Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2021/11042 K.2021/15203

...

DAVA TÜRÜ : ALACAK

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davalı ... vekili tarafından istenilmekle, temyiz talebinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

Davacı İsteminin Özeti: Davacı vekili, iş sözleşmesine haklı bir neden olmaksızın son verildiğini öne sürerek kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık ücretli izin alacaklarının davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir. Davalılar Cevabının Özeti: Davalılar vekilleri, ayrı ayrı davanın reddine karar verilmesini istemişlerdir. Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, davalı asıl işveren tarafından ...

11. İdare Mahkemesi ve Kamu İhale Kurumu kararları doğrultusunda davacı ve birtakım işçilerin iş sözleşmesinin feshedileceğinin 31.05.2014 tarihinde yazı ile duyurulduğu, feshin 4857 sayılı Yasa'nın 25/III. maddesindeki zorlayıcı sebebe dayanması sebebi ile davacının kıdem tazminatına hak kazansa da ihbar tazminatının reddi gerektiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiş; davacı ve davalılardan Ereğli Belediye Başkanlığı vekilleri tarafından temyizi üzerine karar, Yargıtay (Kapatılan) 22. Hukuk Dairesi’nin 03.10.2019 tarih 2017/24294 esas ve 2019/18011 karar sayılı ilamı ile özetle;

ihbar tazminatı ile değişen alt işverenlerdeki çalışmanın işçilik alacaklarına etkisinin doğru tespit edilmesi bakımından bozulmuştur. Mahkemece bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonucunda davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Temyiz:

Karar, süresi içerisinde davalılardan Ereğli Belediye Başkanlığı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Gerekçe:

1-Dosyadaki yazılara, kararın bozmaya uygun olmasına, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına ve özellikle temyiz edenin sıfatına göre, davalılardan Ereğli Belediye Başkanlığı’nın aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan tüm temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.

2- Taraflar arasında Mahkeme hükmünün temyiz eden davalı ... Başkanlığının hak alanını ilgilendiren konularda kıdem tazminatı ve yıllık ücretli izin alacağı bakımından usuli kazanılmış hak ilkesine aykırılık oluşturup oluşturmadığı konusunda uyuşmazlık bulunmaktadır.

Hukuk Muhakemeleri Kanununda “usuli kazanılmış hak” kavramına ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktadır. Bu kurum, davaların uzamasını önlemek, hukuki alanda istkirar sağlamak ve kararlara karşı genel güvenin sarsılmasını önlemek amacıyla Yargıtay uygulamaları ile geliştirilmiş, öğretide kabul görmüş ve usul hukukunun vazgeçilmez, ana ilkelerinden biri haline gelmiştir. Anlam itibariyle, bir davada, mahkemenin ya da tarafların yapmış olduğu bir usul işlemi ile taraflardan biri lehine doğmuş ve kendisine uyulması zorunlu olan hakkı ifade etmektedir.

Bir mahkemenin Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine o kararda belirtilen hukuki easaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirmektedir. (09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı YİBK)

Mahkemenin, Yargıtayın bozma kararına uyulması ile bozma kararı lehine olan taraf yararına bir usuli kazanılmış hak doğabileceği gibi, bazı konuların bozma kararı kapsamı dışında kalması yolu ile de usuli kazanılmış hak gerçekleşebilir. Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 gün ve 13/5 sayılı YİBK).

Kazanılmış haklar Hukuk Devleti kavramının temelini oluşturan en önemli unsurlardandır. Kazanılmış hakları ortadan kaldırıcı nitelikte sonuçlara yol açan yorumlar Anayasa'nın 2. maddesinde açıklanan “Türkiye Cumhuriyeti sosyal bir hukuk devletidir.” hükmüne aykırılık oluşturacağı gibi toplumsal kararlılığı, hukuksal güvenceyi ortadan kaldırır, belirsizlik ortamına neden olur ve kabul edilemez.

Yargıtay içtihatları ile kabul edilen “usuli kazıanılmış hak” olgusunun, bir çok hukuk kuralında olduğu gibi yine Yargıtay içtihatları ile geliştirilmiş istisnaları bulunmaktadır:

Mahkemenin bozmaya uymasından sonra yeni bir içtihadı birleştirme kararı (09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı YİBK) ya da geçmişe etkili bir yeni kanun çıkması karşısında, Yargıtay bozma ilamına uyulmuş olmakla oluşan usuli kazanılmış hak hukukça değer taşımayacaktır.

Benzer şekilde; uygulanması gereken bir kanun hükmü, karar kesinleşmeden önce Anayasa Mahkemesince iptal edilirse usuli kazanılmış hakka göre değil, Anayasa Mahkemesinin iptal kararından sonra oluşan yeni duruma göre karar verilebilecektir. (HGK'nun 21.01.2004 gün, 2004/10-44 E, 19 K.).

Bu sayılanların dışında ayrıca; görev konusu, hak düşürücü süre, kesin hüküm itirazı, harç ve maddi hataya dayanan bozma kararlarına uyulmasında olduğu gibi kamu düzeni ile ilgili konularda usuli kazanılmış haktan söz edilemez (Baki Kuru, Hukuk Mahkemeleri Usulü-6. Baskı, cilt 5, 2001).

Usuli kazanılmış hakkın hukuki sonuç doğurabilmesi için; bir davada, ya taraflar ya mahkeme ya da Yargıtay tarafından açık biçimde yapılmış olan ve istisnalar arasında sayılmayan bir usul işlemi ile taraflardan biri lehine doğmuş ve kendisine uyulması zorunlu olan bir hakkın varlığından söz edilebilmesi gerekir.

Somut uyuşmazlıkta. Mahkemenin Yargıtay (Kapatılan)22. Hukuk Dairesi tarafından bozulan 23.02.2016 tarihli ilk hükmü, davacı ve davalılardan sadece Ereğli Belediye Başkanlığı tarafından temyiz edilmiş olup, karar başlığında yazılı diğer davalılar tarafından kurulan hüküm temyiz edilmeyerek bozma kapsamı dışında kalmıştır.

Davacının bu konuda temyizi bulunmamakta ise de; temyizi bulunan davalılardan Ereğli Belediye Başkanlığı’nın hak alanını ilgilendiren kısım yönünden yapılan temyiz incelemesi neticesinde, davacının 01.03.2010-31.12.2011 tarihleri arasındaki ilk dönem çalışması bakımından hüküm altına alınan kıdem tazminatı ve yıllık ücretli izin alacağı bakımından bozma öncesi hükmü temyiz etmeyen davalıların da davalı ... ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunun kabul edilmemesi usuli kazanılmış hak ilkesine aykırı olduğundan hatalı bulunmuştur.

Mahkemece bu husus gözetilmeden karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.