Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2010/51045 K.2013/8842

Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır. Hüküm süresi içinde taraflar avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı, davalı işverenin, dava dışı Kutlutaş İnşaat firmasının ortak girişiminin alt taşeronu olarak faaliyet gösterdiğini, davalıya ait işyerinde, 1990 - 24/02/2009 tarihleri arasında kesintisiz usta başı kalıpçı işçi olarak çalıştığını, 24/02/2009 tarihinde iş akdini haklı olarak ücret alacaklarının ödenmemesi nedeniyle feshettiğini, iş yerinde her gün fazla mesai yaptığını, son ücretinin aylık net 2.400 TL olduğunu iddia ederek kıdem tazminatı, ücret alacağı, fazla mesai, hafta tatili, ulusal bayram- genel tatil, yıllık izin ücreti alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı, davacının 01/07/1993 tarihinde işe başladığını ve 28/05/1995 tarihinde istifa ettiğini, daha sonra 23/06/1995-28/02/2001, 01/03/2001-28/12/2001, 11/01/2002-28/02/2002, 06/03/2002-16/04/2004, 01/07/2004-31/01/2005, 09/02/2005-25/05/2005, 26/05/2006-24/02/2009 tarihleri arasında bir kısmı istifa bir kısmı nakil sureti ile sona ermek üzere işe giriş çıkış yapılarak çalıştığını, son olarak da hizmet akdinin davacı tarafından feshedildiğini, davacının son ücretinin brüt 680 TL olduğunu, fazla çalışma yapılmadığını, ulusal bayram ve genel tatillerde çalışılmadığını, ücretlerinin ödendiğini, istifa eden davacının alacak talep edemeyeceğini savunarak davanın reddini istemiştir.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanılarak, davacının iş akdini haklı nedenle feshettiği ve son ücretinin brüt 990 TL olduğu kabulü ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Kararı taraflar yasal süresi içinde temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

1- Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davalının tüm, davacının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2- Taraflar arasında işçiye ödenen aylık ücretin miktarı konusunda uyuşmazlık bulunmaktadır.

4857 sayılı İş Kanununda 32. maddenin ilk fıkrasında, genel anlamda ücret, bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutar olarak tanımlanmıştır.

Ücret kural olarak dönemsel (periyodik) bir ödemedir. Kanunun kabul ettiği sınırlar içinde tarafların sözleşme ile tespit ettiği belirli ve sabit aralıklı zaman dilimlerine, dönemlere uyularak ödenmelidir. Yukarıda değinilen Yasa maddesinde bu süre en çok bir ay olarak belirtilmiştir.

İş sözleşmesinin tarafları, asgarî ücretin altında kalmamak kaydıyla sözleşme özgürlüğü çerçevesinde ücretin miktarını serbestçe kararlaştırabilirler. İş sözleşmesinde ücretin miktarının açıkça belirtilmemesi, taraflar arasında iş sözleşmesinin bulunmadığı anlamına gelmez. Böyle bir durumda dahi ücret, Borçlar Kanunun 323 üncü maddesinin ikinci fıkrasına göre tespit olunmalıdır. İş sözleşmesinde ücretin kararlaştırılmadığı hallerde ücretin miktarı, işçinin kişisel özellikleri, işyerindeki ya da meslekteki kıdemi, meslek unvanı, yapılan işin niteliği, iş sözleşmesinin türü, işyerinin özellikleri, emsal işçilere o işyerinde ya da başka işyerlerinde ödenen ücretler, örf ve adetler göz önünde tutularak belirlenir.

4857 sayılı Yasanın 8 inci maddesinde, işçi ile işveren arasında yazılı iş sözleşmesi yapılmayan hallerde en geç iki ay içinde işçiye çalışma koşullarını, temel ücret ve varsa eklerini, ücret ödeme zamanını belirten bir belgenin verilmesi zorunlu tutulmuştur. Aynı yasanın 37. maddesinde, işçi ücretlerinin işyerinde ödenmesi ya da banka hesabına yatırılması hallerinde, ücret hesap pusulası türünde bir belgenin işçiye verilmesinin zorunlu olduğu hükme bağlanmıştır.

Usulünce düzenlenmiş olan bu tür belgeler, işçinin ücreti noktasında işverenden sadır olan yazılı delil niteliğindedir. Kişi kendi muvazaasına dayanamayacağından, belgenin muvazaalı biçimde işçinin isteği üzerine verildiği iddiası işverence ileri sürülemez. Ancak böyle bir husus ileri sürülsün ya da sürülmesin, muvazaa olgusu mahkemece resen araştırılmalıdır. (Yargıtay 9.HD. 23.9.2008 gün 2007/27217 E, 2008/24515 K.).

Çalışma belgesinde yer alan bilgilerin gerçek dışı olmasının da yaptırıma bağlanmış olması, belgenin ispat gücünü arttıran bir durumdur. Kural olarak ücretin miktarı ve ekleri gibi konularda ispat yükü işçidedir. Ancak bu noktada, 4857 sayılı Kanunun 8. ve 37. maddelerinin, bu konuda işveren açısından bazı yükümlülükler getirdiği de göz ardı edilmemelidir.

Bahsi geçen kurallar, iş sözleşmesinin taraflarının ispat yükümlülüğüne yardımcı olduğu gibi, çalışma yaşamındaki kayıt dışılığı önlenmesi amacına da hizmet etmektedir. Bu yönde belgenin verilmiş olması ispat açısından işveren lehine olmakla birlikte, belgenin düzenlenerek işçiye verilmemiş oluşu, işçinin ücret, sigorta pirimi, çalışma koşulları ve benzeri konularda yasal güvencelerini zedeleyebilecek durumdadır.

Çalışma belgesi ile ücret hesap pusulasının düzenlenerek işçiye verilmesi, iş yargısını ağırlıklı olarak meşgul eden, işe giriş tarihi, ücret, ücretin ekleri ve çalışma koşullarının belirlenmesi bakımından da önemli kolaylıklar sağlayacaktır. Bu bakımdan ücretin ispatı noktasında delillerin değerlendirilmesi sırasında, işverence bu konuda belge düzenlenmiş olup olmamasının da araştırılması gerekir.

Çalışma yaşamında daha az vergi ya da sigorta pirimi ödenmesi amacıyla zaman zaman, iş sözleşmesi veya ücret bordrolarında gösterilen ücretlerin gerçeği yansıtmadığı görülmektedir. Bu durumda gerçek ücretin tespiti önem kazanır. İşçinin kıdemi, meslek unvanı, fiilen yaptığı iş, işyerinin özellikleri ve emsal işçilere ödenen ücretler gibi hususlar dikkate alındığında imzalı bordrolarda yer alan ücretin gerçeği yansıtmadığı şüphesi ortaya çıktığında, bu konuda tanık beyanları gözetilmeli ve işçinin meslekte geçirdiği süre, işyerinde çalıştığı tarihler, meslek unvanı ve fiilen yaptığı iş bildirilerek sendikalarla, ilgili işçi ve işveren kuruluşlarından emsal ücretin ne olabileceği araştırılmalı ve tüm deliller birlikte değerlendirilerek bir sonuca gidilmelidir.

Somut olayda, davacının ücreti taraflar arasında çekişmelidir. Davacının iddia ettiği ücret ile iş yeri kayıtlarında gösterilen ücret arasında büyük farklılık bulunmaktadır.

Davacı kalıpçı işçisi olarak 15 yıl hizmeti bulunan ustabaşı/formen olup, dosya kapsamında bilirkişi tarafından hazırlanan 24.02.2010 tarihli Ek Bilirkişi Raporunda.

Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Yüksek Fen Kurulu tarafından belirlenen 2008 yılına ait formen saat ücreti 6,50 TL olarak tespiti ile, Bayındırlık Bakanlığı kayıtlarında bildirilen saat ücretlerinin yanında “net” ifadesi yer almadığından, belirtilen saat ücretinin brüt olduğunun kabul uyarınca hesaplama yapılmış olup, buna göre aylık ücretin brüt 1,462,50 TL olduğu belirlenmiştir.

Bunun yanı sıra aynı iş yeri ile ilgili olarak dairemize gelen emsal nitelikteki 2009/37378 esas sayılı dosyada ücret net 1,050 TL, 2009/42462 esas sayılı dosyada günlük ücret brüt 81,41 TL, 2010/34228 esas sayılı dosyada aylık ücret net 2,200 TL olarak tespit edilmiştir.