Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E.2022/4180 K.2023/5041

Taraflar arasındaki meranın aidiyetinin tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın usulden reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; Amasya ili, Merzifon ilçesi, ... Köyünde kain 480 parsel ... mera vasfındaki taşınmazın 21/05/2014 tarihli tescil işlemi ile davalı ...adına mera olarak tapuya kayıt ve tescil edildiğini, dava konusu taşınmazın kadimden beri davacı ...'ne ait olup köy halkı tarafından nizasız ve fasılasız olarak kullanıldığını, dava konusu alanda davacı köy sakinlerine ait muhdesatlar bulunduğunu, yayla evleri olduğunu, taşınmazın köy sınırları içinde bulunduğunu, dava konusu 480 parsel No.lu meranın tamamı olmasa bile ... Köyü hudutları dahilinde bulunan mera alanının davacı köy adına tescilinin gerektiğini beyan ederek, davalı köy adına olan tapu kaydının iplali ile taşınmazın mera niteliğiyle davacı köy tüzel kişiliği adına tesciline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı Köy Tüzel Kişiliği muhtarı; dava konusu 480 parsel No.lu taşınmazın ... Köyü adına tescil edildiğini, 2014 yılından bu güne kadarda köy tüzel kişiliğine ait olduğunu, bu merayı hem ... Köyü hem de kendi köyleri olan ...

Köyünün ortaklaşa kullanarak hayvanlarını otlattıklarını, ayrıca bu mera da İl Tarım Mera Komisyonu tarafından yerleştirilmiş göçerlerin kaldığını, bu göçerlerin de her yıl Mayıs ayında gelerek Eylül ayına kadar bu arazide çadırlar kurarak hayvanlarını otlattıklarını, bu arazinin daha önce ... sınırları içerisinde kaldığını, daha sonra 2014 yılında kendi köy sınırları içerisine alındığını, bu şekilde tapu işleminin gerçekleştiğini, 21.05.2014 tarihli tapu tescil işlemi ile 480 No.lu parselin kendi köyleri adına tescilinin yapıldığını, ...

Köyündeki hayvan sahiplerinin de bu merayı sorgusuz sualsiz kullandığını, hiç bir sıkıntının olmadığını, davacı köy ile kullanım konusunda itilaflarının olmadığını beyan etmiştir.

2. Dava, Tapu Müdürlüğüne yönelik açılmış ise de; davalının tüzel kişiliği bulunmadığından davacı vekilince 6100 ... HMK'nın 124. maddesi gereği dava Maliye Hazinesi'ne yöneltilerek taraf teşkili sağlanmıştır.

Davalı ... vekili.

4342 SK 13. maddesinde mera olarak tahsis edilen taşınmazlara karşı 30 gün içinde dava açılacağını açıkça belirtmiş olmasına rağmen, davacının bu süreye uymadığını, davanın ... adına Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne yöneltilmesi gerektiğini, meraların tespiti, tahtidi ve tahsisi işlemlerinin nasıl yapılacağının 4342 SK.nun 11., 12., 13., 14 ve 15. maddelerinde düzenlendiğini, davacının Tarım Müdürlüğü, Mera Komisyonu ve Valiliğe başvurmadan açmış oluduğu davanın usulden reddinin gerektiğini, davanın, 4342 ...

Kanun gereğince meraların tahdit, tespit ve tahsis işlemlerini yapan Mera Komisyonunu bünyesinde bulunduran Amasya Valiliği'ne karşı açılması gerektiğini, dava konusu taşınmazın bulunduğu ... Köyünde Mera Komisyonu kadastro çalışmaları yaptığını, bu çalışmalar sonucunda taşınmazın bulunduğu alanın mera olarak tespit ve özel siciline tescil edildiğini, ...

Köyü merası olarak tahsis edilerek kullanıldığını, mera parseli olarak mera özel siciline kaydedildiğini, Mera Komisyonu çalışmalarını tamamladıktan sonra kim adına tahsis yapılmış ise o köy yada köylerin bu meradan yararlanma hakkına sahip olduğunu, ihtiyaç fazlası mera varsa bu kısım Mera Komisyonu tarafından ihtiyaç sahiplerine kiralanabildiğini, davacının yapılan tespit, tahdit ve tahsis işlemine süresinde itiraz etmediğinden tahsis işleminin kesinleşerek kayıt işleminin yapıldığını, tahsis değişikliği için aranan 5 yıllık zamanın geçtiğini, davacının idareye başvurup tahsisin değişikliğini isteyebileceğini,

dava açmalarının usul ve yasaya aykırı olduğunu beyan ederek, davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile 6100 ... HMK 'nın 114/1-h, 115/2. maddesi gereği davanın hukuki yarar yokluğu nedeni ile usulden reddine karar verilmiştir.

Mahkemece, taşınmazda Mera Komisyonunca tespit ve tahdit çalışmasının yapıldığı ve kesinleştiği, tapunun 21/05/2014 tarih, 2906 yevmiye No.lu işlem ile orta malı olarak tespit gibi kaydedildiği, dava konusu taşınmazda Mera Komisyonu tarafından tahsis çalışması yapılmadığı, davacı aleyhine alınmış herhangi bir mera tahsis kararı bulunmadığı, bu aşamada davacının dava açmakta hukuki yararının olmadığı belirtilerek davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Dava konusu taşınmazın, ... Köyü’ne ait kadim mera olduğunu, köy sakinlerine ait muhdesatlar ve yayla evlerinin bulunduğunu, köy sınırları içerisinde kaldığını, hal böyle iken 21/05/2014 tarihinde yapılan kadastro çalışması neticesinde, davalı köy tüzel kişiliği adına tescil edildiğini, bahse konu meranın davacı köy halkı tarafından kullanıldığını, davalı köy tüzel kişiliği tarafından da mahkeme huzurunda kabul edildiğini, yapılan tahdit işlemine ilişkin mera komisyon kararının iptali talep edildiği halde yerel mahkemece tahsis yapılmadığı ve hukuki yararın bulunmadığı şeklindeki gerekçenin hukuka ve dosya kapsamına aykırı olduğunu belirterek hükmü istinaf etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacı vekilinin istinaf başvurusunun 6100 ... HMK'nın 353/1-b-1maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili istinaf talep dilekçesinde dayandığı gerekçelerle hükmü temyiz etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, meranın aidiyetinin tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk Mera, bir veya birden fazla köy veya kasaba halkına bağımsız veya birlikte tahsis edilmiş ya da kadimden beri hayvan otlatmak amacıyla kullanılan, hak sahiplerinin üzerinde intifa ... olan arazi parçasıdır. Devletin hüküm ve tasarrufu altında olan mera, yaylak ve kışlaklar özel mülkiyete geçirilemez, amacı dışında kullanılamaz, zamanaşımı uygulanamaz, sınırları daraltılamaz (4342 ... Mera Kanunu m.3,4).

31.05.1965 tarihli ve 4/2 ... Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı ile “...tek başına bir köye ait bulunan mera, yaylak ve kışlakların tümünün veya bir parçasının bir başka köy sınırı içine alınmış olması halinde, sınır değişikliğinin ikinci köye bir yararlanma ... sağlamayacağı ve ilk köyün eskiden olduğu gibi bu yerlerden tek başına yararlanacağı” öngörülmüş olup, bu karar 4342 ... Mera Kanununun 29. maddesi ile de yasa hükmü haline gelmiştir. Böylece, bir köy ya da belediye sınırları içinde kalan mera, yaylak ve kışlaklar üzerinde bir başka köy veya belediyenin de intifa ... olabileceği kabul edilmiş, idari sınırların aidiyetin belirlenmesinde önemi olmadığı vurgulanmıştır. İdari sınırlar sadece yetkili mahkemenin saptanmasında önem arz eder.

Meraya el atmanın önlenmesi davası veya aidiyetin tesbiti davası, kadim yararlanma ... olan köy veya belediye tüzel kişiliği ya da taşınmazın devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerden olması nedeniyle ... tarafından açılabilir. Aynı şekilde, bir yerin mera olduğu iddiasıyla köy veya belediye tüzel kişiliğinin ya da ...'nin tapu iptali ve sınırlandırma istemiyle dava açmasına olanak vardır.

Mera, yaylak ve kışlak davalarında, tahsise ya da kadim kullanma hakkına dayanılabilir. Tahsise dayanıldığında, dayanak belgelerin, ayrıca karşı tarafın savunmasında ileri sürdükleri kayıtların tüm geldileri ile birlikte merciinden getirtilmesi, kadimlik iddiası varsa bu hususun araştırılması, gerektiğinde köyün kuruluş tarihinin İçişleri Bakanlığından sorulması ve köyün kadim ya da muhdes olup olmadığının saptanması gerekir.

Keşifte dinlenecek yerel bilirkişi ve tanıkların çekişmeli mera veya yayla ile herhangi bir yararlanma ilişkisi bulunmayan, yansız anlatımda bulunabilecek, yöreyi iyi bilen ve çevre köy ya da kasabalarda yaşayan yaşlı kişilerden seçilmesi gerekir.

Mahkemece yapılacak keşifte; tahsise dayanılıyorsa tahsis kayıtlarının yerel bilirkişi ve tanıklar aracılığı ile uygulanması, dava konusu yeri kapsayıp kapsamadığının belirlenmesi, taşınmazın mera olmadığı iddiasının bulunması halinde varsa çevre taşınmazlara ait kayıtlar da uygulanarak dava konusu yeri ne şekilde okuduğunun çevre taşınmazlarla toprak yapısı kıyaslanarak uzman bilirkişiler aracılığı ile uyuşmazlığa konu yerin ve niteliğinin saptanması gerekir.

Kadimlik iddiasında ise, yerel bilirkişi ve tanıklara taşınmazın kim tarafından ve ne şekilde kullanıldığı ve sınırları sorularak sonuca gidilmelidir.

3. Değerlendirme Dava konusu mera 21.5.2014 tarihinde ihdasen davalı köy adına mera olarak tescil edilmiştir. İl Mera Komisyonu mahallinde tahdit ve tespit çalışmaları yapmış, bu çalışmaları ilan etmiş ve tahsis kararı almadan 29.11.2013 tarih 674 ... kararı ile tesciline karar vermiştir. Bu durumda tamamlanmış bir mera komisyon kararından bahsedilemez. Ancak dava konusu 480 parsel ... taşınmaz davalı köy adına tescil edilmiş olduğundan meranın aidiyetinin yukarıda yazılı şekilde belirlenmesi gerekir.

Bu durumda taraflar arasındaki uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için 31.5.1965 tarih 1960/4, 1965/2 karar ... Yargıtay içtihadı Birleştirme kararı ve 4342 ...

Mera Kanununda belirtildiği şekilde mülki sınırlar dikkate alınmaksızın çekişmeli mera arazisinde yeniden bir keşif yapılarak, nizalı mera alanı tespit edilmeli, dava konusu yerde yararı bulunmayan komşu belde köy sakinleri arasından araziyi iyi bilen yaşlı ve tarafsız mahalli bilirkişiler seçilmeli, mahallinde çekişmeli mera sınırları belirlenmeli, taraf tanıkları dinlenmeli, meranın kadim yararlanma durumu ve taraflardan hangisinin yararlandığı,

müşterek kullanım halinin olup olmadığı saptanmalı, teknik bilirkişiye keşfi izlemeye ve infaza elverişli ölçekli kroki düzenletilmeli ve toplanan tüm deliller değerlendirilerek tarafların dava konusu mera da kadim kullanım haklarının müşterek mi müstakil mi olduğu tespit edilerek, davalı köy muhtarının da yargılama aşamasındaki beyanları dikkate alınarak bir karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçelerle davanın reddi doğru görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,