Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2024/12466 K.2024/15657

Taraflar arasındaki alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir. Kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalıya ait 5. Ana Bakım Müdürlüğünde elektronikçi olarak çalıştığını, davacının ...

Sendikası üyesi olduğunu ve yetkili Sendika ile işveren arasında imzalanmış olan toplu iş sözleşmesi hükümlerinden yararlandığını, işe girdiği tarihten 01.02.2022 tarihine kadar helikopter üzerinde kablo, soket ve benzeri işleri lehim kullanmak suretiyle yaptığını, davalı işverenin de bu işin sağlığa zararlı olduğunu fark ederek 01.02.2022 tarihi itibarıyla bu kısımda çalışan tüm işçilere lehim işinin yasaklandığını, lehim yapma işinin tek bir işçiye devredildiğini, bu işçinin de günde 7,5 saat çalıştırılmaya başlandığını, lehim telinin kurşun ve kalay içermesi nedeniyle bu maddelere maruz kaldığını,

davacının boyacı olarak Sağlık Kuralları Bakımından Günde Azami Yedi Buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik (Yönetmelik) kapsamındaki bir işte çalışmasına rağmen, söz konusu Yönetmelik'in 4 üncü maddesinin (a) bendine aykırı olarak günde 8,5 saat çalıştırıldığını, davacının 7,5 saat kapsamında çalışmasının zorunlu olduğunu, emsal kararlara göre davacının işe girdiği tarihten bu yana tehlikeye maruz kaldığı ve 8,5 saat çalıştırıldığı süre boyunca 7,5 saat çalışması gerektiğini, hem toplu iş sözleşmesi hükümleri hem de Yargıtay kararları gereğince,

günde yarım saat (Yönetmelik gereği günde 7,5 saat çalıştırılması gerekirken 8,5 saat çalışmasından kaynaklı 15+15 dakika toplam 0,5 saat çay molaları düşüldükten sonra günde yarım saat) fazla çalışma ücretinin %80 zamlı olarak ödenmesi gerektiğini, hiç ödenmeyen %14 kısa çalışma priminin de ödenmesi gerektiğini iddia ederek fazla çalışma ücreti ve kısa çalışma primi alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davanın belirsiz alacak davası olarak açılmayacağını, taleplerin zamanaşımına uğradığını, bahse konu atölyelerde sadece cihazların içerisindeki elektronik kartların onarımı (kart üzerindeki elektronik elemanın sökülmesi ve takılması şeklinde) maksatlı havya kullanılarak kurşun alaşımlı (%40 kurşun ve %60 kalay karışımı) lehim teli ile damla şeklinde lehimleme yapılmakta olup üretim maksatlı lehim yapılmadığını;

ayrıca 5-10 Kasım 2017 tarihli İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu kararı ile dava konusu işyerindeki atölyelerde lehim işlerini yapacak olan personel sayısının sınırlandırıldığını, tüm lehim aletlerinin toplandığını, havalandırma sistemi olan bir ortamda lehim kısmı oluşturularak ufak çaplı lehim işlerinin yapılmasının sağlandığını, işveren tarafından sağlığa zararlı maddelere maruz kalındığı fark edilerek 01.02.2022 tarihi itibarıyla bu kısımda çalışan tüm işçilerin lehim işinin yasaklandığı ve bu işin sadece bir işçiye verildiği, o işçinin de 7,5 saat kapsamında çalıştırıldığı iddiasının doğruluktan uzak olduğunu;

zira İş Sağlığı ve Güvenliği Kurul toplantısında işyeri sendika temsilcisinin talep etmesi üzerine yalnız bir işçinin elektrik sistem montaj atölyesinde lehim işini tek başına yaptığını, bu ortamda ölçüm yaptırılana kadar herhangi bir yönetmelikte yer almasa da Kurulca söz konusu işçinin 7,5 saat çalıştırılmasına karar verildiğini ve bu işçinin çalıştığı ortama lehim dumanı emme cihazı konularak sağlık kuruluşlarında kurşun maruziyetinin takip edildiğini savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; bilirkişi tarafından düzenlenen rapora göre davacının çalışma ortamının zararlı etkilerine maruz kalabileceği ve günde 7,5 saati aşmayacak şekilde çalıştırılması gerektiği, yine toplu iş sözleşmesine göre kısa çalışma primine de hak kazanması gerektiği şeklinde rapor düzenlendiği, yine davacının ... Sendikası üyesi olduğunun dosya kapsamı ile tespit edildiği, bilirkişi raporunun gerekçeli, denetime ve hüküm kurmaya elverişli olduğunun gözetildiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı vekili; yapılan itiraz ve savunmaların dikkate alınmadığını, bilirkişi raporundaki değerlendirmelerin ve hesaplamaların hatalı olduğunu, davacının çalıştığı atölyede üretim amaçlı lehim yapılmadığını, yapılan kurşun ölçümlerinde de sonuçların referans sınır değerinin çok altında çıktığını, alacakların zamanaşımına uğradığını, faiz başlangıç ve türünün hatalı belirlendiğini belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının ortadan kaldırılması ve davanın reddine karar verilmesi istemi ile istinaf yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; dava konusu edilen işin günde azami 7,5 saat çalışılması gereken işler kapsamında değerlendirilmesi gerektiği ve İlk Derece Mahkemesi kabulünün yerinde olduğu, davacının kısa çalışma prim alacağı ile fazla çalışma ücreti alacağına hak kazandığı, zamanaşımı def’inin dikkate alındığı, hükme esas alınan bilirkişi raporunun dosya kapsamına uygun ve denetime elverişli olduğu, ilgili toplu iş sözleşmesi ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde hüküm altına alınan faiz türü ve başlangıç tarihinin doğru olduğu gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili; istinaf dilekçesinde belirttiği gerekçeleri tekrar ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının ortadan kaldırılması ve davanın reddine karar verilmek üzere İlk Derece Mahkemesi kararının bozulması istemi ile temyiz isteminde bulunmuştur.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacının görev ve çalışma şartlarının Yönetmelik kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği ve buna bağlı olarak da fazla çalışma ve kısa prim alacaklarına hak kazanıp kazanamayacağına ve faize ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 371 inci maddesi.

2. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 39 uncu maddesi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41 ve 63 üncü maddeleri ile 16.07.2013 tarihli ve 28709 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelik'in 1 vd. maddeleri.

3. Değerlendirme 1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. Uyuşmazlık konusu dönemde işyerinde yürürlükte olan toplu iş sözleşmesinin "Primler" başlıklı 52 nci maddesinin "Kısa çalışma primi" başlıklı (c) bendi şöyledir:

"Verilmesini gerektiren sebeplerin geçici olarak ortadan kalkması halinde kalktığı sürece kesilmek, devamlı olarak ortadan kalkması halinde tamamen kesilmek, müktesep bir hak sayılmamak ve başkaca bir ödemeyi etkilememek üzere "Sağlık Kuralları Bakımından Günde Azami Yedi Buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik" kapsamında istihdam edilen işçilerin fiili çalışma sürelerine %14 kısa çalışma primi ödenir."

Maddenin dördüncü fıkrasının ilgili kısmı ise şöyledir:

" Bu maddede belirtilen primler fazla sürelerle çalışma ve fazla çalışma yapılan süreler için ödenmez."

3. Davalı işyerinde uyuşmazlık konusu dönemi kapsayan toplu iş sözleşmelerinin 25 inci maddesine göre işyerlerinde normal çalışma süresinin Yönetmelik kapsamı dışındaki işler için günde 8,5 saat, haftada 5 gün ve 42,5 saat olduğu, işçilere bu çalışmalar karşılığında 45 saat üzerinden ücret ödendiği, Yönetmelik kapsamındaki işçiler bakımından ise günlük çalışma süresinin anılan Yönetmelik'te belirtilen azami süre kadar olduğu, bu kapsamdaki işçilerin de haftada 5 gün çalıştırıldıkları ve bu şekilde haftalık 37,5 saat çalışmalarının karşılığında 45 saat üzerinden ücret ödendiği anlaşılmaktadır.

Toplu İş Sözleşmesinin 52 nci maddesinin (c) bendinde Yönetmelik kapsamında istihdam edilen işçilerin fiilî çalışma sürelerine %14 kısa çalışma primi, aynı maddenin (ç) bendinde işçilerin çalıştıkları normal mesai günleri için iş başında kaldıkları saat başına saat ücretlerinin %15'i oranında verimliliği teşvik primi ödeneceği hükmü getirilmiş; maddenin devamındaki dördüncü fıkrada ise bu maddede sayılan primlerin fazla sürelerle çalışma ve fazla çalışma süreleri için ödenmeyeceği düzenlemesiyle tüm primler bu kapsama alınmıştır.

4. Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda Yönetmelik kapsamında bulunduğu belirlenen davacı işçinin fazla çalışma ücreti alacağı, toplu iş sözleşmesinin 52 nci maddesinde yer alan primlerin fazla çalışma süreleri için ödenemeyeceği yönündeki düzenleme dikkate alınarak bu çalışması sebebiyle ödenen verimliliği teşvik primi mahsup edilmek suretiyle hesaplanmıştır.

Kısa çalışma priminin ise günlük 8,5 saat çalışılan gün sayısı tespit edilerek hesaplandığı belirtilmiş olup davacının 7,5 saati aşan çalışmaları için kısa çalışma primi hesaplandığı ve günlük 7,5 saati aşan fazla çalışma süresine isabet eden kısmının da fazla çalışma ücreti alacağından mahsup edilmediği tespit edilmiş olup yapılan bu hesaplama hatalı bulunmuştur.

Belirtilen sebeple Mahkemece, gerekirse yeni bir bilirkişi raporu aldırılarak kısa çalışma primi alacağı, davacı temyizi olmadığından, şimdiki gibi günlük 8,5 saat çalışılan saatler için hesaplanmalı ve 7,5 saati aşan fazla çalışma süresine isabet eden kısım fazla çalışma ücreti alacağından mahsup edilmelidir. Bu yön gözetilmeden yaızlı şekilde sonuca gidilmeis hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR