Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E.2023/2156 K.2023/3662

Taraflar arasında görülen geçit hakkı davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Yargıtay (Kapatılan) 14. Hukuk Dairesince İlk Derece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkeme kararı davalı ... vekili ve Muğla Su ve Kanalizasyon İdaresi vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin maliki olduğu Milas ilçesi, Mutluca Köyü, Beçinaltı Mevki, 159 parsel sayılı taşınmaz lehine geçit hakkı verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Bir kısım davalılar davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 07.05.2007 tarih ve 2004/86 Esas, 2007/198 Karar sayılı kararıyla davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. İlk Derece Mahkemesinin 07.05.2007 tarihli kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay (Kapatılan) 14. Hukuk Dairesinin 24.12.2018 tarih ve 2016/5590 Esas, 2018/9381 Karar sayılı ilâmında; dava konusu 270 ve 853 parsel sayılı taşınmazların maliklerinde değişiklik bulunduğundan taşınmazların yeni maliklerinin davada taraf gösterilerek taraf teşkili sağlandıktan sonra;

16.10.2006 tarihli fen bilirkişi raporuna göre dava konusu taşınmazlarda imar uygulaması yapıldığı ancak, imar yolunun fiilen açılmadığının belirtildiği anlaşıldığından; Belediyeden imar durumunun sorulması, daha sonra taşınmazlar başında uzman bilirkişiler eşliğinde yeniden keşif yapılarak imar yolunun açılıp açılmadığının belirlenmesi,

İmar yolu açılıp davacının zorunlu geçit ihtiyacı son bulmuşsa davanın reddine karar verilmesi, imar yolu açılamamış ise, bilirkişilerden geçit kurulabilecek alternatiflerin belirlenmesi istenerek, denetime uygun rapor alınması,

Güncel geçit bedelinin karar tarihine yakın bir tarihte belirlenmesi ve bu bedelin depo ettirilmesi, bilirkişilerce belirlenen en uygun seçenekten belirtilen ilkelere uygun olarak geçit hakkı tesisine karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesi, yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında; bozma ilâmı doğrultusunda Belediyeden imar durumu ve imar yolu sorulduğu, imar yolunun açılmamış olması sebebiyle tekrar keşif icra edilerek alternatifler belirlendiği ve güncel değer hesaplandığı gerekçesiyle davanın kabulüne davacıya ait 155 ada 136 parsel sayılı taşınmaz lehine 155 ada 138 ve 139 parsellerden geçecek şekilde dördüncü alternatif olarak gösterilen yerden geçit hakkı tesisine, tesis edilen geçit hakkının tapuya kayıt ve tesciline karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili ve Muğla Su ve Kanalizasyon İdaresi vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde; a. 155 ada 139 parsel sayılı taşınmaz içinde yüzlerce asırlık zeytin ağaçları olduğunu, 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun'un 28.02.1995 tarih ve 4086 sayılı Yasa'nın 5 inci maddesi ile değişik 20 nci maddesinin 2 nci fıkrasında zeytincilik sahalarının daraltılamayacağı, kesin zaruret bulunmayan zeytin ağaçlarının kesilemeyeceğinin düzenlendiğini, emsal olarak sunulan Yargıtay (Kapatılan) 14. Hukuk Dairesinin 19.11.2018 tarih ve 2016/2061 Esas, 2018/7910 Karar sayılı kararında 3573 sayılı Yasa hükmünün değerlendirildiğini,

b. İlçe Tarım Müdürlüğü ve Ziraat Odası Başkanlığına müzekkere yazılması yönündeki talepleriyle ilgili işlem yapılmadığını, bilirkişi raporunda bu ağaçların hiç değerlendirilmediğini,

c. Davalı kurum tarafından; bilirkişi raporunda önerilen dördüncü alternatif güzergâhla ilgili yapılan itirazlar ile yol açılması sırasında ve açıldıktan sonra oluşacak trafik yükü sebebiyle atıksu (kanalizasyon) bacalarının ve hatlarının oluşan yükü taşıyıp/taşıyamayacağı konusunda kesin bir bilgiye sahip olunamayacağı, bu nedenle de bilirkişi raporunda belirtilen birinci veya ikinci alternatif geçit hakkı güzergâhlarının değerlendirilmesinin daha uygun olacağı düşüncesinde oldukları belirtilmiş olmasına rağmen bu hususun gözardı edildiğini,

ç. Davacı yanın dava dilekçesinde zorunlu geçit hakkı talebini dayandırdığı maddi vakıaların geçerliliğini yitirmiş olduğunu,

d. Geçit hakkı bedelinin taşınmazın niteliği gözetilerek uzman bilirkişiler aracılığı ile objektif kıstaslar esas alınarak belirlenmediğini, tespit edilen bedelin belirlenmesinden sonra hüküm tarihine kadar taşınmazın değerinde önemli derecede değişim yaratabilecek değişimler olduğunu,

e. Anayasanın 141 inci maddesinde, yargı kararlarının gerekçeli olarak yazılacağının belirtildiğini ancak, Mahkeme kararının anılan düzenlemelere aykırı nitelikte olduğunu ileri sürmüştür.

2. Muğla Su ve Kanalizasyon Müdürlüğü vekili temyiz dilekçesinde; dördüncü alternatif olan güzergâhta kurum lehine daimi irtifak hakkı bulunduğunu, bu taşınmazlar içerisinde kanalizasyon bacaları ve atık su hattı bulunduğunu, bu güzergâhın yol olarak açılması sırasında ve sonrasında oluşacak trafik yükü sebebiyle kanalizasyon hattının oluşan yükü taşıyıp taşıyamayacağı bilinmemekle birlikte, telafisi imkânsız sonuçlar doğurabileceğini, birinci ve ikinci alternatiflerin daha uygun olacağını ileri sürmüştür.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, geçit hakkı istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. Bu tür davalar ülkemizde arazi düzenlenmesinin sağlıklı bir yapıya kavuşmamış olması ve her taşınmazın yol ihtiyacına cevap verilmemesi nedeniyle zorunlu olarak açılmaktadır. Geçit hakkı verilmesiyle genel yola bağlantısı olmayan veya yolu bulunsa bile bu yol ile ihtiyacı karşılanamayan taşınmazın genel yolla kesintisiz bağlantısı sağlanır. Uygulama ve doktrinde genellikle bunlardan ilkine “mutlak geçit ihtiyacı” veya “geçit yoksunluğu”, ikincisine de “nispi geçit ihtiyacı” ya da “geçit yetersizliği” denilmektedir.

2. Türk Medeni Kanunu'nun 747/2 nci maddesi gereğince geçit isteği, önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşula, bu şekilde ihtiyacın karşılanmaması hâlinde geçit tesisinden en az zarar görecek olana yöneltilmelidir. Zira geçit hakkı taşınmaz mülkiyetini sınırlayan bir irtifak hakkı olmakla birlikte, özünü komşuluk hukukundan alır. Bunun doğal sonucu olarak yol saptanırken komşuluk hukuku ilkeleri gözetilmelidir. Geçit ihtiyacının nedeni, taşınmazın niteliği ile bu ihtiyacın nasıl ve hangi araçlarla karşılanacağı davacının sübjektif arzularına göre değil, objektif esaslara uygun olarak belirlenmeli, taşınmaz mülkiyetinin sınırlandırılması konusunda genel bir ilke olan fedakârlığın denkleştirilmesi prensibi dikkatten kaçırılmamalıdır.

3. Uygun güzergâh saptanırken önemle üzerinde durulması gereken diğer bir yön ise aleyhine geçit kurulan taşınmaz veya taşınmazlar bölünerek kullanım şekli ve bütünlüğünün bozulmamasıdır. Şayet başka türlü geçit tesisi mümkün değilse bunun gerekçesi kararda açıkça gösterilmelidir.

4. Yararına geçit kurulacak taşınmazın tapuda kayıtlı niteliği ve kullanım amacı nazara alınarak özellikle tarım alanlarında, nihayet bir tarım aracının geçeceği genişlikte (emsaline göre 2,5-3 m.) geçit hakkı tesisine karar vermek gerekir. Bu genişliği aşan bir yol verilmesinin zorunlu olduğu hâllerde, gerekçesi kararda dayanakları ile birlikte gösterilmelidir.

5. Saptanan geçit nedeniyle yükümlü taşınmaz malikine ödenmesi gereken bedel taşınmazın niteliği gözetilerek uzman bilirkişiler aracılığı ile objektif kıstaslar esas alınarak belirlenmelidir. Bu bedel de hükümden önce depo ettirilmelidir. Hemen belirtmek gerekir ki, bedelin belirlenmesinden sonra hüküm tarihine kadar taşınmazın değerinde önemli derecede değişim yaratabilecek uzunca bir süre geçmiş veya bedel tespitinden sonra yörede taşınmazın değerini artıracak değişiklikler meydana gelmiş olabilir. Bu gibi durumlarda mülkiyet hakkı kısıtlanan taşınmaz malikinin mağduriyetine neden olmamak ve diğer tarafın hakkın kötüye kullanılması sonucunu doğuracak olası davranışlarını önlemek için hüküm tarihine yakın yeni bir değer tespiti yapılmalıdır.

6. Geçit hakkı kurulmasına ilişkin davalarda davanın niteliği gereği yargılama giderleri davacı üzerinde bırakılmalıdır.

3. Değerlendirme 1. Mahkemelerin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Kanun'un 428 inci maddesi ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen Mahkeme kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple; Davalı ... vekili ve Muğla Su ve Kanalizasyon İdaresi vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderlerinin temyiz edenlere yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,