Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2010/12009 K.2012/20021

Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır. Hüküm süresi içinde taraflar avukatlarınca temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı fark ücret, ikramiye ve ilave tediye isteklerinde bulunmuştur.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı davanın reddini savunmuştur.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece istek gibi hüküm kurulmuştur.

D) Temyiz:

Kararı yasal süresi içinde taraflar temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

1-Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre tarafların aşağıdaki bendlerin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2.Taraflar arasında işçiye ödenen aylık ücretin miktarı konusunda uyuşmazlık bulunmaktadır.

4857 sayılı İş Kanununda 32 inci maddenin ilk fıkrasında, genel anlamda ücret, bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutar olarak tanımlanmıştır.

Ücret kural olarak dönemsel (periyodik) bir ödemedir.

Kanunun kabul ettiği sınırlar içinde tarafların sözleşme ile tespit ettiği belirli ve sabit aralıklı zaman dilimlerine, dönemlere uyularak ödenmelidir. Yukarıda değinilen Yasa maddesinde bu süre en çok bir ay olarak belirtilmiştir.

İş sözleşmesinin tarafları, asgarî ücretin altında kalmamak kaydıyla sözleşme özgürlüğü çerçevesinde ücretin miktarını serbestçe kararlaştırabilirler.

İş sözleşmesinde ücretin miktarının açıkça belirtilmemesi, taraflar arasında iş sözleşmesinin bulunmadığı anlamına gelmez. Böyle bir durumda dahi ücret, Borçlar Kanunun 323 üncü maddesinin ikinci fıkrasına göre tespit edilmelidir. İş sözleşmesinde ücretin kararlaştırılmadığı hallerde ücretin miktarı, işçinin kişisel özellikleri, işyerindeki ya da meslekteki kıdemi, meslek unvanı, yapılan işin niteliği, iş sözleşmesinin türü, işyerinin özellikleri, emsal işçilere o işyerinde ya da başka işyerlerinde ödenen ücretler, örf ve adetler göz önünde tutularak belirlenir.

4857 sayılı Yasanın 8 inci maddesinde, işçi ile işveren arasında yazılı iş sözleşmesi yapılmayan hallerde en geç iki ay içinde işçiye çalışma koşullarını, temel ücret ve varsa eklerini, ücret ödeme zamanını belirten bir belgenin verilmesi zorunlu tutulmuştur.

Aynı yasanın 37 inci maddesinde, işçi ücretlerinin işyerinde ödenmesi ya da banka hesabına yatırılması hallerinde, ücret hesap pusulası türünde bir belgenin işçiye verilmesinin zorunlu olduğu hükme bağlanmıştır. Usulünce düzenlenmiş olan bu tür belgeler, işçinin ücreti noktasında işverenden sadır olan yazılı delil niteliğindedir. Kişi kendi muvazaasına dayanamayacağından, belgenin muvazaalı biçimde işçinin isteği üzerine verildiği iddiası işverence ileri sürülemez. Ancak böyle bir husus ileri sürülsün ya da sürülmesin, muvazaa olgusu mahkemece resen araştırılmalıdır. (Yargıtay 9.HD. 23.09.2008 gün 2007/27217 E, 2008/24515 K.).

Çalışma belgesinde yer alan bilgilerin gerçek dışı olmasının da yaptırıma bağlanması, belgenin ispat gücünü arttıran bir durumdur.

Kural olarak ücretin miktarı ve ekleri gibi konularda ispat yükü işçidedir. Ancak bu noktada, 4857 sayılı Kanunun 8 inci ve 37 inci maddelerinin, bu konuda işveren açısından bazı yükümlülükler getirdiği de göz ardı edilmemelidir.

Bahsi geçen kurallar, iş sözleşmesinin taraflarının ispat yükümlülüğüne yardımcı olduğu gibi, çalışma yaşamındaki kayıt dışılığı önlenmesi amacına da hizmet etmektedir. Bu yönde belgenin verilmemesi ispat açısından işveren lehine olmakla birlikte, belgenin düzenlenerek işçiye verilmemesi, işçinin ücret, sigorta primi, çalışma koşulları ve benzeri konularda yasal güvencelerini zedeleyebilecek durumdadır.

Çalışma belgesi ile ücret hesap pusulasının düzenlenerek işçiye verilmesi, iş yargısını ağırlıklı olarak meşgul eden, işe giriş tarihi, ücret, ücretin ekleri ve çalışma koşullarının belirlenmesi bakımından da önemli kolaylıklar sağlayacaktır. Bu bakımdan ücretin ispatı noktasında delillerin değerlendirilmesi sırasında, işverence bu konuda belge düzenlenip, düzenlenmediğinin de araştırılması gerekir.

Çalışma yaşamında daha az vergi ya da sigorta pirimi ödenmesi amacıyla zaman zaman, iş sözleşmesi veya ücret bordrolarında gösterilen ücretlerin gerçeği yansıtmadığı görülmektedir.

Bu durumda gerçek ücretin tespiti önem kazanır.

İşçinin kıdemi, meslek unvanı, fiilen yaptığı iş, işyerinin özellikleri ve emsal işçilere ödenen ücretler gibi hususlar dikkate alındığında imzalı bordrolarda yer alan ücretin gerçeği yansıtmadığı şüphesi ortaya çıktığında, bu konuda tanık beyanları gözetilmeli ve işçinin meslekte geçirdiği süre, iş yerinde çalıştığı tarihler, meslek unvanı ve fiilen yaptığı iş bildirilerek sendikalarla, ilgili işçi ve işveren kuruluşlarından emsal ücretin ne olabileceği araştırılmalı ve tüm deliller birlikte değerlendirilerek bir sonuca gidilmelidir.

Somut olayda; davacı işçi 27.04.1998 tarihinde çalışmaya başladığı iş yerinde, 01.01.1997-31.12.2004 tarihleri arasında yürürlükte olan dört TİS deki ücret zamlarının kendisine eksik uygulandığı, 01.01.2005 tarihinden sonra da protokol ve sözleşmenin devamlılığı ilkesine aykırı olarak dönem artışlarının eksik ve geç yattığını iddia ederek fark ücret ve buna bağlı olarak fark ücret ve ilave tediye isteklerinin TİS de ödenmesi gereken tarihlerden itibaren yürütülecek faizleriyle ödenmesini talep etmiştir.

Davalı işveren eksik ödeme bulunmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece bilirkişi raporu esas alınarak istek gibi hüküm kurulmuştur.

Hükme esas alınan bilirkişi raporunda davacının dosyadaki bordrolara göre 31.12.1996 tarihinde aldığı ücret miktarı yazıldıktan sonra bu ücrete iki seyyanen iyileştirme,% 38 lik ücret zammı ve bir tane daha seyyanen iyileştirme uygulanarak 01.01.1997 tarihindeki ücreti bulunmuş ve sonraki TİS zamları bu ücrete uygulanarak 31.12.2004 tarihine kadar olan fark alacaklar hesaplanmıştır.

Oldukça uzun bir döneme ilişkin bu raporda..01.01.1997 deki ücretin belirtilen şekilde hesaplanma nedeni yazılı değildir. Bilirkişi raporu bu yönden denetlenememektedir.

3- Davacının TİS sona ermeden 23.07.2004 tarihinde taraf sendika üyeliğinden istifa ederek, taraf olmayan başka bir sendikaya .üye olduğu mahkemenin de kabulündedir. Böyle olunca istifadan itibaren bir ay sonrası dışında artık TİS in hizmet akti olarak devam etmesi olanağı yoktur. Buna rağmen TİS zamlarının 31.12.2004 tarihine kadar hesaplanması yerinde değildir.

4-Böyle olunca; davacının 01.01.2005 sonrası fark alacaklarının ancak protokolden kaynaklananlarının ve davalı Bakanlığın uygulayacağını belirterek genelge yayımladığı tarihten itibaren kabulüne karar vermek mümkündür. Dosyada söz konusu protokol ve davalının genelgeleri yoktur. Anılan protokol ve genelgeler dosyaya getirtilmeden bu döneme ilişkin fark alacak hesaplanması da isabetsizdir.

5- Kabulüne karar verilen ilave tediye alacağının bilirkişi raporunda belirtilen temerrüt tarihlerinden itibaren faiziyle tahsiline karar verilmiştir. Bilirkişi raporunda ilave tediye alacağı için bir temerrüt tarihi yazılı değildir. Anılan alacak yasadan kaynaklandığından dava ve ıslah tarihlerinden yürütülecek faiziyle tahsiline karar verilmesi gerekirken bilirkişi raporunda olmayan temerrüt tarihlerinden faiz yürütülmesine karar verilmesi hatalıdır.

6- Mahkemece TİS sona erdiğinden 31.12.2004 tarihinden sonraki alacakların yasal faiziyle tahsiline karar verilmiştir. İlave tediye alacağı dışındaki fark ücret ve fark ikramiye isteklerinin en yüksek mevduat faiziyle tahsili yerine yazılı şekilde karar verilmesi isabetsizdir.

F) Sonuç: