Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2023/19801 K.2024/449

Taraflar arasında görülen alacak davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davalılar vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının davalılardan ... Büyükşehir Belediyesinin İdari İşler Şube Müdürlüğüne ait işyerinde 04.12.1995 tarihinden bu yana şoför olarak çalıştığını, kayden davalı ... Genel Hiz. Oto. Özel Eğit. İtf. ve Sağlık Hiz Tic. AŞ (... Şirketi) işçisi olarak görünmesine rağmen müvekkilinin görevlendirmelerinin görev tanımları ile çalışma yerlerinin tamamının asıl işveren davalı ...

Belediyesi tarafından belirlendiğini, taraflar arasındaki hizmet alım sözleşmesinin muvazaalı olduğunu, bu sebeple davacının baştan itibaren davalı ... Belediyesinin işçisi sayılarak Belediye bünyesinde çalışan emsal işçilere ödenen ücret ve diğer hakların davacıya da ödenmesi gerektiğini, davacının davalı ... Şirketi işçisi olması sebebiyle, ... Büyükşehir Belediyesi işçilerinin üye olduğu sendikaya üye olmasının engellendiğini, bu sebeple ... Büyükşehir Belediyesi ile ...

Sendikası arasında imzalanan toplu ... sözleşmesinden yararlanamadığını, kadrolu işçilerin yararlandığı bu haklardan da yararlandırılması gerektiğini ileri sürerek ücret farkı, gece çalışma, fazla çalışma, ... ... ve genel tatil, hafta tatili fark ücret alacakları ile toplu ... sözleşmesinden kaynaklanan vardiya tazminatı, risk-sorumluluk zammı, ... güçlüğü zammı, ikramiye, ilave tediye, üretimi teşvik primi, ... yardımı, giyim yardımı, süt, yoğurt yardımı, temizlik yardımı, yemek yardımı, yakacak yardımı ve öğrenim yardımı fark alacaklarının hüküm altına alınmasını talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde, davacının, Belediyenin Destek Hizmetleri Daire Başkanlığı tarafından yapılan hizmet alım sözleşmeleri kapsamında 01.10.2008 tarihinden bu yana Kültür ve Daire Başkanlığında çalıştığını ve İdare ile davalı Şirket arasındaki ilişkinin muvazaalı olmayıp geçerli bir hizmet alım sözleşmesine dayandığını, 04.12.1995-31.09.2008 tarihleri arasında ise davacının Elektrik, Su, Havagazı, Otobüs ve Troleybüs (ESHOT) Genel Müdürlüğü ile davalı Şirket arasında yapılan hizmet alım sözleşmeleri kapsamında şoför olarak çalıştığını, ESHOT Genel Müdürlüğünün ...

Büyükşehir Belediyesine bağlı olduğunu ancak ayrı kamu tüzel kişiliği bulunduğunu, davacının ... Şirketi ile diğer davalı ESHOT Genel Müdürlüğü arasında imzalanan ve müvekkili Belediyenin hiçbir zaman tarafı olmadığı hizmet alım sözleşmesi kapsamında çalıştığını savunarak davanın reddini istemiştir.

2. Davalı ESHOT Genel Müdürlüğü vekili cevap dilekçesinde. Kurumun 5393 ... Belediyeler Kanunu (5393 ... Kanun) ve 5216 ... Büyükşehir Belediyeleri Kanunu hükümleri çerçevesinde ... Büyükşehir sınırları içerisinde toplu taşıma hizmetlerini yürüttüğünü; ancak yeterli sayıda işçisi bulunmaması sebebiyle hizmet alım ihaleleri ile dışarıdan hizmet aldığını, ...

Şirketi personelinin ödünç ... ilişkisi içerisinde ESHOT Genel Müdürlüğüne ait araçlarda şoför olarak hizmet ifa ettiğini, 5393 ... Kanun'un 15 ve 67 nci maddelerinde kamu hizmeti olan toplu taşıma görevinin bizzat Belediye tarafından yerine getirilebileceği gibi bir başka kişiden hizmet alımı yolu ile yapılabileceğinin de düzenlendiğini, ESHOT Genel Müdürlüğü ile ...

Şirketi arasında asıl işveren alt işveren ilişkisi bulunmadığını; ancak bulunsa dahi söz konusu düzenlemelere göre bu ilişkinin muvazaalı kabul edilemeyeceğini, davacının ihale ile hizmet üstlenen ... Şirketi tarafından işe alınıp çalıştırıldığını, davacının işvereni ... Şirketi ile Disk Genel ... Sendikası arasında bağıtlanmış toplu ... sözleşmesi bulunduğunu, davacının ... Sendikasına üye olmaması sebebiyle ESHOT Genel Müdürlüğü ile ... ...

Sendikası arasında bağıtlanan toplu ... sözleşmesinden yararlanamayacağını, ... Sendikasının taraf olduğu toplu ... sözleşmesinden yararlanmakta olan ESHOT Genel Müdürlüğü kadrosundaki işçinin de davacının emsali işçi sayılamayacağını savunarak davanın reddini istemiştir.

3. Davalı ... Şirketi vekili cevap dilekçesinde; husumetin asıl işverene yöneltilmesi gerektiğini, davalı Şirketin davacıya herhangi bir borcu bulunmadığını, müvekkili Şirketin açılan ihalelere girerek bir kısım hizmetleri üstlendiğini, açılan hizmet alım ihalelerinin açık usulde yapılan ihaleler olduğunu, bu ihalelere birden fazla firma katıldığını, taraflar arasında muvazaa bulunmasının söz konusu olmadığını, davacı dâhil olmak üzere tüm çalışanların özlük haklarının müvekkili Şirket tarafından takip edildiğini, diğer davalının bu konular ile ilgili olarak herhangi bir müdahalesinin bulunmadığını, ... Şirketi işçisi olan davacının da üyesi olduğu Disk Genel-... Sendikası ile müvekkili Şirket arasında bağıtlanan toplu ... sözleşmesinden yararlandığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 08.10.2015 tarihli ve 2014/39 Esas, 2015/563 Karar ... kararı ile; davalı ESHOT Genel Müdürlüğü ile ... Şirketi arasındaki ilişkinin yasal düzenleme ile izin verilen toplu taşıma işine ait hizmet alımına yönelik olmadığı, aradaki ilişkinin 22 Şubat 2007 tarihli ve 26442 ...

Resmî Gazete’de yayımlanan Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmelik ile ESHOT Genel Müdürlüğü için işçi sayısına getirilen yasal sınırlamayı dolanmak maksadıyla işçi teminine yönelik olduğu ve davacının başından itibaren ESHOT Genel Müdürlüğünün işçisi sayılması gerektiği, davacı tarafça ... Büyükşehir Belediyesi aleyhine de dava açılmış ise de ESHOT Genel Müdürlüğünün 27.07.1943 tarihli ve 4483 ... ...

Tramvay ve Elektrik ... AŞ İmtiyazıyla Tesisatının Satın Alınmasına Dair Mukavelenin Tasdiki ve Bu Müessesenin İşletilmesi Hakkında Kanun ve ... Elektrik Su Havagazı Otobüs ve Troleybüs Umum Müdürlüğü Teşkilat ve Vazifeler Hakkında Talimatname uyarınca faaliyetini sürdürdüğü, ESHOT Genel Müdürlüğünün mülhâk bütçeli bir kamu kurumu olması sebebiyle bütçesinin ... Büyükşehir Belediyesinden ayrı olarak kabul edildiği gibi ESHOT Genel Müdürlüğünün 4734 ...

Kamu İhale Kanunu'na (4734 ... Kanun) tâbi olup ihalelerini, ... Büyükşehir Belediyesinden ayrı olarak gerçekleştirdiği, davalı ... Şirketi ile asıl işveren alt işveren ilişkisinin oluşumuna ilişkin ihalenin ve sözleşmenin davalı ESHOT Genel Müdürlüğünce yapıldığı yönünde ihtilafın da bulunmadığı, davalı ESHOT Genel Müdürlüğünün tüzel kişiliğinin bulunduğu, asıl işverenin Eshot Genel Müdürlüğü olduğu, alt işverenin ise ...

Şirketi olduğu, ESHOT Genel Müdürlüğünün tüzel kişiliğinin bulunduğu hususunun yerleşik Yargıtay içtihatlarınca da kabul edildiği, bu suretle davalı ... Belediyesinin husumet itirazının yerinde olduğu kanaatine varıldığından ... Büyükşehir Belediyesi aleyhine açılan davanın husumetten reddi ile davalılar arasındaki hizmet alımının muvazaaya dayalı olduğunun kabulü ile davacının muvazaa konusundaki talebinin kabulüne karar verilmiş; ancak davacının Genel-...

Sendikası üyesi olduğu, bu itibarla davacının ESHOT Genel Müdürlüğü ile toplu ... sözleşmesi imzalayan ...

Sendikası üyesi olmadığı ve bu sendikaya dayanışma aidatı ödediğine dair kanıt da bulunmadığı, davacının üyesi olmadığı ve dayanışma aidatı da ödemediği bir sendikanın imzaladığı toplu ... sözleşmesi hükümlerinden yararlanmasının mümkün olmadığı ve bu gerekçeye dayalı fark ücret alacağı taleplerinin yerinde olmadığı gerekçesiyle bu istemler yönünden ise talebin reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Birinci Bozma Kararı

1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ile davalılar ESHOT Genel Müdürlüğü ve ... Şirketi vekillerince temyiz isteminde bulunulmuştur.

2. Yargıtay (Kapatılan) 22. Hukuk Dairesinin 12.11.2018 tarihli ve 2017/17635 Esas, 2018/24150 Karar ... ilâmı ile; ... Şirketi ve ESHOT Genel Müdürlüğü arasında imzalanan hizmet alım sözleşmesinin ilgili hükümleri gereğince taraflar arasında işçi teminine yönelik bir ilişkinin bulunduğu, bu itibarla davalılar ESHOT Genel Müdürlüğü ile ...

Şirketi arasındaki asıl işveren alt işveren ilişkisinin muvazaaya dayalı olduğu, davalılardan ESHOT Genel Müdürlüğünün bağımsız ve ayrı bir tüzel kişiliği bulunduğu, hizmet alım sözleşmesinin ESHOT Genel Müdürlüğü ile ... Şirketi arasında imzalandığı, Belediyenin asıl işveren alt işveren ilişkisinin tarafı olmadığı dikkate alınarak Mahkemenin davacının ESHOT Genel Müdürlüğü bünyesinde çalıştığı dönem açısından davalılardan ...

Büyükşehir Belediyesine yönelik ret kararının isabetli olduğu; ancak davacının 01.10.2008 tarihinden itibaren işvereninin ... Büyükşehir Belediyesi olduğu anlaşıldığından Mahkemece Belediye yönünden husumetten ret kararı verilmesinin doğru olmadığı, bu nedenle davalı ... Şirketi ile ...

Büyükşehir Belediyesi arasındaki ilişkinin kanuna uygun kurulup kurulmadığı ve muvazaaya dayanıp dayanmadığı hususunun araştırılıp değerlendirilmesi gerektiği ve davacının ESHOT Genel Müdürlüğü işçisi olarak çalıştığı dönem yönünden ilave tediye alacağına hak kazanıp kazanmadığını tespiti için davacının ...

Şirketi bünyesinde çalışırken yararlandığı toplu ... sözleşmesine göre davacıya ilave tediye ödemesi yapılıp yapılmadığı, yapılmakta ise davacıya yapılabilecek olan ilave tediye ödemesinin yıllık 112 günlük ücreti geçemeyeceği, bunu aşan taleplerinin 6772 ... Devlet ve Ona Bağlı Müesseselerde Çalışan İşçilere İlave Tediye Yapılması ve 6452 ... Kanunla 6212 ... Kanunun 2 nci Maddesinin Kaldırılması Hakkında Kanun'un (6772 ... Kanun) 2448 ...

Kanun ile eklenen Ek-1 maddesine aykırı ayrıca mükerrer talep niteliğinde sayılacağı göz önüne alınmak suretiyle, mükerrer ödemeye sebebiyet vermeyecek şekilde ilave tediye konusunda karar verilmesi gerektiği gerekçeleriyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.

B. Mahkemece Birinci Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin 23.12.2021 tarihli ve 2019/126 Esas, 2021/370 Karar ... kararı ile; Mahkemece bozmaya uyulduğu açıklandıktan sonra yeniden yapılan yargılamada tanıklar yeniden dinlenmiş, bilirkişi raporu aldırılmış ve davalı ... yönünden; husumet sebebi ile davanın reddine, diğer davalılar yönünden davanın kısmen kabulü ile davalılar arasındaki hizmet alım sözleşmesinin muvazaaya dayalı olduğunun tespitine, fark ücret ve ilave tediye alacağı yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.

C. İkinci Bozma Kararı

1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

2. Dairemizin 13.12.2022 tarihli ve 2022/14888 Esas, 2022/16536 Karar ... ilâmı ile; bozma doğrultusunda tanıkların yeniden dinlendiği, işyeri dosyasının temin edildiği ve tüm dosya kapsamına göre davacının ... Büyükşehir Belediyesi bünyesinde çalışırken de muvazaaya dayalı olarak çalıştırıldığının tespit edildiği ancak hüküm yerinde ... Büyükşehir Belediyesi yönünden davanın husumet nedeniyle reddine karar verilerek gerekçeli karar ile hüküm arasında çelişki meydana getirilmesinin 6100 ... Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 ... Kanun) 298 inci maddesinin ikinci fıkrasına aykırı olduğu gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir.

D. Mahkemece İkinci Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; bozma ilâmına uyulduğu açıklanarak davacının 01.10.2018 tarihinden sonra ... Büyükşehir Belediyesi bünyesinde kamyon şoförü olarak çalıştığı, davalı Belediyeye ait kamyonu kullandığı, aynı işi yapan kadrolu elemanların bulunduğunun beyan edildiği, davacının tıpkı ESHOT Genel Müdürlüğünde olduğu gibi norm kadro uygulamasından kurtulmak maksadıyla işçi teminine yönelik asıl alt işveren ilişkisi kurularak eleman temini yoluna gidildiği gerekçesiyle davalılar arasındaki hizmet alım sözleşmelerinin muvazaaya dayalı olduğunun tespitine, fark alacakların ve ilave tediye alacağının ise reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davalı ... Belediyesi vekili; ... Şirketi ile aralarında muvazaa olmadığını, ... Şirketine ihale edilen işlerin 4734 ... Kanun'a uygun şekilde verildiğini, arada asıl alt işveren ilişkisi bulunduğunu, konuyla ilgili çok sayıda emsal dosya geçtiğini, Mahkeme kararının hatalı olduğunu belirterek kararın bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

2. Davalı ESHOT Genel Müdürlüğü vekili; davalı ... Şirketi ile yapılan sözleşmelerin muvazaalı olmadığınu, hizmet alım işinin toplu yolcu taşıma işine yönelik olduğunu ve arada asıl alt işveren ilişkisi bulunduğunu, davacının alacak kalemlerinin tümünün reddedilmiş olmasına rağmen davacı yararına vekâlet ücreti ile yargılama giderlerine hükmedilmesinin hatalı olduğunu belirterek Mahkeme kararının bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

3. Davalı ... Şirketi vekili; işyerinde keşif yapılmadan, muvazaaya ilişkin kriterler değerlendirilmeden karar verildiğini, işin yürütülmesi esnasında ... ve talimat verme yetkisinin müvekkili Şirketle birlikte davalı İdarede olmasının, bir kısım araç gereç ve malzemenin Belediye tarafından sağlanmasının işin gereği olduğunu, davacının alacak talebi tümden reddedilmesine rağmen lehine vekâlet ücreti takdir edilmesinin hatalı olduğunu belirterek Mahkeme kararının bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dosya içeriği, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, davalı ... Şirketi ile davalı ... arasındaki asıl alt işveren ilişkisinin muvazaaya dayalı olup olmadığı, davacının ilave tediye alacağına hak kazanıp kazanmadığı ve muvazaa iddiasına dayalı alacak (eda) davasında alacak talebinin reddi hâlinde davacı lehine vekâlet ücreti ve yargılama giderlerine hükmedilip hükmedilemeyeceği hususlarına ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 ... Kanun'un geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 ... Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun (1086 ... Kanun) 428 inci maddesi, 438 inci maddesinin yedinci fıkrası ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrası.

2. 6772 ... Kanun'un 1 vd. maddeleri, 6100 ... Kanun'un 326 ncı maddesi, karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi.

3. Değerlendirme 1. Temyizen incelenen Mahkeme kararında ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı ve bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; davalılar vekillerinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. Somut olayda, her ne kadar davalılar arasında muvazaanın varlığı kabul edilmiş ise de dava, muvazaa iddiasına dayalı alacak (eda) davası niteliğinde olduğundan ve alacak talepleri kanıtlanmadığından davacı lehine vekâlet ücreti takdir edilmemesi ve davacının yaptığı yargılama giderlerinin üzerinde bırakılması gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması hatalıdır.

Ne var ki bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 ... Kanun'un geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 ... Kanun'un 438 inci maddesinin yedinci fıkrası hükmü uyarınca Mahkeme kararının düzeltilerek onanması gerekir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple; 1. Davalıların diğer temyiz itirazlarının reddine,

2. Davalıların Mahkeme kararına yönelik temyiz itirazının kabulü ile Mahkeme kararının, hüküm fıkrasının davacı lehine hükmedilen vekâlet ücretine ilişkin "- Hüküm tarihinde yürürlükte bulunan avukatlık ücret tarifesi gereğince davanın kabul edilen miktarı ve avukatlık ücret tarifesi nazara alınarak 9200 TL vekalet ücretinin davalılardan alınarak davacıya ödenmesine" şeklindeki beşinci bendinin hükümden çıkartılarak yerine "Davacı lehine vekâlet ücreti takdir edilmesine yer olmadığına," bendinin yazılması;

Hüküm fıkrasının yargılama giderine ilişkin "- Davacı tarafından yapılan başvuru,peşin harç,vekalet harcı,davetiye ve matbu evrak gideri 54,20 TL, 250 TL bilirkişi ücreti,40 TL tanık ücreti, 24 davetiye gideri 572 TL olmak üzere toplam 916,20 TL yargılama giderinden davanın kabul ve red oranları nazara alınarak taktiren 700 TL’ sinin davalılardan alınarak davacıya ödenmesine bakiyesinin davacı uhdesinde bırakılmasına" şeklindeki yedinci bendinin hükümden çıkartılarak yerine "Davacı tarafça yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına," bendinin yazılması suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgililere iadesine,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,