Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2023/19999 K.2023/19660

Taraflar arasındaki işkolu tespitine itiraz davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince asıl davanın reddine, birleşen davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın asıl ve birleşen dava bakımından davacı ... (Tes-İş Sendikası) vekili ve davalı ... vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle asıl davanın reddine, birleşen davanın kabulüne davanın karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı Tes-İş Sendikası vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

1. Asıl davada davacı Tes-İş Sendikası vekili dava dilekçesinde; davalı ... tarafından 11.09.2019 tarihli ve 30885 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2019/112 karar numaralı işkolu tespitinde; davalı ...

AŞ ünvanlı işverenliğe ait (1018248.041) Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) sicil numaralı işyerinde su toplama, arıtma ve dağıtma, hazırlama faaliyetlerinin yürütüldüğü, (1165624.041) SGK sicil numaralı işyerinde hidroelektrik santralında tesis işletim faaliyetlerinin yürütüldüğünün tespit edildiğini, Bakanlıkça her iki işyerinde yapılan işin su toplama, arıtma ve dağıtıma hazırlama işi olduğu hususunun açık bir şekilde belirtildiğini, Bakanlığın söz konusu işlerin İşkolları Yönetmeliği’nin 20 sıra numaralı genel işler işkolunda yer aldığına dair tespitinin hatalı değerlendirmeye dayandığını,

işyerlerinde yapılan faaliyetlerin bariz bir şekilde İşkolları Yönetmeliği’nin 14 sıra numaralı enerji işkolunda yer almasına rağmen genel işler işkolunda tespit edildiğini, İzmit Su AŞ işverenliğine ait işyerinde toplam 129 işçinin çalıştığını, bu işçilerin 79'unun müvekkili Sendikanın üyesi olduğunu, işyerinde müvekkili Sendikanın yetkili olduğunun tespit edildiğini,

Kocaeli 3. İş Mahkemesinin 2014/654 Esas sayılı dosyası üzerinde görülen yetki tespitine itiraz davasında işyerinde yapılan işlerin enerji işkolunda yer aldığının tespit edildiğini belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle 11.09.2019 tarihli ve 30885 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2019/112 karar numaralı işkolu tespit kararının (1018248.041) ve (1165624.041) SGK sicil numaralı işyerlerinin İşkolları Yönetmeliği’nin 20 sıra numaralı genel işler işkolunda yer aldığına dair tespitin iptaline,

bu işyerlerinde yapılan işlerin İşkolları Yönetmeliği'nin 14 sıra numaralı enerji işkolunda yer aldığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

2. Birleşen davada davacı Tüm Belediye ve Genel Hizmet İşçileri Sendikası (Hizmet-İş Sendikası) vekili dava dilekçesinde; davalı ... tarafından tarafından 11.09.2019 tarihli ve 30885 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2019/112 karar numaralı işkolu tespitinde;

davalı Şirketin (1163013.041) SGK sicil numaralı işyerinde İzmit Büyükşehir Belediyesine ait güvenlik faaliyetlerinin yürütüldüğünü, bu nedenle yapılan bu işlerin İşkolları Yönetmeliği'nin 19 sıra numaralı savunma ve güvenlik işkolunda yer aldığı yönünde tespitte bulunulduğunu, davalı Şirket tarafından dava dışı Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin görev ve sorumluluğu altında olan belediye hizmetlerinin Belediye adına yürütüldüğünü, davalı ... yönetim ve denetim yetkisinin Belediyeye ait olduğunu, bu nedenle dava konusu işyerinde yapılan işin belediye hizmetleri arasında bulunduğunu belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle davalı ...

Bakanlığının 11.09.2019 tarihli ve 30885 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2019/112 karar numaralı tespit kararında (1163013.041) SGK sicil numaralı işyerinde yürütülen işlerin İşkolları Yönetmeliği’nin 19 sıra numaralı savunma ve güvenlik işkolunda olduğu yönündeki kısımının iptaline, (1163013.041) SGK sicil numaralı işyerinde yapılan işlerin İşkolları Yönetmeliği’nin 20 sıra numaralı genel işler işkoluna girdiğinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı ... vekili asıl ve birleşen davaya cevap dilekçelerinde.

Hizmet-İş Sendikasının talebi üzerine Bakanlıkça yapılan incelemede İzmit Su AŞ'nin Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin iştiraki olduğu, işverenliğe ait (1018248.041) SGK sicil numaralı işyerinde su toplama, arıtma ve dağıtıma hazırlama faaliyetinin yürütüldüğü, (1165624.041) SGK sicil numaralı işyerinde hidroelektrik santralinde tesis işletim faaliyetlerinin yürütüldüğü, her iki işyerinde yapılan asıl iş olan su toplama, arıtma ve dağıtıma hazırlama işinin belediyenin görevleri arasında olduğu, bu nedenle yapılan işlerin İşkolları Yönetmeliği'nin 20 sıra numaralı genel işler işkolunda yer aldığı,

(1163013.041) SGK sicil numaralı işyerinde özel güvenlik faaliyetlerinin yürütüldüğü, işyerinde çalışan işçilerin özel güvenlik personeli ve amiri ünvanları taşıdıkları, bu nedenle yapılan işlerin İşkolları Yönetmeliği'nin 19 sıra numaralı savunma ve güvenlik işkolunda yer aldığı tespit edildiği,

İzmit Su AŞ’nin belediye hizmetlerini yürütmekle birlikte kendi faaliyet alanlarında da hizmet üretmek üzere kurulduğunu, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun (5393 sayılı Kanun) 14 ve 15 inci maddelerine göre asıl dava konusu (1018248.041) ve (1165624.041) SGK sicil numaralı işyerlerinde görülen hizmetlerin belediye hizmeti niteliğinde olduğunu, birleşen dava konusu (1163013.041) SGK sicil numaralı işyerinde ise özel güvenlik hizmeti sunulduğunu, bu hizmetin 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun'da belirlenen şartlara göre yürütüldüğünü belirterek asıl ve birleşen davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

2. Davalı ...

AŞ vekili asıl ve birleşen davaya cevap dilekçelerinde; müvekkili Şirketin yegane faaliyet alanının dava dışı Kocaeli Büyükşehir Belediyesine içme suyu temini olduğunu, Şirketin hisselerinin tamamının Kocaeli Büyükşehir Belediyesine ait olduğunu, müvekkili Şirketin 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun (5216 sayılı Kanun) 26 ncı maddesi uyarınca belediyenin görev ve yetki alanıyla sınırlı olarak faaliyet gösterdiğini, davalı Bakanlıkça dava konusu işyerinde yürütülen tüm işlerin Enerji işkolunda yer aldığı kabulüne dayalı olarak davacı Sendikanın toplu iş sözleşmesi yetkisinin tespit edildiğini belirterek asıl davanın reddine;

birleşen davaya konu (1163013.041) SGK sicil numaralı işyerinin ise güvenlik hizmeti alınan personelin 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uyarınca müvekkili Şirket bünyesine alınması sebebiyle kurulduğunu, müvekkili Şirketin güvenlik hizmeti vermediğini, işkolu tespit kararının hatalı olduğunu ve bu yönden davayı kabul ettiklerini beyanla aleyhe yargılama gideri ve vekâlet ücretine karar verilmemesini istemiştir.

3. Asıl davada davalı ...-İş Sendikası vekili cevap dilekçesinde. Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin iştiraki olan davalı ...

AŞ’nin (1018248.041) ve (1165624.041) SGK sicil numaralı işyerlerinde yapılan suyun toplanması, arıtılması, sayaçların bakım ve onarım işleri ile su sayaçlarını okuma ve faturalandırma işlerinin niteliği gereği İşkolları Yönetmeliği’nin 14 sıra numaralı enerji işkoluna girdiği iddiasıyla açılan davanın 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’na (6356 sayılı Kanun), İşkolları Yönetmeliği'ne ve Yargıtay içtihatlarına açıkça aykırı olduğunu, (1018248.041) ve (1165624.041) SGK sicil numaralı işyerlerinde yapılan işlerin belediyelerin görev ve sorumlulukları ile yetki ve imtiyazları arasında sayıldığını,

belediyeler tarafından yürütülen tüm hizmetlerin belediye hizmeti olduğunu ve İşkolları Yönetmeliği’ne göre belediye hizmetlerinin tamamının, hiçbir ayrıma tâbi tutulmaksızın genel işler işkolunda yer aldığını, 5216 sayılı Kanun’un 7 nci maddesinde "Su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak; kaynak suyu veya arıtma sonunda üretilen suları pazarlamak..." şeklindeki düzenleme uyarınca davalı ...

AŞ’nin faaliyetinin, yürütülmesi münhasıran belediyelere bırakılan salt belediye hizmetleri arasında sayıldığını beyanla asıl davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

4. Asıl davada davalı ... (Genel-İş Sendikası) vekili cevap dilekçesinde; dava konusu işkolu tespitinde adı geçen İzmit Su AŞ’nin sadece belediye hizmeti için kurulmuş ve Kocaeli Büyükşehir Belediyesi yetki sınırlarında hareket eden, sermayesinin tamamı belediyeye ait olan, bir belediye şirketi olduğu,

Belediye hizmetlerinin genel işler işkolunda olduğunu, 5216 sayılı Kanun’un 7 nci maddesine göre belediye sınırları içerisindeki her türlü su ile ilgili hizmetlerin büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumluluğunda olduğunu, dava konusu işleminin hukuka ve usule uygun olduğunu, açılan davanın haksız olduğunu, dava dilekçesinde bahsi geçen kararın işkolu tespit davasına ilişkin bir karar olmadığını, işbu dava için kesin hüküm teşkil etmeyeceğini beyanla asıl davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

5. Asıl davada davalı ... Belediyeler ve Genel Hizmetler İşçiler Sendikası (Belediye-İş Sendikası) vekili cevap dilekçesinde; davacı tarafın işkolu tespitinde hatalı değerlendirme yapıldığı ile İzmit Su AŞ ünvanlı işverenliğe ait (1018248.041) ve (1165624.041) SGK sicil numaralı işyerlerinin enerji işkolu içerisinde yer alması gerektiğine ilişkin beyanlarının hukuka aykırı olduğunu, işkolu tespitine konu İzmit Su AŞ işyerlerinde çalışan işçilerin, belediye hizmetlerine yönelik işlerde çalıştığını, davalı Şirketin faaliyeti olan su toplama, arıtma ve dağıtıma hazırlama işinin belediyenin görevleri arasında olduğunu, işkolu tespit kararının yasal düzenlemeye uygun olduğunu beyanla asıl davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

6. Birleşen davada davalı Türk Harb-İş Sendikası vekili cevap dilekçesinde; aleyhe olan hususları kabul etmediklerini ve birleşen davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

7. Diğer davalılar asıl ve birleşen davaya cevap vermemişlerdir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; asıl dava yönünden İzmit Su AŞ işverenliğine ait işyerlerinde içme suyu şebekesindeki arızaların bulunması ve tamiratı işlerinin yapıldığını, belediyeye özgü su arıtma hizmetlerinin yürütüldüğünü, bu işlerin 5393 sayılı Kanun ve 5216 sayılı Kanun'un amir hükümleri gereği belediyenin hizmetlerinden ayrı tutulması talebinin yerinde olmadığını, buna göre davalı Bakanlığın İzmit Su AŞ işyerlerindeki belirtilen işlerin İşkolları Yönetmeliği'nin 20 sıra numarasındaki genel işler işkolunda yer aldığı yönündeki kararının yerinde olduğunu, birleşen dava yönünden;

belediye şirketlerinin her ne kadar ayrı bir tüzel kişiliği bulunsa da belediyeler tarafından ve kanunla belediyelere verilmiş olan görevleri yerine getirmek amacıyla kurulduklarını, belediyeler ile bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiğini, Bakanlığın dava konusu işyerinin savunma ve güvenlik işkolunda yer aldığı yönündeki kararının yerinde olmadığını belirtilen işin İşkolları Yönetmeliği'nin 20 sıra numarasındaki genel işler işkolunda yer aldığını gerekçe göstererek asıl davanın reddine, birleşen davanın kabulüne, Bakanlığın 11.09.2019 tarihli ve 30885 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2019/112 karar sayılı işkolu tespit kararının.

(1163013.041) SGK sicil numaralı işyerinde, özel güvenlik faaliyetlerinin yürütüldüğü, bu nedenle yapılan işlerin İşkolları Yönetmeliği'nin 19 sıra numaralı savunma ve güvenlik işkolunda yer aldığı yönündeki kısmının iptaline, (1163013.041) SGK sicil numaralı işyerinde yürütülen işlerin İşkolları Yönetmeliği'nin 20 sıra numaralı genel işler işkoluna girdiğinin tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde Tes-İş Sendikası ve davalı ... vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuşlardır.

B. İstinaf Sebepleri

1. Asıl davada davacı Tes-İş Sendikası. Kocaeli 3. İş Mahkemesinin 2014/654 Esas sayılı dosyası üzerinden görülen yetki tespitine itiraz davasında işyerinin enerji işkolunda olduğuna dair yargılama yapıldığını ve kesin hüküm niteliğinde verilmiş bir karar olduğunu, Mahkemece bilirkişi heyetince hazırlanan kök ve ek rapora rağmen anılan işyerlerinin genel işler işkolu içerisinde yer aldığı yönünde karar verildiğini, işkolu tespitine konu işyerlerinde yapılan suyun toplanması,

arıtılması ve dağıtılması işlemleri ve sayaç sökme-takma ve okuma işlemlerinin İşkolları Yönetmeliği'nin 14 sıra numaralı enerji işkolunda sayıldığını, tespit yapılan işyerlerinde içme suyu arıtımı ve temini işi yapıldığını, nitekim yapılan tespitte de her iki işyerinde yapılan işin asıl iş olan su toplama, arıtma ve dağıtıma hazırlama işi olduğu açık bir şekilde belirtildiğini, İzmit Su AŞ ünvanlı işverenliğe ait işyerlerinde toplam çalışan 133 işçiden 83'ünün müvekkili Sendikanın üyesi olduğunu, bu işyerlerinde müvekkili Sendikanın yetkili olup toplu iş sözleşmesi prosedürü yürüttüğünü,

5393 sayılı Kanun ve 5216 sayılı Kanun’un İzmit Su AŞ’nin (1018248.041) ve (1165624.041) SGK numaralı işyerlerinin enerji işkolu içerisinde yer aldığı tespitini değiştirecek hükümler içermediğini belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının ortadan kaldırılması istemi ile istinaf yoluna başvurmuştur.

2. Davalı ... vekili; birleşen davanın konusu işyerinin davalı Şirkete ait işyerlerinin güvenlik hizmetlerini görmek üzere kurulduğunu, bu işyeri ile kamu güvenliği sağlanmadığını, zabıta hizmeti verilmediğini ve belediyenin ana faaliyet alanında bir iş yürütülmediğini, söz konusu güvenlik hizmetinin yalnızca davalı ... AŞ için verilen bir hizmet olduğunu, bu nedenle mahkemenin birleşen dava yönünden verdiği kararın hatalı olduğunu, Bakanlık aleyhine harca hükmedilmesinin isabetli olmadığını belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının ortadan kaldırılması istemi ile istinaf yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; asıl dava yönünden İzmit Su AŞ işverenliğine ait işyerlerinde içme suyu şebekesindeki arızaların bulunması ve tamiratı işlerinin yapıldığı, belediyeye özgü su arıtma hizmetlerinin yürütüldüğü, bu işlerin 5393 sayılı Kanun ve 5216 sayılı Kanun'un amir hükümleri gereği belediyenin hizmetlerinden ayrı tutulması talebinin yerinde olmayacağı, buna göre davalı Bakanlığın İzmit Su AŞ işyerlerindeki belirtilen işlerin İşkolları Yönetmeliği'nin 20 sıra numarasındaki genel işler işkolunda yer aldığı yönündeki kararda isabetsizlik olmadığı, birleşen dava yönünden;

belediye şirketlerinin belediyeler tarafından ve kanunla belediyelere verilmiş olan görevleri yerine getirmek amacıyla kurulduklarından Belediyeler ile bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiği, Bakanlığın dava konusu işyerinin savunma ve güvenlik işkolunda yer aldığı yönündeki kararının yerinde olmadığı, belirtilen işin İşkolları Yönetmeliği'nin 20 sıra numarasındaki genel işler işkolunda yer aldığı, Yargıtay kararlarının da bu yönde olduğu,

ancak davalı Bakanlığın yargılama harcı ile yükümlü tutulması hatalı olduğundan davalı Bakanlık vekilinin bu yöne ilişkin istinaf nedeni yerinde görüldüğünden bahisle İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle asıl davanın reddine, birleşen davanın kabulüne karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde Tes-İş Sendikası vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Asıl davada davacı Tes-İş Sendikası vekili; istinaf dilekçesinde belirttiği sebeplerle Bölge Adliye Mahkemesi kararının ortadan kaldırılması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, 6356 sayılı Kanun'un 4 üncü ve 5 inci maddeleri kapsamında işkolu tespitine itiraz istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1. 6356 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

“ (1) ... Sendikalar kuruldukları işkolunda faaliyette bulunur.

...”

2. 6356 sayılı Kanun’un “İşkolları” kenar başlıklı 4 üncü maddesi şu şekildedir:

“(1) İşkolları bu Kanuna ekli (1) sayılı cetvelde gösterilmiştir.

(2) Bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler de, asıl işin girdiği işkolundan sayılır.

(3) Bir işkoluna giren işler, işçi ve işveren konfederasyonlarının görüşü alınarak ve uluslararası normlar göz önünde bulundurularak Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir.”

3. 6356 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin gerekçesinin ilgili kısmı ise şöyledir:

“...Bir işyerinin girdiği işkolu bu işyerinde yürütülen asıl işe göre belirlenir. İşyerindeki yardımcı işler de asıl işin dâhil olduğu işkolundan sayılır. Bir işyerinde yürütülen yardımcı işin alt işveren tarafından üstlenilmesi halinde, bu iş artık asıl işveren yönünden yardımcı iş olarak kabul edilemez. Bu işler alt işveren bakımından asıl iş kabul edilir ve işkolu buna göre belirlenir. ...”

4. 6356 sayılı Kanun’un “İşkolunun tespiti” kenar başlıklı 5 inci maddesi de şöyledir:

“(1) Bir işyerinin girdiği işkolunun tespiti Bakanlıkça yapılır. Bakanlık, tespit ile ilgili kararını Resmî Gazete’de yayımlar. Bu tespite karşı ilgililer, kararın yayımından itibaren on beş gün içinde dava açabilir. Mahkeme iki ay içinde kararını verir. (Ek cümle: 12/10/2017-7036/29 md.) Karar hakkında istinaf yoluna başvurulması hâlinde bölge adliye mahkemesi iki ay içinde kararını verir. (Değişik cümle: 12/10/2017-7036/29 md.) Bu karara karşı temyiz yoluna başvurulması hâlinde Yargıtay, uyuşmazlığı iki ay içinde kesin olarak karara bağlar.

(2) Yeni bir toplu iş sözleşmesi için yetki süreci başlamış ise işkolu değişikliği tespiti bir sonraki dönem için geçerli olur. İşkolu tespit talebi ve buna ilişkin açılan davalar, yetki işlemlerinde ve yetki tespit davalarında bekletici neden sayılmaz.

(3) İşkolu değişikliği yürürlükteki toplu iş sözleşmesini etkilemez.”

5. 19.12.2012 tarihli ve 28502 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren İşkolları Yönetmeliği’nin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının tespit tarihinde yürürlükte bulunan metni şöyledir:

“Bir işyerinin hangi işkoluna girdiği konusunda anlaşmazlık çıkması halinde, ilgililerin başvurusu üzerine, işkolu, o işyerinde yürütülen işin niteliğine göre Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca belirlenir. Bakanlık tespit ile ilgili kararını Resmî Gazete’de yayımlar. Bu tespite karşı ilgililer, Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun 5 inci maddesine göre kararın yayımından itibaren onbeş gün içinde dava açabilir.”

6. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

3. Değerlendirme 1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. 2. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup asıl davada davacı Tes-İş Sendikası vekilinin temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR