Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E.2025/3957 K.2025/4101

Mahkeme kararı bir kısım mirasçılar vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Suriye uyruklu ... 'in ölmeden evvel Mahkemeye müracaatı ile 11.06.1987 tarihinde tutulan tutanakla düzenlediği 1987/9 kasa numarası verilerek Mahkemede muhafaza edilen vasiyetnamesinin, atanmış mirasçı ... tarafından mirasbırakanın 13.12.1999 tarihinde öldüğü bildirilerek açılıp okunmasına karar verilmesi talep edilmiştir.

II. CEVAP

Hazine vekili duruşmada beyanında, vasiyetnamenin iptali konusunda dava açmayacaklarını belirtmiştir.

III.MAHKEME KARARI

Fatih 4. Sulh Hukuk Mahkemesinin 21.06.2000 tarihli ve 1999/1052 Esas, 2000/549 Karar sayılı kararıyla; mirasbırakanın vasiyetnamesinde adına kayıtlı bulunan menkul ve gayrimenkul mallarının tamamını ...'a kalmasının vasiyet edildiğini, dosyaya ibraz edilen veraset belgesi ile tek mirasçısı olduğu anlaşılan Hazine tarafından vasiyetnameye karşı iptal ve tenkis davası açılmayacağının bildirmiş olduğu gerekçesiyle, itiraza uğramayan vasiyetnamenin kesinleştirilmesine, mansup mirasçıya talebi hâlinde mirasçılık belgesi verilmesine karar verilmiştir.

IV. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Bir kısım mirasçılar vekili temyiz dilekçesinde özetle.

İstanbul Anadolu 11. Sulh Hukuk Mahkemesinin 14.03.2017 tarihli ve 2015/142 Esas, 20217/173 Karar sayılı kararında tespit edildiği şekilde müvekkillerinin muris ... 'in mirasçıları olduğunu, murisin yasal mirasçılarına usulüne uygun yapılan tebligat ile vasiyetnamenin açılıp okunması davasına davet edilmeleri gerekirken mahkemece bu işlemler yapılmaksızın yasal mirasçıların yokluğunda vasiyetnamenin açılıp okunmasına karar verildiğini, müvekkilleri tarafından açılan vasiyetnamenin iptali davasında, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından vasiyetnamenin açılıp okunmasına dair kararın kesinleştirilmesi gerektiğine dair karar verildiğini,

bu nedenle mahkemeye başvuruda bulunulduğunu, vasiyetnamenin geçersiz olduğunu ileri sürerek, Mahkemece verilen kararın bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, vasiyetnamenin açılmasına ilişkindir.

Vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın, tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri Sulh Hâkimi tarafından açılır. Vasiyetname açılırken bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer açılması sırasında diledikleri takdirde hazır bulunmak üzere çağrılır ve okunur (TMK 596 md.). Vasiyetnamede vasiyeti yerine getirme görevlisi atanmış ise, Sulh Hâkimi tarafından bu görev kendisine bildirilir (TMK. 550/3).

Vasiyetnamenin açılışını müteakip mirasta hak sahibi her birine, vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneği tebliğ olunur (TMK 597 md.). Lehlerine karşılıksız kazandırma yapılan kimselerin ve mirasçıların adresleri belli değilse kendilerine vasiyet ilânen tebliğ edilir (TMK 597/2).

Sulh Hâkimi vasiyetnamenin kendisine teslimini müteakip gerekli koruma önlemlerini alır, olanak varsa ilgilileri dinleyerek yasal mirasçılara terekenin geçici olarak teslimine yahut resmen yönetilmesine karar verir (TMK 595/3).

Sulh Hâkiminin görevi vasiyetnameyi açarak, ilgililere tebliğ etmek, mirasçılara istekleri hâlinde bir mirasçılık belgesi vermek ve terekeye dahil malları yasal mirasçılara geçici olarak teslim etmek, yahut resmî yönetimi emretmekten ibarettir (HGK 13.02.1991 gün, 1990/2-648E.- 1991/65 K. sayılı karar).

Bu hâlde; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 27. maddesinde hükme bağlanan "Hukuki Dinlenilme Hakkı" gereğince mirasçılara tebliğ işleminin yapılması suretiyle vasiyetnamenin açılmasında ön koşulun sağlanması (TMK 596, 597, 598) ve TMK'nın 596/2. maddesi uyarınca vasiyetnamenin murisin bilinen tüm mirasçılarına okunması gerekir.

Somut olayda; Mahkemece yukarıda yer verilen ilkeler dahilinde murisin bilinen mirasçıları araştırılmadan ve bu mirasçılara usulüne uygun şekilde tebligat yapılarak duruşmaya çağrılmadan, sadece Hazine vekili huzurunda vasiyetnamenin açılmış sayılmasına karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olduğundan, kararın bozulması gerekmiştir.

IV. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Mahkeme kararının BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine, Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine, Karara karşı karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 06.10.2025 tarihinde kesin olmak üzere oy çokluğuyla karar verildi.

KARŞIOY

I- 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun

1- “Vasiyetnamenin açılması” kenar başlıklı 596. maddesinde;

- Vasiyetnamenin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılacağı ve ilgililere okunacağı,

- Bilinen mirasçılar ve diğer ilgililerin vasiyetnamenin açılması sırasında diledikleri takdirde hazır bulunmak üzere çağrılacağı,

- Mirasbırakanın sonradan ortaya çıkan vasiyetnameleri için de aynı işlemlerin yapılacağı,

2- “İlgililere tebliğ” kenar başlıklı 597. maddesinde;

- Mirasta hak sahibi olanların her birine, gideri terekeye ait olmak üzere vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneğinin hâkim tarafından tebliğ edileceği,

- Nerede olduğu bilinmeyenlere, vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının ilân yoluyla tebliğ olunacağı,

II- Türk Medeni Kanununun Velayet, Vesayet Ve Miras Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Tüzüğün, “Vasiyetnamenin açılmasında usul” kenar başlıklı 36. maddesinde;

- Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetnamesinin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın, yerleşim yeri sulh hakimine tesliminden itibaren bir ay içinde açılması ve ilgililere okunması gerektiği,

- Vasiyetnamenin açılma gününü sulh hakiminin tespit edeceği,

- Adresi bilinen mirasçıların, mahkemece uygun görülecek usul ile vasiyetnamenin açılacağı gün ve saat belirtilerek davet olunacağı,

- Sulh hakiminin, davet edilen günde gelen mirasçılar huzurunda vasiyetnameyi açacağı,

- Davete rağmen hiçbir mirasçı gelmemiş olsa dahi vasiyetnamenin açılacağı,

- Açılan vasiyetnamenin okunacağı ve bu durumu tespit eden bir tutanağın düzenleneceği,

- Bu tutanağın hâkim, zabıt katibi ve hazır bulunan ilgililerce imzalanacağı,

- Vasiyetname resmi şekilde düzenlenmemişse, vasiyetnamenin metnine, imzasına ve tarihine dokunulmadan boş bir yerine, vasiyetnamenin okunduğu tarih yazılıp, hâkim, zabıt katibi ve hazır bulunan ilgililerce imzalanarak, okunaklı mahkeme mührü ile mühürleneceği,

- Vasiyetnamenin kağıdında elverişli yer yoksa altına bir kağıt yapıştırılacağı ve bu işlemin yapıştırılan kağıtta tekrarlanacağı, kağıtların yapıştırılma yerinin hâkim tarafından imzalanacağı ve gerekli sayıda okunaklı mahkeme mührü ile mühürleneceği,

- Açılan vasiyetnamenin hâkim tarafından güvenilir bir yerde saklanacağı,

- Miras bırakanın sonradan ortaya çıkan vasiyetnameleri için de aynı işlemlerin yapılacağı,

- Vasiyetname örneğinin, Türk Medeni Kanununun 597 nci maddesi uyarınca ilgililere tebliğ olunacağı, gerekirse Türk Medeni Kanununun 598 inci maddesine göre mirasçılık belgesi verileceği,

Hükmüne yer verilmiştir.

Bu hükümlere göre; vasiyetnamenin açılması ve okunması sürecinde, vasiyetnamenin geçerliliğine ilişkin itirazlar tartışılmaz, bekletici mesele yapılmaz. Vasiyetnamenin konusuz kaldığına, vasiyetnamenin tenfizine karar verilemez; sadece, vasiyetnamenin açılması ve okunmasına yönelik bir tespit işlemi yapılır.

Yapılan bu işlem bir yargılama faaliyeti olmayıp, mirasbırakan tarafından düzenlenmiş bir vasiyetnamenin var olduğunu, gelenlerin huzurunda açılıp okunduğunu ve bu kişilerin vasiyetnamenin açıldığı tarihte vasiyetnameden ve içeriğinden haberdar olduklarını; vasiyetnamenin açılması sırasında hazır bulunmayan bilinen mirasçıların ise vasiyetnamenin kendilerine tebliğ edildiği tarihte vasiyetnameden ve içeriğinden haberdar olacaklarını tespite yarayan bir işlemdir.

4721 sayılı Kanunun 559. maddesi uyarınca, ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisine yönelik dava açma hakkı; davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin üzerinden, iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle düşer.

Bu hüküm uyarınca, vasiyetnameden kaynaklı ölüme bağlı tasarrufun iptali veya tenkisine yönelik dava için öngörülen bir yıllık hak düşürücü süre, vasiyetnamenin açılması sırasında hazır bulunanlar için vasiyetnamenin açılma tarihinden, hazır bulunmayan mirasçılar için ise vasiyetname örneğinin kendilerine tebliğ edildiği tarihten itibaren işlemeye başlayacaktır.

Vasiyetnamenin, tesliminden başlayarak bir ay gibi kısa bir süre içinde sulh hâkimi tarafından açılması ve ilgililere okunması emredici bir hükümle düzenlenmiştir.

Kanunun 596. maddesinde, vasiyetnamenin açılacağı tarihte hazır bulunmaları için tüm mirasçıların tespiti yerine, bilinebilen mirasçıların davet edilmeleri yeterli görülmüş, tebliğ işlemlerinde olabilecek eksiklik veya iadelere rağmen ve hatta davet edilenler gelmese dahi vasiyetnamenin hakim tarafından belirlenen günde açılıp okunması, hazır bulunmayanlara ise vasiyetname örneğinin tebliğ edilmesi hususu açık ve net bir şekilde ifade edilmiştir.

Vasiyetnamenin, belirlenen günde açılıp okunmasıyla bu tespit işlemi bitmiş olacağından, huzurunda vasiyetname açılıp okunan mirasçılar yönünden vasiyetnameye karşı yapılacak itiraz ve vasiyetnamenin iptaline ilişkin açılacak davanın hak düşürücü süre başlangıcı vasiyetnamenin huzurlarında okunduğu tarihtir.

Vasiyetnamenin açılıp okunduğuna ilişkin tespit işleminin temyiz konusu edilmesi ve devamında bozulmak suretiyle usulüne uygun tebligat yapılan mirasçıları da etkileyecek şekilde geçersiz sayılması yerine, vasiyetname örneği hiç veya usulüne uygun tebliğ edilmeyen mirasçı yönünden hak düşürücü sürelerin usulüne uygun tebliğ edildiği veya öğrenme tarihinden başlayacağı ve bu hususun açılacak olan iptal veya tenkis davasında değerlendirilmesi gerektiği belirtilmek suretiyle temyiz dilekçesinin bu nedenlerle reddine karar verilmesi, kanunun sözüne ve ruhuna daha uygun olacaktır.