Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2011/21891 K.2013/19669

Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır. Hüküm süresi içinde davacı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili, müvekkilinin 27 Nisan 2004 tarihinden beri davalının tekstil işyerinde aralıksız çalıştığını, son ücretinin net 710 TL olduğunu, davacının makine bakımcısı olarak çalıştığını, davacının sürekli sistematik olarak fazla mesai yaptığını, zaman zaman ücret bordrolarında fazla mesai sütunu açılıp işçilerden imza alınsa da, bu ücretlerin diğer işçiler gibi davacıya da ödenmediğini, ayrıca yapılan fazla çalışma süresinin de gerçeğe uygun olarak not edilmediğini, işyerinde günlük çalışma süresinin 12 saat olduğunu, 08.00’da başlayan çalışma sürecinin 20.00’da sona erdiğini,

daha önce görülen davalarda da davalı işyerinde fazla çalışma yapıldığının sübut bulduğunu, davacının yıllık izin haklarını da kullanamadığını, milli bayram ve hafta sonu tatillerinde de çalıştırıldığını iddia ederek yıllık izin, milli bayram, fazla mesai ve hafta sonu çalışması alacaklarının faiziyle tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı vekili, davacının son ücretinin bordroda gösterilen asgari ücret olduğunu, işyerinde günlük çalışma saatlerinin işlerin yoğunluğuna göre değiştiğini, günlük toplam 2-2,5 saat arasında yemek molası ve ara dinlenmeler nedeniyle çalışma yapılmadığını, haftalık 45 saati aşan olur ve fazla mesai yapılırsa ödendiğini, davacının çalışma süresi boyunca ihtirazı kayıt ileri sürmeden imzaladığı bordrolar söz konusu olduğunu, imzanın olmadığı aylar söz konusu olsa bile o aylara ilişkin olarak imzasız bordrolarda fazla mesai tahakkukuna yer verildiğini, davacının yaptığı fazla mesai miktarının ödendiğini,

geçmişte fazla mesai alacağı olduğunu düşünen bir işçinin bir sonraki ay bordrosunu imzalarken dahi bu durumu bordroya şerh koyarak belirtebileceğini, 01.01.2009 tarihinden sonrasına gelinecek olursa, davacı dahil işçi ücretlerinin banka hesabına yattığını, fazla çalışma alacağı dahil ücretinin banka kanalıyla yapılması karşısında davacının fazla çalışma alacağının söz konusu olmadığını, işyerinde kural olarak milli bayramlarda çalışma yapılmadığını, çok ivedi bir durumun ortaya çıkması ve çalışma yapılmak durumunda kalınması halinde çalışanlara karşılığının mesai ücreti olarak ödendiğini, haftalık izinlerini düzenli olarak kullandığından,

hafta sonu çalışması karşılığı doğan herhangi bir alacağının da bulunmadığını, yıllık izinlerini kullandığını savunmuştur.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, davanın kısmen kabulü ile yıllık izin ve milli bayram ücreti alacaklarının tahsiline, fazla mesai ve hafta sonu çalışma ücreti yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Karar davacı vekilince temyiz edilmiştir.

E) Gerekçe:

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı yasal gerektirici nedenlere göre davacı vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Davacı işçinin fazla çalışma yapıp yapmadığı konusunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmaktadır.

Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Ücret bordrolarına ilişkin kurallar burada da geçerlidir. İşçinin imzasını taşıyan bordro sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil niteliğindedir. Bir başka anlatımla bordronun sahteliği ileri sürülüp kanıtlanmadıkça, imzalı bordroda görünen fazla çalışma alacağının ödendiği varsayılır.

Fazla çalışmanın ispatı konusunda işyeri kayıtları, özellikle işyerine giriş çıkışı gösteren belgeler, işyeri iç yazışmaları delil niteliğindedir. Ancak, fazla çalışmanın yazılı belgelerle kanıtlanamaması durumunda tarafların, tanık beyanları ile sonuca gidilmesi gerekir. Bunun dışında herkesçe bilinen genel bazı vakıalar da bu noktada göz önüne alınabilir. İşçinin fiilen yaptığı işin niteliği ve yoğunluğuna göre de fazla çalışma olup olmadığı araştırılmalıdır.

İmzalı ücret bordrolarında fazla çalışma ücreti ödendiği anlaşılıyorsa, işçi tarafından gerçekte daha fazla çalışma yaptığının ileri sürülmesi mümkün değildir. Ancak, işçinin fazla çalışma alacağının daha fazla olduğu yönündeki ihtirazi kaydının bulunması halinde, bordroda görünenden daha fazla çalışmanın ispatı her türlü delille yapılabilir.

Bordroların imzalı ve ihtirazi kayıtsız olması durumunda, işçinin bordroda belirtilenden daha fazla çalışmayı yazılı belge ile kanıtlaması gerekir. İşçiye bordro imzalatılmadığı halde, fazla çalışma ücreti tahakkuklarını da içeren her ay değişik miktarlarda ücret ödemelerinin banka kanalıyla yapılması durumunda, ihtirazi kayıt ileri sürülmemiş olması, ödenenin üzerinde fazla çalışma yapıldığının yazılı delille ispatlanması gerektiği sonucunu doğurmaktadır.

İşyerinde üst düzey yönetici konumda çalışan işçi, görev ve sorumluluklarının gerektirdiği ücretinin ödenmesi durumunda, ayrıca fazla çalışma ücretine hak kazanamaz. Bununla birlikte üst düzey yönetici konumunda olan işçiye aynı yerde görev ve talimat veren bir başka yönetici ya da şirket ortağı bulunması halinde, işçinin çalışma gün ve saatlerini kendisinin belirlediğinden söz edilemeyeceğinden, yasal sınırlamaları aşan çalışmalar için fazla çalışma ücreti talep hakkı doğar.

O halde üst düzey yönetici bakımından şirketin yöneticisi veya yönetim kurulu üyesi tarafından fazla çalışma yapması yönünde bir talimatın verilip verilmediğinin de araştırılması gerekir.

İşyerinde yüksek ücret alarak görev yapan üst düzey yöneticiye işveren tarafından fazla çalışma yapması yönünde açık bir talimat verilmemişse, görevinin gereği gibi yerine getirilmesi noktasında kendisinin belirlediği çalışma saatleri sebebiyle fazla çalışma ücreti talep edemeyeceği kabul edilmelidir.

İş sözleşmelerinde fazla çalışma ücretinin aylık ücrete dahil olduğu yönünde kurallara sınırlı olarak değer verilmelidir. Dairemiz, 270 saatle sınırlı olarak söz konusu hükümlerin geçerli olduğunu kabul etmektedir.

Günlük çalışma süresinin on bir saati aşamayacağı Kanunda emredici şekilde düzenlendiğine göre, bu süreyi aşan çalışmaların denkleştirmeye tabi tutulamayacağı, zamlı ücret ödemesi veya serbest zaman kullanımının söz konusu olacağı kabul edilmelidir.

Yine işçilerin gece çalışmaları günde yedi buçuk saati geçemez (İş Kanunu, Md. 69/3). Bu durum günlük çalışmanın, dolayısıyla fazla çalışmanın sınırını oluşturur. Gece çalışmaları yönünden, haftalık kırk beş saat olan yasal çalışma sınırı aşılmamış olsa da günde

yedi buçuk saati aşan çalışmalar için fazla çalışma ücreti ödenmelidir. Dairemizin kararları da bu yöndedir (Yargıtay 9.HD. 23.6.2009 gün 2007/40862 E, 2009/17766 K).

Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedi buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmeliğin 4 üncü maddesine göre, günde yedi buçuk saat çalışılması gereken işlerde çalışan işçinin, yedi buçuk saati aşan çalışma süreleri ile yedi buçuk saatten az çalışılması gereken işler bakımından Yönetmeliğin 5 inci maddesinde sözü edilen günlük çalışma sürelerini aşan çalışmalar, doğrudan fazla çalışma niteliğindedir. Sözü edilen çalışmalarda haftalık kırk beş saat olan yasal sürenin aşılmamış olmasının önemi yoktur.

Fazla çalışma yönünden diğer bir yasal sınırlama da, İş Kanununun 41 inci maddesindeki, fazla çalışma süresinin toplamının bir yılda iki yüz yetmiş saatten fazla olamayacağı şeklindeki hükümdür. Ancak bu sınırlamaya rağmen işçinin daha fazla çalıştırılması halinde, bu çalışmalarının karşılığı olan fazla mesai ücretinin de ödenmesi gerektiği açıktır. Yasadaki sınırlama esasen işçiyi korumaya yöneliktir (Yargıtay 9.HD. 18.11.2008 gün 2007/32717 E, 2008/31210 K.).

Fazla çalışmanın belirlenmesinde, 4857 sayılı Yasanın 68 inci maddesi uyarınca ara dinlenme sürelerinin de dikkate alınması gerekir.

Fazla çalışmaların uzun bir süre için hesaplanması ve miktarın yüksek çıkması halinde Yargıtay’ca son yıllarda hakkaniyet indirimi yapılması gerektiği istikrarlı uygulama halini almıştır (Yargıtay 9.HD. 11.2.2010 gün 2008/17722 E, 2010/3192 K; Yargıtay, 9.HD. 18.7.2008 gün 2007/25857 E, 2008/20636 K.). Ancak fazla çalışmanın tanık anlatımları yerine yazılı belgelere ve işveren kayıtlarına dayanması durumunda böyle bir indirime gidilmemektedir. Yapılacak indirim, işçinin çalışma şekline ve işin düzenlenmesine ve hesaplanan fazla çalışma miktarına göre taktir edilmelidir. Hakkın özünü ortadan kaldıracak oranda bir indirime gidilmemelidir(Yargıtay 9.HD. 21.03.2012 gün, 2009/48913 E, 2012/9400 K .).

Somut olayda davacı tanıkları çalışma sistemini açıklamışlar, davalı tanıkları ise iki vardiyayı doğrulamakla birlikte çalışma saatleri açısından farklı beyanda bulunmuşlardır.

Tanık tanıklarının beyanlarının çelişkili olması durumunda mahkemece yapılan işin niteliği, tanık beyanlarının yeminli olup olmayışı ve varsa daha önceki davalardaki sonuçları da değerlendirerek tanık beyanları yorumlanmalıdır.

Aynı işyerine ait aynı mahkemenin 2009/461 E, 2010/433 K sayılı dosyasında işyerindeki çalışma sistemi belirlenmiş ve fazla çalışmaya hükmedilmiştir. Fazla çalışmaya yönelik bu kabul kararı takdiri indirim yönünden bozulmuştur. Bu nedenle emsal dava dosyasındaki bulgular da dikkate alınarak taraf tanıkları tekrar dinlenerek, davacının haftada kaç gün çalıştığı sorulup açıklattırılarak fazla çalışma hesabının 12 saat çalışıldığının kabulü halinde, 1,5 saat ara dinlenmesi ve 30 dakika çay molası olmak üzere 2 saatlik ara dinlenmesi düşülerek belirlenmesi gerekirken, eksik inceleme ile fazla çalışma ücreti talebinin reddi hatalıdır.

3-Hafta tatili ücreti açısından da, tanıklara haftada kaç gün çalışıldığı sorularak sonucuna göre hafta tatili talebinin değerlendirilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulması hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

F) Sonuç: