Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2025/3635 K.2025/4281

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı işverene bağlı yurt dışı şantiyelerinde 1990-2010 yılları arasında çalıştığını, davacının son net ücretinin 3.000,00 USD olduğunu, ayrıca davalı işveren tarafından 3 öğün yemek ile konaklama ihtiyaçlarının karşılandığını, iş sözleşmesinin iş bitimi gerekçesiyle feshedildiğini, kıdem ve ihbar tazminatlarının ödenmediğini ileri sürerek kıdem ve ihbar tazminatlarının davalıdan tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının tamamen farklı yabancı ülkede kurulu tamamı yabancı sermayeli olan ... Ltd. isimli Arabistan Şirketinde çalıştığını, davalı işverenle davacının çalıştığı yabancı Şirketle yapılan yazışmalardan ..

Şirketlerinde çalışmasının bulunduğunu, tüm alacaklarını eksiksiz olarak aldığını, davalı işverenin davacının gerçek işvereni olmadığından dolayı husumetten itiraz ettiklerini, en son Katar riyali (QAR) olarak ücret aldığını, dava dilekçesinde belirtilen ücretin gerçeği yansıtmadığını, davacının ücretinin bordrolarında gösterilen ücret olduğunu, davacının dilekçe ekinde yer alan çalışma belgelerine göre 18.09.1993-12.05.1994 tarihleri arasında Rusya şantiyesinde çalıştığını, davacıya dönem sonunda 5.072,597 TL ihbar tazminatı ödendiğini, 13.06.1994-15.12.1994 tarihleri arasındaki çalışması sonunda davacıya 3.420,915 TL ihbar tazminatı,

5.656,319 TL kıdem tazminatı, 1.466,106 TL yıllık izin ücretinin davacının imzasını havi bordrosuyla, ibranameyle hesabına ödendiğini, 06.02.1995-09.12.1996 tarihleri arasında Rusya şantiyesinde çalıştığını, dönem sonunda 105,00 USD ihbar tazminatı, 549,00 USD kıdem tazminatının davacının USD hesabına ödendiğini, 24.05.1997-30.04.1998 tarihleri arasında .. şantiyesinde çalıştığını, 91.448,700 TL ihbar tazminatı ödendiğini, 13.09.2003-28.12.2004 tarihleri arasında Arabistan Şirketi nezdinde çalıştığını,

buradaki çalışması belirli süreli bir işin bitirilmesine yönelik olduğundan taraflar arasında belirli süreli bir iş ilişkisinin söz konusu olduğunu, Türkiye'ye dönmek isteyen davacının iş sözleşmesinin feshedilmesini talep ettiğini ve sözleşmenin bu talepten dolayı sonlandırıldığını, ihbar tazminatına hak kazanmadığını, davacının talebi üzerine 1.085,00 Suudi Arabistan riyali (SR) kıdem tazminatı, 1.085,00 SR yıllık izin ücreti ödendiğini, 27.04.2005-12.01.2009 tarihleri arasında Arabistan Şirketi nezdinde çalıştığını, bu çalışmanın da belirli süreli bir iş ilişkisine dayandığını,

Türkiye'ye dönmek istediği için davacının iş sözleşmesinin feshini talep ettiğini, böylece sözleşmenin sona erdiğini, davacının ihbar tazminatına hak kazanmadığını ancak talebi üzerine 12.564,58 SR kıdem tazminatı, 8.902,35 SR yıllık izin ücreti ödendiğini, 10.11.2009-03.06.2010 tarihleri arasında Çayeli şantiyesinde çalıştığını, bu çalışmasından dolayı davacıya 6.813,33 QAR ihbar tazminatı ödendiğini, davacının yapılan ödemeler karşılığında Şirketleri alacakları konusunda ibra ettiğini, haklarından feragat ettiğini, davaya konu alacaklarının zamanaşımına uğradığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 06.11.2019 tarihli kararı ile;davacının, davalı işyerinde 9 dönem hâlinde aralıklı olarak çalıştığı, en son aylık brüt 8.815,40 Katar riyali (giydirilmiş 9.579,80 Katar riyali) ücret aldığı, iş sözleşmesi davalı işveren tarafından iş bitimi nedeniyle sonlandırıldığından davacının kıdem ve ihbar tazminatına hak kazandığı, çalıştığı dönemler itibarıyla kıdem ve ihbar tazminatı tahakkuklarını içeren ibranamelerin dosyaya ibraz edildiği,

18.09.1993-12.05.1994, 13.06.1994-15.12.1994 dönemlerine ilişkin kıdem ve ihbar tazminatlarının ödendiği ancak bu dönemler itibarıyla 10.09.1990-25.11.1991 dönem çalışmasının göz önüne alınmadığı anlaşılmakla ödeme yapılan bu dönemlerin tasfiye edilmediği,

ödemelerin avans mahiyetinde olduğu kabul edilmiş olup, 06.02.1995-09.12.1996, 24.05.1997-30.04.1998, 13.09.2003-28.12.2004, 27.04.2005-12.01.2009 ve 10.11.2009-02.06.2010 dönemdeki çalışmalar nedeniyle tahakkuk ettirilen kıdem ve ihbar tazminatı bedellerinin davacıya ödendiği ispat edilemediğinden bu dönemlere ilişkin ibranamelere itibar edilmeyerek net 67.316,16 Katar riyali kıdem tazminatı ile net 14.808,85 Katar riyali ihbar tazminatı alacağının olduğu kanaat ve sonucuna varılarak davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin 06.11.2019 tarihli kararına karşı süresi içinde davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 29.09.2022 tarihli kararı ile davacının davalının yurtdışı şantiyelerinde 10.09.1990-02.06.2010 tarihleri arasında 9 dönem hâlinde forklit operatörü olarak çalıştığı, son çalışmasının Katar'da gerçekleştiği, davacıya bazı çalışma dönemlerinde kıdem ve ihbar tazminatı ödemesi yapılmış ise de bu ödemelerin önceki dönemler tasfiye edilmeden yapıldığı, bazı ödeme belgelerinin İngilizce olarak düzenlendiği, bu sebeple bu belgelere değer verilmemesinin yerinde olduğu,

en son çalışma sonrasında davacıya kıdem ve ihbar tazminatı ödemesine ilişkin İngilizce olarak düzenlenmiş belge ibraz edildiği, ancak bu belgede de gösterilen miktarların ödendiğinin ispat edilemediği, yapılan ödemelerin yasal faiz işletilerek mahsup edildiği, hükme esas alınan bilirkişi raporunun denetime elverişli şekilde düzenlendiği, davalının yabancı hukukunun uygulanması yönünde bir itirazının bulunmadığı,

ayrıca en son dönem bakımından yine kıdem ve ihbar tazminatı hesabı yapıldığına ilişkin dosya ibraz edilen İngilizce olarak düzenlenmiş belge de dikkate alındığında bizim hukukumuza göre hesaplama yapılmasında bir hata bulunmadığı gerekçesi ile davalının istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

Bölge Adliye Mahkemesinin 29.09.2022 tarihli kararının süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, davacı tarafın, dava dilekçesiyle borcun hangi para birimi üzerinden ödeneceği konusunda tercih hakkını kullandığı ve borcun TL üzerinden ödenmesini istediği, bundan sonra tercihinden dönüp yabancı para üzerinden tahsil isteyemeyeceği, davalı vekilince dosyaya 13.09.2003-28.12.2004, 27.04.2005-12.01.2009, 10.11.2009-02.06.2010 tarihleri arasındaki dönemler için yabancı dilde hazırlanmış ödeme belgeleri ve 10.11.2009-02.06.2010 tarihleri arasındaki dönem için ibraname sunulduğu,

davacı asıl isticvap olunmaksızın bu belgelerin dikkate alınmamasının hatalı olduğu, yurt dışındaki şantiyelerde çalışan işçilere aylık 150,00 USD yemek ve barınma yardımı yapıldığı kabul edilerek giydirilmiş ücret belirlenen dosyaların Yargıtay denetiminden geçerek kesinleştiği de dikkate alınarak yemek ve barınma gideri miktarı 150,00 USD olarak belirlenmesi ayrıca Merkez Bankasına müzekkere yazılarak fesih ve dava tarihi itibarıyla geçerli döviz kurları sorularak denetime elverişli rapor alınması gerektiği gerekçeleriyle bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bozma ilâmına uygun olarak hazırlanan bilirkişi raporuna göre davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde;

a. Dava konusu kıdem ve ihbar tazminatı alacağının TL para cinsinden kabulünün hatalı olduğunu, tercih hakkından ıslah dilekçesi ile dönülmesinin mümkün olduğu,

b. Yabancı dilde hazırlanmış belgelerin dikkate alınmasının hatalı olduğunu,

c. Usulü kazanılmış haklara riayet edilmediğini ileri sürmüştür.

2. Davalı vekili katılma yolu ile sunduğu temyiz dilekçesinde;

a. Davalı lehine hükmedilen vekâlet ücretinin hatalı olduğunu,

b. Yabancı dilde hazırlanmış olan belgelerdeki ödemelerin dikkate alınması gerektiğini,

c. Davacının hzimet süresinin hatalı belirlendiğini,

d. Davacının ücretinin brütleştilmesinin hatalı yapıldığını,

e. Giydirilmiş ücrete 150, 00 USD eklenmesinin hatalı olduğunu ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, yabancı dilde düzenlenen ödeme belgeleri ile ibranameye değer verilip verilmeyeceği, davacının kıdem ve ihbar tazminatı alacağı olup olmadığı, varsa miktarı ve davalının sorumluluğu ile kıdem tazminatının döviz cinsinden hüküm altına alınıp alınmayacağı ve vekâlet ücreti noktalarında toplanmaktadır.

Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen İlk Derece Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR