Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E.2015/25329 K.2015/22098

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün, Yargıtay'ca incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmekle, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dosya incelendi, gereği görüşüldü:

Davacı, davalı işyerinde 17.01.2007-31.12.2014 tarihleri arasında çalıştığını, iş sözleşmesinin yazılı fesih bildiriminde bulunulmaksızın sona erdirildiğini, iş akdinin feshine gerekçe olabilecek hiçbir olumsuz davranışının bulunmadığını, uyarı veya ihtar almadığını, feshin haklı ve geçerli bir nedene dayanmadığını belirterek feshin geçersizliğine ve işe iadesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ..., davacının kendi işçileri olmadığını ihale alan şirket işçisi olduğunu belirterek husumet itirazında bulunmuş ve davanın reddini istemiştir.

Mahkemece, davacının Sosyal Güvenlik Kurumu şahsi sicil dosyasındaki hizmet cetveli incelemesinde çalıştığı işyerinin ... olduğu, Büyükşehir Belediyesinin bünyesinde Kültür-Sanat mekanlarında ve faaliyetlerinde personel hizmet alımına ilişkin ihaleyi dava dışı ... firmasının aldığı, davacının ... firma elemanı olduğu, Belediyenin ihale makamı olarak üst işveren olduğu, ... firmasının alt işveren olduğu, davada muvazaa iddiasının ileri sürülmediği, bu nedenle bu hususun incelenmediği, davacının ... firmasına işe iade davası açmadığı, davasını davalı ...

Belediye başkanlığına yöneltmiş ise de Büyükşehir Belediyesinin sorumluluğunun davacının alt işveren işyerindeki işyerine işe iadesine karar verilmesi halinde alacak kalemlerinden müştereken ve müteselsilen sorumluluğu bulunduğu dikkate alındığında işe iade davasında davalı ... Belediye Başkanlığına husumet düşmediği gerekçesiyle davanın husumet yönünden reddine karar verilmiştir.

Alt işveren işçisi tarafından, feshin geçersizliğine karar verilmesi istemiyle yalnızca alt işveren hakkında veya geçersizlik yahut muvazaa iddiasıyla sadece asıl işveren aleyhine açılan davalarda, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin geçersiz veya muvazaya dayandığının belirlenmesine bağlı olarak, davalı olarak gösterilen kişinin, işçinin gerçek işvereni olmadığının belirlenmesi halinde taraf sıfatı sorunu ortaya çıkmaktadır.

Davanın taraf sıfatı yokluğu nedeni ile reddedilmesi halinde, gerçek işverene karşı açılacak davada işçi, çoğunlukla, işe iade davaları için öngörülen bir aylık dava açma süresini kaçırma tehlikesi ile karşılaşmaktadır. Böyle bir sonuç işçiyi mağdur edeceği gibi, bir aylık süre geçmemişse yeni bir dava açılmasını gerektirmesi nedeni ile usul ekonomisine de uygun düşmez.

Gerek daha önce işe iade davalarına bakan Yargıtay 9. ve 22. Hukuk Dairesince ve gerek Dairemiz tarafından davacının temsilcide yanıldığı veya taraf sıfatında maddi hataya düştüğü kabul edilmek suretiyle taraf değişikliği konusunda mülga 1086 sayılı HUMK’nın katı kuralları aşılarak sorun çözülmeye çalışılmıştır.

Mahkemece verilecek hükmün etkisi bakımından mecburi dava arkadaşlığı, maddi bakımdan mecburi dava arkadaşlığı ve şekli (usûlî) bakımdan mecburi dava arkadaşlığı olarak ikiye ayrılmaktadır. Maddi bakımdan mecburi dava arkadaşlığı, maddi hukuka göre bir hakkın birden fazla kimse tarafından birlikte kullanılması veya birden fazla kimseye karşı birlikte ileri sürülmesi ve tamamı hakkında tek hüküm verilmesi zorunlu hallerde söz konusu olur.(6100 sayılı HMK.m.59).

Şekli (usûlî) bakımdan mecburi dava arkadaşlığı ise, kanunun özel hükümleri ve davanın niteliğinden kaynaklanan, birden fazla kişiye karşı dava açılmasının ve yürütülmesinin zorunlu olduğu hallerde oluşan dava arkadaşlığına denir(Pekcanıtez Hakan/Atalay Oğuz/Özekes Muhammet, Medeni Usul Hukuku, 12. Bası, Ankara 2011, s.223). Şekli dava arkadaşlığı, gerçeğin tam olarak ortaya çıkarılması ve taraflar arasındaki ilişkinin doğru karara bağlanmasını sağlamak için kabul edilmiştir.

Bu durumda, dava konusu hukuki ilişki hakkında bütün dava arkadaşlarına yönelik tek ve aynı doğrultuda bir karar verme zorunluluğu yoktur. Ayrıca dava arkadaşlarının yaptıkları usulî işlemler birbirinden bağımsızdır.

4857 sayılı İş Kanununun 2.maddesinin altıncı ve yedinci fıkralarına göre asıl işveren-alt işveren ilişkisinin geçerli olup olmadığı veya muvazaaya dayanıp dayanmadığına yönelik re’sen yapılması gereken yargısal denetim, ilişkinin taraflarının, yani asıl işveren ve alt işverenin davada yer almalarını ve kendi hukuklarını koruyacak açıklama ve ispat haklarını zorunlu kılmaktadır.

Aksince bir düşünce Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6.maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkına ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 27.maddesinde öngörülen hukuki dinlenilme hakkına aykırılık teşkil eder. Buna göre, işe iade davalarına özgü olarak, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin söz konusu olduğu davalarda, davalı taraf yönünden bir çeşit şekli (usûlî) bakımdan mecburi dava arkadaşlığının mevcut olduğu kabul edilmelidir.

Görüldüğü üzere, bu çözüm tarzı hem işçi hem de işveren yönünde hukuka uygun maddî ve usûlî bakımdan her iki tarafın haklarını korumasını sağlayan bir çözümdür.

Böyle olunca, işe iade davasının yalnızca asıl işveren veya alt işveren aleyhine açılması durumunda, mahkemece, dava hemen reddedilmemeli, davalı olarak gösterilmeyen asıl işveren veya alt işverene davanın teşmili için davacı tarafa süre verilmeli, verilen süre içinde, diğer dava arkadaşına teşmil edilirse davaya devam edilmeli, aksi halde dava sıfat yokluğundan reddedilmelidir.

Ayrıca muvazaalı bir hukuki muamele ile üçüncü kişinin ızrar edilmesi ona karşı bir haksız eylem niteliğindedir. Üçüncü kişiler muvazaa nedeniyle hakları halele uğratıldığı takdirde haksız fiil sorumluluğuna dayanarak muvazaalı hukuki işlemi yapan taraftan zararının tazminini isteyebilir. Haksız fiil işleyen kimse uygun illiyet bağı çevresine giren bütün zararlardan sorumludur. Ayrıca muvazaa sebebiyle akdin hükümsüzlüğünün ileri sürülmesinin hakkın kötüye kullanılması sayılan hallerde muvazaa ileri sürülemez.

Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin muvazaalı biçimde kurulması halinde işçi gerçek işveren işyerine iade edilmeli, ancak işçinin iş akdinin geçersiz nedenle feshi sonucuna bağlı yasal yaptırım sonucu doğan alacaklarından (boşta geçen en çok 4 aya kadar ücret ve diğer hakları ile birlikte işçinin süresi içinde işe başlatılmaması halinde ödenmesi gereken tazminat) muvazaalı işlemin tarafı olan gerçek veya tüzel kişi gerçek işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmalıdır.

Taraf teşkili sağlandıktan sonra işin esasına yönelik olarak yapılacak inceleme sonucunda, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin geçersiz veya muvazaaya dayanması nedeni ile feshin geçersizliğine yönelik karar gerçek işveren hakkında kurulmalı, işe iadenin maddi sonuçlarından ise her iki davalının da sorumlu tutulması gerekmektedir.

Somut olayda, davacı vekili davacının davalı ... Belediyesinde çalıştığını dava aşamasında ve Koza ve ... şirketlerinin Belediyenin iştiraki olan şirketler olduğunu firmalarla davacının yaptığı sözleşme bulunmadığını temyiz aşamasında dile getirmiş ve davalının cevap dilekçesinin de kendilerine tebliğ edilmediğini belirtmiştir.

Dosyanın incelenmesinde ihale evrakı ve SGK işe giriş ve işten ayrılış bildirgelerinden 01.04.2014-31.12.2014 tarihleri arası ...'nin ihaleyi aldığı, davacının bu şirket ile yaptığı sözleşme dosyada bulunmasa da ücret ödemelerinin bu şirketçe yapıldığı ve İAB de 5 kodu ile 31.12.2014 tarihinde davacının çıkış işleminin yapıldığı anlaşılmıştır. Mahkemece son işveren ... şirketi olmayıp ...'dir.

Son işveren ...'nin davaya dahil edilerek deliller toplanıp asıl-alt işveren ilişkisi olup olmadığı ya da muvazaa olgusunun bulunup bulunmadığı belirlenip sonucuna göre karar verilmesi gerekirken dosyadaki somut deliller gözetilmeksizin ve taraf teşkili sağlanmaksızın yazılı şekilde karar verilmiş olması hatalı olup bozma nedenidir.