespit ve alacak istemine ilişkindir.

1. Taraflar arasında düzenlenen 23.07.2017 tarihli sözleşme ile kaldırım, yürüyüş yolu, bisiklet yolu, çevre düzenleme yapım işi kararlaştırılmıştır. Bu sözleşme, düzenlendiği tarihte yürürlükte bulunan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 470 ve devamı maddelerinde düzenlenen eser sözleşmesi niteliğindedir. Sözleşme 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine göre düzenlenmiş olduğundan sözleşmenin geçersizliğinden söz edilmesi mümkün değildir.

2. Yargılama sonucunda dava dilekçesinin talep kısmına göre hüküm kurmak gerekmektedir. 6100 sayılı HMK'nın 119/ğ maddesinde de yer verildiği üzere dava dilekçesinin en önemli unsuru olan talep sonucu açık olmalı, hiçbir kuşkuya yer vermeyecek şekilde davacının mahkemeden hangi konuda ne miktarda talepte bulunduğu açıkça belirtmelidir. Talep sonucunun açık olmaması durumunda mahkeme, talep sonucunu 6100 sayılı HMK'nın 31. maddesinde düzenlenen hakimin davayı aydınlatma ödevi kapsamında açıklattırmalıdır. Hakimin davayı aydınlatma ödevi, hakim açısından bir yetki olduğu kadar zorunlu olarak yapılması gereken bir görev olarak yorumlanmalıdır.

Somut olaya gelince, davacılar vekili dava dilekçesinde muarazanın giderilmesine, davalının sözleşmeye yaptığı haksız müdahalenin engellenmesine, feshin haksızlığının tespitine, sözleşmeden dolayı hak edilen ödemelerin yapılmasına, işin devamına karar verilmesini talep etmiş, ancak hangi kalem iş için ne miktarda talepte bulunulduğunu açıklamamıştır.

3. Davalı vekili cevap dilekçesinde davacıların hileli, yasak fiil ve davranışlarda bulunduklarının tespit edildiğini, tüm ilgililer hakkında suç duyurusunda bulunulduğunu belirtmiş olup, Malatya Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 2017/16891 Soruşturma sayılı dosyasında nitelikli dolandırıcılık, ihaleye fesat karıştırmak... suçları ile ilgili soruşturmanın devam ettiği anlaşılmaktadır.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 74. maddesi gereğince ceza hakiminin kusurun değerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararı hukuk hakimini bağlamaz ise de; ceza mahkemesinin maddi vakıanın sübutuna ilişkin mahkumiyet kararı hukuk hakimini bağlayacaktır.

Bu nedenle ihale süreci ve birim fiyatların oluşturulması aşamaları işbu davayı etkilediğinden soruşturma sonucu verilen karar ile ceza davası açılması halinde mahkemece verilecek kararın HMK’nın 165. maddesi gereğince bekletici sorun sayılarak kesinleşmesinin beklenmesi gerekmektedir.

4. Davacı yükleniciler ve davalı iş sahibi arasında 23.07.2017 tarihli ve 13.443.752,00 TL birim fiyat bedelli sözleşme imzalanmıştır. KDV sözleşme bedeline dahil olmayıp, idare tarafından yükleniciye ödenecektir. Sözleşmenin 8.2.1 maddesine göre Yapım İşleri Genel Şartnamesi sözleşme eki niteliğindedir.

Sözleşmenin, sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksikliği ve işin tasfiyesi başlıklı 28. ve sözleşmede bulunmayan işlere ait birim fiyat tespiti başlıklı 29. maddesinde “Sözleşme ve eklerinde birim fiyatı bulunmayan yeni iş kalemlerinin bedeli, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesine göre hesaplanır” hükmü bulunmaktadır.

Yapım İşleri Genel Şartnamesi 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 193. maddesi uyarınca delil sözleşmesi niteliğinde olup, taraflarca ileri sürülmese dahi mahkemece ve Yargıtayca re'sen gözetilmesi gerekir.

Yanlar arasında imzalanan sözleşmenin eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 21. ve 22. maddelerinde sözleşme dışı imalât ya da iş değişikliği halinde sözleşmenin birim fiyatlı ya da götürü bedelli olmasına göre fazla imalâtın hesaplanma yöntemi belirlenmiştir. Davacı yüklenicinin sözleşme dışı ilave iş bedeli alacağının sözleşme tarihinde yürürlükte bulunan Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin (YİGŞ) 21. ve 22. maddelerine göre hesaplanması gerekir. Sözleşmenin eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 21. maddesinde "Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi" başlığı altında sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin şartları sıralanmıştır. Buna göre, sözleşme dışı ilave işlerin, sözleşme ve eklerindeki hükümler çerçevesinde yaptırılabilmesi için,

a-Yapım sözleşmelerinde öngörülmeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması,

b-Artışa konu olan işin, sözleşmeye esas projenin içinde kalması,

c-İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik ve ekonomik olarak mümkün olmaması,

d-İlave işlerin, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin %10'u, birim fiyat teklif alınarak ihale edilen yapım sözleşmelerinde ise %20'si kapsamında kalması şarttır.

Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 22. maddesi uyarınca şartnamenin 21. maddesinde anlamını bulan sözleşme dışı ilave işlerin bedelleri, 22. maddede gösterilen usuller dairesinde belirlenecektir. Bu nedenle sözleşme dışı imalâtlar yönünden inceleme yapılırken taraflar arasındaki sözleşmenin birim fiyat bedelli bir sözleşme olduğu da dikkate alınarak yapılacak incelemede %20 kapsamında kalan imalatların sözleşme fiyatları ile %20’yi aşan imalâtın tespiti halinde ise bedelinin sözleşme ve işin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan TBK'nın 526 ve devamı maddeleri gereğince iş sahibi yararına olması koşuluyla yapıldığı yıl mahalli piyasa rayiçleriyle belirlenmesi gerekmektedir.

O halde mahkemece yapılacak iş, taraflar arasında geçerli bir sözleşme ilişkisi kurulduğu kabul edilerek, öncelikle hakimin davayı aydınlatma ödevi kapsamında dava dilekçesinde tahsili talep edilen kalemlerin her biri ile ilgili ne miktarda talepte bulunduğunu davacılara açıklattırmak, soruşturma dosyasının sonucu da beklenerek, 6100 sayılı HMK’nun 266. maddesi hükmüne göre oluşturulacak uyuşmazlık konusunda uzman teknik bilirkişi kurulundan feshin haklı olup olmadığı,

davacı yüklenicilerin açıklayacağı taleplere göre sözleşme kapsamında yapılan imalat varsa sözleşme fiyatlarına göre bedelinin, ilave iş varsa sözleşmenin birim fiyat bedelli bir sözleşme olduğu da dikkate alınarak %20 kapsamında kalan imalatların sözleşme fiyatları ile %20’yi aşan imalâtın tespiti halinde ise bedelinin sözleşme ve işin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan TBK'nın 526 ve devamı maddeleri gereğince iş sahibi yararına olması koşuluyla yapıldığı yıl mahalli piyasa rayiçleriyle belirlenmesi hususlarında taraf vekillerinin itirazlarını karşılayacak nitelikte rapor almak,

taraflar arasında düzenlenen hakedişlerde itiraz edilmeyen hususlar ve ödemeler de dikkate alınarak sonucuna göre karar vermekten ibarettir.

Açıklanan nedenlerle kararın bozulması uygun bulunmuştur.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle,

1. Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Takdir olunan 28.000,00 TL duruşma vekalet ücretinin davalıdan alınarak Yargıtay duruşmasında vekille temsil olunan davacılara verilmesine,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgilililere iadesine,

Dosyayı kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,