Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E.2023/3992 K.2024/3438

Taraflar arasındaki yargılamanın yenilenmesi davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir. Kararın bir kısım davalılar vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, yargılamanın yenilenmesi davasının davalıları vekilinin istinaf itirazlarının kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak yeniden hüküm tesisi ile; yargılamanın yenilenmesi davasının usulden reddine karar vermiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; dava konusu ... ili, ... ilçesi, Karaköy Mah. 0 ada 492 parsel, ... ili, Selçuklu ilçesi, ... Mah. 0 ada 2558 parsel ve ... ili, Meram ilçesi, ... Mah. 274 ada 89 parselde kayıtlı tarla vasıflı tarım arazilerinin ...

Asliye Hukuk Mahkemisinin 2017/592 Esas 2017/562 Karar sayılı kararı ile hükmün davalısı adına kayıtlı iken davanın taraflarının 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanununun 8. maddesindeki tarım arazilerinin bölünmesi ile pay ve paydaş adedinin artırılmasına ilişkin yasaklamayı bertaraf etmek için muvazaalı olarak mahkemeye başvurduklarını dürüstlük iyi niyet kurallarına aykırı biçimde kanun hükümlerini dolanmak maksadıyla muvazaalı olarak hileli davranışlarla taşınmazın hükmen tescilinin sağlandığını bu nedenle hükmün iptalini, hükmün iptali ile hükme dayalı tescil dayanaksız kalacağından,

dayanağı kalmayan tapunun iptali ve eski malik üzerine tescilini, dava sonuçlanıncaya kadar 3. kişilere devrinin önlenmesi amacıyla dava konusu gayrimenkuller üzerine ihtiyati tedbir konulmasını dava ve talep etmiştir.

II. CEVAP

Bir kısım davallar cevap dilekçesinde; davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne; taşınmazların tescil ve tapu kayıtlarının iptali ile, eski malik olan davalı ... adına tapuya tesciline karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde bir kısım davalılar vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Bir kısım davalılar vekili istinaf dilekçesinde; davacının aktif dava ehliyetinin bulunmadığını, yargılamanın yenilenmesi sepeplerinden hiçbirisinin somut olayda olmadığını, davacının dayandığı hukuki sebeplerin davayla ilgisinin bulunmadığını, eldeki davanın mülkiyet hakkının müdahale ve sözleşme özgürlüğünün ihlalinin söz konusu olduğunu, mahkeme kararlarının bağlayıcı olduğunu, ihtiyati tedbir kararının kaldırılması gerektiğini ileri sürerek kararın kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile yargılamanın yenilenmesi davasının davacısı ... İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün ... Asliye Hukuk Mahkemesinin 2017/562 Esas sayılı dosyasının tarafı olmadığı gibi aleyhine hüküm verilen ...'ın herhangi bir şekilde alacaklısı, borçlusu veya başkaca bir hukuki kurum itibariyle yerine geçen olmadığından aktif dava ehliyetinin olmadığı gerekçesiyle yargılamanın yenilenmesi davasının davalıları vekilinin istinaf itirazlarının kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak yeniden hüküm tesisi ile; yargılamanın yenilenmesi davasının usulden reddine karar vermiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Hükmün iptalini isteyen ... vekili; idarelerinin hileli yöntemlerle aleyhine hüküm verilen davalı arazi malikinin yerine geçtiğini, 3083 ve 5403 sayılı Kanun'ların amacının, toprak bütünlüğünün korunması, şayet bölünmüş ise, yeniden birleştirilmesi olduğunu, iptali istenilen hükmün davalısı adına kayıtlı iken, dürüstlük ve iyi niyet kurallarına aykırı biçimde, kanun hükümlerini dolanmak maksadıyla muvazaalı olarak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanun'un 375 inci maddesinin 1 inci fıkrasının (h) bendi hilafına hileli davranışlarla hükmen tescili sağlanan, tarla vasıflı tarım arazilerinin her iki Kanun'a göre de bölünemeyeceğini,

hisselendirilemeyeceğini, pay ve paydaş adedinin artırılamayacağını, hatta bu işlemlerin, hükmen dahi yapılamayacağını, usul bakımından; idarelerinin, kanun gereği taraf sıfatının bulunduğunu, dolayısıyla da hükmün iptalini isteme yetkisini haiz olduğunu ileri sürmüştür.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Dava, tapu iptali ve tescil istemli davada davanın kabulüne dair verilen hükmün yargılamanın iadesi yoluyla yenilenmesi istemine ilişkin olup, uyuşmazlık, talep edenin yargılamanın yenilenmesini talep etmeye hakkı olup olmadığı noktasındadır.

2. İlgili Hukuk

1. 03.07.2005 ve 19.07.2005 tarihlerinde yürürlüğe giren 5403 sayılı Yasa'nın amacı; toprağın korunması, geliştirilmesi, tarım arazilerinin sınıflandırılması, asgari tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin belirlenmesi ve bölünmelerinin önlenmesi, tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazilerin çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak planlı kullanımını sağlayacak usul ve esasları belirlemek olup anılan Yasa'da 30.04.2014 tarihli 6537 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi ile yapılan ve 15.05.2014 tarihinde yürürlüğe giren değişiklikle yeniden bazı düzenlemeler yapılmıştır (30.4.2014-6537/1. m).

2. Kanun'un “Tarım arazilerinin sınıflandırılması, asgari tarımsal arazi büyüklüklerinin belirlenmesi” başlıklı 8 inci maddesi gereğince tarım arazileri; doğal özellikleri ve ülke tarımındaki önemine göre, nitelikleri mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ve marjinal tarım arazileri olarak sınıflandırılmıştır (31.01.2007-5578/2. m).

3. Yapılan düzenlemelerle, asgari tarımsal arazi büyüklüğüne erişmiş tarımsal arazilerin bölünemez eşya niteliği kazanmış olacağı, asgari tarımsal arazi büyüklüğünün mutlak tarım arazileri, marjinal tarım arazileri ve özel ürün arazilerinde 2 hektar, dikili tarım arazilerinde 0,5 hektar, örtü altı tarımı yapılan arazilerde 0,3 hektardan küçük belirlenemeyeceği, ifraz edilemeyeceği, hisselendirilemeyeceği, Hazine taşınmazlarının satış işlemleri hariç olmak üzere pay ve paydaş adedinin artırılamayacağı hüküm altına alınmıştır (30/4/2014-6537/4.m).

4. Kanun'un 3 üncü maddesinde; mutlak tarım arazisi, özel ürün arazisi, dikili tarım arazisi, marjinal tarım arazisi, asgari tarımsal arazi büyüklüğü ve yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğü ayrı ayrı tanımlanmıştır (30.4.2014-6537/3.m).

5. Asgari tarımsal arazi büyüklüklerinin üzerinde olan tarım arazileri yukarıda belirtilen miktarların altında ifraz edilmemek şartıyla oranına bakılmaksızın hisseli olarak satılabilir.

6. Tarımsal açıdan gelişmiş ülkelerde yıllara göre tarımsal işletmelerin sayısı azalıp büyüklükleri artarken, ülkemizdeki süreç bunun tam tersi bir şekilde işlemekte, tarımsal işletme sayısı artarken büyüklükleri azalmaktadır. Modern ülkelerde olduğu üzere tarımsal işletmelerin büyümesinin sağlanması yolunda düzenleme yapılmasının kamu yararına aykırı bir yönü olmadığı gibi Anayasa'nın 44 üncü maddesiyle Devlete yüklenen ödevle de uyumlu bulunmaktadır.

7. Öte yandan, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 376 ncı maddesi uyarınca "Davanın taraflarından birisinin alacaklıları veya aleyhine hüküm verilen tarafın yerine geçenler, borçluları veya yerine geçmiş oldukları kimselerin aralarında anlaşarak, kendilerine karşı hile yapmaları nedeniyle hükmün iptalini isteyebilirler". Bu hükümle kanun koyucu, hükmün taraflarının muvazaa yaparak üçüncü kişiler aleyhine kesin hüküm elde etmelerini önlemeyi amaçlamıştır.

3. Değerlendirme 1. Somut olaya gelince; iptali istenen hükme esas dava dosyasında davacılar; dava konusu taşınmazları inançlı işlem gereği davalıdan satın aldıklarını; ancak resmî devrin yapılmadığını belirterek davalı adına olan tapu kayıtlarının iptali ile davacılar adına tescilini talep ve dava etmiştir.

2. Dava konusu taşınmazlar tarla vasfında olup davalı adına tam hisse ile kayıtlıdır. İptali istenen yargılamada, davalı tapu kayıt maliki davayı kabul ettiğini bildirmiş, Mahkemece kabul nedeniyle davanın kabulüne karar verilmiştir. Hüküm, tarafların istinaf yoluna başvurmaması üzerine kesinleşmiştir.

3. Hükmün kesinleşmesi üzerine ... vekili, bölünemez büyüklük kuralına aykırı olarak dava konusu tarım arazisinin davacılar adına tesciline dair hükmün iptali ile davalı ilk kayıt maliki adına tescilini talep etmiştir.

4. Anayasa, kanun koyucuya, toplumsal ihtiyaçlar doğrultusunda tarımsal alanlarda düzenleme yapma yetkisi verdiğinden kanun koyucu tarafından tarım alanlarının korunması ve amacına uygun olarak kullanılmasını sağlamak için 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanun'u çıkarılmış bulunmaktadır. Mevcut kurallar tarım arazilerinin miras veya diğer sebeplerden dolayı bölünmesinin ve tarımsal yapının bozulmasının önlenmesi, tarım alanlarında meydana gelen kayıpların engellenmesi, parçalı araziler için harcanan emek, zaman ve masrafların azaltılması, tarım yapılmasının kolaylaştırılması ve tarımsal işletmelerin ekonomiye kazandırılması için kamu yararı amacıyla getirilmektedir.

5. Bu amaç doğrultusunda asgari tarımsal arazi büyüklüğüne erişmiş tarım arazilerinin bölünemez eşya niteliği kazanmış olacağı, asgari tarımsal arazi büyüklüğünün mutlak tarım arazileri, marjinal tarım arazileri ve özel ürün arazilerinde 2 hektar, dikili tarım arazilerinde 0,5 hektar, örtü altı tarımı yapılan arazilerde 0,3 hektardan küçük belirlenemeyeceği, ifraz edilemeyeceği, hisselendirilemeyeceği, Hazine taşınmazlarının satış işlemleri hariç olmak üzere pay ve paydaş adedinin arttırılamayacağına dair hüküm, kamu düzenine ilişkin olup mahkemelerce res'en dikkate alınması gerekmektedir.

6. Hâl böyle olunca Mahkemece 5403 sayılı Kanunun ilgili maddeleri üzerinde durulmaksızın davalının davayı kabulü hükme esas alınarak tapu iptali ve tescil talebinin kabulü ile davacılar adına tescile karar verilmesi hâlinde kamu yararı amacıyla getirilen ve kamu düzenine ilişkin olan "bölünemez büyüklük" kuralı ihlâl edilmiş olmakta, davacılar ve davalı iyi niyet kuralına aykırı olarak Kanun maddesini dolanmak suretiyle tarım arazilerinin bölünmesine sebebiyet vermektedir.

7. Her ne kadar davalının davayı kabulü ve hükmü temyiz etmemesi üzerine tapu iptali ve tescil talebinin kabulüne dair hüküm kesinleştirilmiş olsa da; davacılar ve davalı arasında bu danışıklı durumu Yasanın koruması söz konusu olmayacağından ...'nün yargılamanın yenilenmesini kamu yararı adına talep etme hakkı bulunduğunun kabulü gerekmektedir.

8. Bu nedenle Bölge Adliye Mahkemesinin ..., 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 376 ncı maddesinde yer alan "aleyhine hüküm verilen tarafın yerine geçen" olmadığı gerekçesiyle yargılamanın yenilenmesini isteme hakkı bulunmadığından aktif husumet yokluğu nedeniyle davanın usulden reddine karar vermesi doğru görülmemiş, Bölge Adliye Mahkemesi hükmünün bu sebeple bozulması gerekmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple; Yargılamanın yenilenmesi talep eden ... İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,