Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E.2023/1896 K.2024/771

Taraflar arasındaki geçit hakkına el atmanın önlenmesi ve kâl davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince dava konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Kararın davalılar vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkeme kararının kaldırılmasına, dava konusuz kaldığından esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar vekilleri tarafından duruşma istemli temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda 13.02.2024 tarihinde duruşma yapılmasına ve duruşma gününün taraflara davetiye ile bildirilmesine karar verilmiştir.

Belli edilen günde temyiz eden davalı ... vd. vekili Avukat ..., karşı taraftan davacı vekili Avukat ... geldiler. Başka gelen olmadı. Açık duruşmaya başlandı. Gelenlerin sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra açık duruşmanın bittiği bildirildi. İşin incelenerek karara bağlanması için Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlenerek dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; tarafların taşınmazları lehine geçit mahalli vasfıyla tescil edilen 12455 ada 99 parsel sayılı taşınmazın Tarihi Ayazma Caddesi yönüne davalılar tarafından duvar örülmek suretiyle el atıldığını belirterek, davalıların dava konusu taşınmaza müdahalelerinin önlenmesine ve davalılar tarafından inşa edilen duvarın kâl'i ile taşınmazın eski hale getirilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalılar; davacının haksız eylemine karşı zorunluluk nedeniyle geçici güvenlik önlemi almak amacıyla duvarı ördüklerini, davacının kendi taşınmazına kapısız duvar örerek geçit hakkını kullanmazken eldeki davayı açmakta hukuki yararı olmadığı gibi bu davayı açmasının dürüstlük ilkesine aykırı olduğunu beyan ederek davanın reddini savunmuşlardır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili ile davalılar ..., ... ve ... vekili istinaf başvurusunda bulunmuşlardır.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davalılar ..., ... ve ... vekili istinaf dilekçesinde; mahkemenin görevsiz olduğunu, davaya konu duvarın tarafların mülkiyetindeki arazide değil, geçit mahallindeki bir duvar olduğunu, bu nedenle maktu vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiğini, geçit davalarında yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılması gerektiğini, davacının hukuki yararının bulunmadığını, davalıların davanın açılmasına sebebiyet vermediklerini, rapora itirazlarının dikkate alınmadığını, rayiç değerin hatalı belirlendiğini, dava değerinin duvar bedeli olması gerektiğini, müvekkillerinin savunma haklarının kısıtlandığını beyan ederek ve re'sen gözetilecek sebeplerle İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmesini istemiştir.

2. Davalı ... vekili istinaf dilekçesinde; müvekkili aleyhine yargılama giderlerine hükmedilmemesi gerektiğini, davanın açılmasına davacının sebebiyet verdiğini, nispi vekalet ücreti takdirinin hatalı olduğunu beyan ederek ve re'sen gözetilecek sebeplerle İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosya kapsamına göre davalıların geçit yerine el attıklarının belirlendiği gibi davalıların da güvenlik sebebi ile el atılan yere duvar ördüklerini ikrar niteliğinde savunmaları bulunduğu, bu nedenle davacının davanın başında dava açmakta haklı bulunduğu ve yargılama giderlerinden davalıların sorumlu tutulmasında bir yanılgı görülmediği, mahkemenin görevli olduğu,

davanın esası hakkında karar verilmemiş olması nedeniyle maktu karar ve ilam harcına hükmedilmesi gerekirken İlk Derece Mahkemesince yazılı şekilde nisbi karar ve ilam harcına hükmedilmesi isabetli olmadığı gerekçesiyle davalılar vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, kararın kaldırılmasına, dava konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili ile davalılar ..., ... ve ... vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davalı ... vekili ile davalılar ..., ... ve ... vekili temyiz dilekçesinde; istinaf dilekçesinde ileri sürdükleri sebeplerle kararın bozulmasını talep etmiştir.

2. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde; dava dilekçesinin usulüne uygun tebliğ edilmediğini, mahkemenin görevli olmadığını, müvekkili aleyhine yargılama giderlerine hükmedilmemesi gerektiğini, davanın açılmasına davacının sebebiyet verdiğini, taşınmazın değerinin değil duvarın bedelinin esas alınması gerektiğini, davanın dürüstlük ilkesine aykırı olarak açıldığını beyan ederek ve re'sen gözetilecek sebeplerle kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, tarafların taşınmazları lehine geçit mahalli vasfıyla tescil edilen taşınmaza el atmanın önlenmesi ve yıkım istemlerine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (4721 sayılı Kanun) "Zorunlu geçit" kenar başlıklı 747 nci maddesi ile "Taşınmaz Lehine İrtifak Hakkı" üst başlıklı, "Konusu" kenar başlıklı 779 uncu maddesi.

3. Değerlendirme 1. Uyuşmazlığın çözümü bakımından öncelikle; irtifak hakkı, eşyaya bağlı irtifak hakkı ile geçit hakkı kavramlarının açıklanmasında yarar vardır.

İrtifak hakkı sınırlı ayni hakların bir türüdür. Dolayısıyla mülkiyet hakkı gibi, mutlak hak niteliğinde olup hak sahibine hakkın konusu olan şey üzerinde doğrudan hakimiyet sağlar; hak sahibi hakkını yüklü taşınmaz malikinin yanı sıra üçüncü kişilere karşı da ileri sürebilir; ancak irtifak hakkının hak sahibine sağladığı yetkiler mülkiyet hakkına nazaran daha dardır.

4721 sayılı Kanun'un 779 uncu maddesine göre eşyaya bağlı irtifak hakkı, bir taşınmaz üzerine bir başka taşınmaz lehine yükletilmiş bir yük olup, yüklü taşınmaz malikini, mülkiyetin içeriğindeki bazı yetkileri kullanmaktan kaçınmaya veya irtifak hakkı sahibinin bu taşınmazı hakkına uygun biçimde kullanmasına katlanmaya mecbur kılar. Diğer taraftan; eşyaya bağlı irtifak haklarından olan geçit hakkı 4721 sayılı Kanun'un 747 nci maddesinde, "Taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik, tam bir bedel karşılığında bir geçit hakkı tanınmasını komşularından isteyebilir" şeklinde ifade edilmiştir.

2. Bunlarla birlikte; el atmanın önlenmesi davalarında dava değeri el atma olgusuna göre belirlenir. Yıkım isteği bakımından ise dava değeri yıkımı istenilen yapının değeridir.

3. Dosya içeriğinden; dava konusu 12455 ada 99 parsel sayılı geçit mahalli vasıflı ve 409,00 metrekare yüzölçümlü taşınmazın 10.10.1955 tarihli ve 3984 yevmiye numaralı ifraz işlemi ile davacı ve davalı taşınmazları adına 1/10'ar pay oranıyla tescil edildiği; davacı tarafından, davaya konu 12455 ada 99 parsel sayılı taşınmazın Tarihi Ayazma Caddesi yönündeki kısmına duvar örülmek suretiyle davalı tarafça el atıldığı ileri sürülerek el atmanın önlenmesi ve yıkım istemleri ile eldeki davanın açıldığı;

hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda söz konusu taşınmazın 272,58 metrekare kısmının Tarihi Ayazma Caddesi cephesine duvar yapılmak suretiyle kapatılarak ve ekilerek kullanıldığının belirtildiği; yargılama sırasında davacı ve davalıların davaya konu duvarın yıkıldığını beyan ettikleri.

İlk Derece Mahkemesince dava konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına karar verilerek davalılar aleyhine taşınmazın 272,58 metrekaresinin dava tarihindeki değeri üzerinden nispi karar harcı ve vekalet ücretine hükmedildiği; kararın istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusu kabul edilerek, kararın kaldırılmasına, dava konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına, davalılar aleyhine maktu karar harcı ile taşınmazın 272,58 metrekaresinin dava tarihindeki değeri üzerinden nispi vekalet ücretine hükmedildiği anlaşılmıştır.

Anılan yasal düzenlemeler, dosya içeriği ve yapılan açıklamalar doğrultusunda somut olaya gelince.

Bölge Adliye Mahkemesince, tarafların kabulünde olduğu üzere, davaya konu duvarın kaldırılması nedeniyle dava konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesinde bir isabetsizlik bulunmamakla birlikte; dava değeri belirlenirken, davacının dava dilekçesinde, dava konusu 12455 ada 99 parsel sayılı geçit mahalli vasıflı taşınmazın Tarihi Ayazma Caddesi yönündeki kısmına duvar örülmek suretiyle el atıldığını ileri sürdüğü ve davacının taşınmazda mülkiyet hakkı sahibi olmayıp irtifak hakkı sahibi olduğu dikkate alınarak,

söz konusu duvarın zeminde kapladığı alanın irtifak bedeli ile duvarın değerinin esas alınması gerekirken yanılgılı değerlendirmeyle taşınmazın 272.58 metrekaresinin dava tarihindeki rayiç değerinin esas alınması doğru görülmemiştir.

Mahkemece, değinilen hususlar gözetilmeksizin yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmediğinden hükmün bozulması gerekmiş; bozma nedenine göre de hükmü temyiz eden davalıların diğer temyiz itirazları şimdilik incelenmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Davalı ... vekili ile davalılar ..., ... ve ... vekili temyiz itirazlarının kabulüyle temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA, bozma nedenine göre sair temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Yargıtay duruşma vekalet ücreti 17.100,00 TL'nin davacıdan alınarak davalılar ..., ... ve ...'e verilmesine,

Dosyanın Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,