Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2025/7352 K.2025/7380

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılardan asıl ve birleşen dosyalarda davalı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı vekili, asıl dosya davalısı Güvenlik İş Sendikası ile birleşen dosya davalısı Güvenlik ve Savunma İşçileri Sendikası (Güvenlik - İş) vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

1. Asıl davada davacı ... vekili dava dilekçesinde; davalı Bakanlık tarafından 28.03.2024 tarihli ve 32503 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2024/6 Karar numaralı işkolu tespitinde.

1348497.007 sicil numaralı işyerinde yapılan işin özel güvenlik hizmeti olduğu, bu nedenle yürütülen faaliyetlerin İşkolları Yönetmeliği'nin 19 sıra No.lu savunma ve güvenlik işkolunda yer aldığının tespit edildiğini, Bakanlıkça yapılan bu tespitin 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'na (6356 sayılı Kanun), 5393 sayılı Belediye Kanunu'na (5393 sayılı Kanun) ve İşkolları Yönetmeliği'ne aykırı olduğunu, işveren ... belediye hizmetlerini yerine getiren bir belediye Şirketi olduğunu, yaptığı işin tartışmasız bir şekilde belediye hizmeti olduğunu,

belediye şirketlerinin belediye hizmetleri dışında bir iş yapmasının mümkün olmadığını, asıl işe yardımcı işlerin de asıl işin girdiği işkolundan sayılacağından yapılan işin genel işler işkolu kapsamına girdiğini belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle davalı Bakanlığın 28.03.2024 tarihli ve 32503 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2024/6 Karar numaralı işkolu tespitinin iptali ile ... sicil numaralı işyerinde yapılan işlerin ...

Yönetmeliği’nin 20 sıra No.lu genel işler işkoluna girdiğinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

2. Birleşen davada davacı ... vekili dava dilekçesinde; başvuru üzerine davalı Bakanlık tarafından yapılan inceleme sonucu 28.03.2024 tarihli ve 32503 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2024/6 Karar numaralı işkolu tespitinde; ... sicil numaralı işyerinde yapılan işin özel güvenlik hizmeti olduğu,

işyerinde yürütülen faaliyetlerin İşkolları Yönetmeliği'nin 19 sıra No.lu savunma ve güvenlik işkolunda yer aldığının tespit edildiğini, dava konusu tespitin 5393 sayılı Kanun'a, 6356 sayılı Kanun'a, İşkolları Yönetmeliği'ne ve Yargıtayın yerleşik içtihatlarına aykırı olduğunu, ... belediye hizmetlerini yürütmek üzere kurulduğunu, yönetim ve denetim yetkisinin dava dışı Belediyeye ait olduğunu, işyerinde yürütülen faaliyetlerin belediyelerin görev ve sorumlulukları altında olan belediye hizmetleri olduğunu, işyerinde yürütülen asıl ve yardımcı işlerin ...

Yönetmeliği'nin 20 sıra No.lu genel işler işkoluna girdiğini ileri sürerek davalı Bakanlığın işkolu tespiti kararının iptali ile işkolu tespiti konusu işyerinde yürütülen işlerin genel işler işkoluna girdiğinin tespitine karar verilmesi talep etmiştir.

3. Birleşen davada davacı ... vekili dava dilekçesinde; işveren Şirketin dava dışı ... Büyükşehir Belediyesine ait bir belediye iktisadi teşekkülü olduğunu, dava dışı Belediyenin hizmetlerini hizmet alım işleri yoluyla gerçekleştirdiğini, 28.03.2024 tarihli ve 32503 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2024/6 Karar numaralı işkolu tespitinde; ... Şirketinin ... sicil numaralı işyerinde yapılan işin özel güvenlik hizmeti olduğu, işyerinde yürütülen faaliyetlerin ...

Yönetmeliği'nin 19 sıra No.lu savunma ve güvenlik işkolunda yer aldığına dair tespit kararının iptalinin gerektiğini, zira dava konusu işyeri bakımından asıl işe yardımcı işlerin söz konusu olduğunu, asıl işin genel işler işkoluna girdiğini, dolayısıyla ilgili işyerinin de ...

Yönetmeliği'nin 20 sıra No.lu genel işler işkoluna girdiğini, dava konusu işyerinde yapılan işlerinin asıl işin yürütülmesinde yardımcı işler niteliğinde olduğunu ileri sürerek davalı Bakanlığın işkolu tespiti kararının iptali ile işkolu tespiti konusu işyerinde yürütülen işlerin genel işler işkoluna girdiğinin tespitine karar verilmesi talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı vekili asıl ve birleşen davalara cevap dilekçelerinde; öncelikle davanın süresinde açılıp açılmadığının belirlenmesi gerektiğini, iş müfettişleri tarafından yapılan inceleme neticesinde düzenlenen işkolu inceleme raporunda; ...

Şirketine ait ... sicil numaralı işyerinin İşkolları Yönetmeliği'nin 19 sıra No.lu savunma ve güvenlik işkolunda yer aldığı kanaatine varıldığını, söz konusu işyerlerinde yürütülen asıl işin özel güvenlik faaliyeti olduğu ve yapılan güvenlik hizmeti işinin 5393 sayılı Kanun'da belediyelerin görev, yetki ve sorumlulukları içerisinde sayılmadığından sunulan hizmetin Belediye hizmeti olarak değerlendirilemeyeceğini, İşkolları Yönetmeliği'nde 12.05.2023 tarihinde yapılan değişiklikle belediyelerin Şirketleri, bağlı kuruluşları,

müessese ve işletmeleri ile bununla birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip olduğu şirketlerin diğer işkollarında faaliyet gösteren işyerlerinin belediye hizmetlerinden hariç tutulduğunu, dolayısıyla işkolu tespiti istenilen ...sicil numaralı işyerinin işkolunun tespitine yönelik olarak 2023 yılında mevzuata eklenen ibare uyarınca değerlendirme yapılarak bir sonuca varıldığını, bir belediyenin güvenlik hizmeti sunmasının yasal mevzuatta belediyelerin görev ve sorumlulukları kapsamında sayılan hâllerden biri olmadığını,

bu belirtilen hususlar gereği Bakanlık tarafından tanzim edilen işkolu tespitinin her yönüyle hukuka ve yürürlükteki mevzuata uygun olarak düzenlendiğini belirterek ve dilekçesinde yazılı diğer sebeplerle davanın reddini istemiştir.

2. Diğer davalılar cevap dilekçesi vermemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; İşkolları Yönetmeliği'nde belediye hizmetlerinin genel işler işkolunda sayıldığı, işveren Şirketin yürüttüğü faaliyetin asıl işe yardımcı iş niteliğinde olduğu, belediye Şirketince belediyelerin görev ve yetkileri kapsamında yer alan faaliyetlerin yürütülmesi durumunda gerek doğrudan Belediyeye ait işyerleri gerekse Belediyeye şirketlerine ait işyerlerinin genel işler işkolunda yer aldığı gerekçesi ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Bakanlık vekili ve davalı Güvenlik ve Savunma İşçileri Sendikası vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1. Davalı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı vekili temyiz dilekçesinde; iş müfettişlerince mahallinde yapılan inceleme sonucu işyerinde yürütülen asıl işin özel güvenlik faaliyetleri arasında yer aldığı ve ilgili işyerlerinde yapılan güvenlik hizmeti işinin 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nda büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları içerisinde sayılmadığından sunulan hizmetin Belediye hizmeti olarak değerlendirilemeyeceğini, 12.05.2023 tarihli ve 32188 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İşkolları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile yapılan düzenleme gözetilmeksizin karar verilmesinin isabetli olmadığını ileri sürmüştür.

2. Davalı Güvenlik ve Savunma İşçileri Sendikası vekili temyiz dilekçesinde;

a.Taraf teşkili sağlanmadan karar verildiğini, işveren ve karardan etkilenecek sendikaların davaya dâhil edilmediklerini,

b. İlk Derece Mahkemesi kararının gerekçesiz olduğunu,

c. Cevap dilekçelerinin dikkate alınmadığını,

d. Emsal olarak gösterilen Yargıtay kararının işbu dosya yönünden emsal teşkil etmediğini,

e. 12.05.2023 tarihli ve 32188 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İşkolları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile yapılan düzenleme nedeniyle belediye şirketlerinin diğer işkollarında faaliyet gösteren işyerlerinin genel işler işkolunda kabul edilemeyeceğinin düzenlendiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, 6356 sayılı Kanun'un 4. ve 5. maddeleri kapsamında işkolu tespitine itiraz istemine ilişkindir.

Türk toplu iş hukukundaki normatif düzenlemelerde işkolu kavramı önemli bir yer tutmaktadır. 6356 sayılı Kanun'un 3. maddesine göre, sendikalar kuruldukları işkolunda faaliyette bulunurlar. Bu anlamda toplu iş hukukumuzda işkolu esasına göre sendikalaşma ilkesinin kabul edildiği ve işkolu kavramı ile sendikaların hukuki olarak faaliyet sınırının belirlendiği ifade edilebilir.

İşkolunun belirlenmesi konusunu düzenleyen 6356 sayılı Kanun'un 5. maddesine göre ise işkolu tespiti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yapılacaktır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yapılan tespit ile ilgili kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasını müteakip bu tespite karşı ilgililer, on beş gün içinde dava açabilir. Belirtilen süre hak düşürücüdür.

19.12.2012 tarihli ve 28502 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İşkolları Yönetmeliği'nin "İşyerinin girdiği işkolunun belirlenmesi" başlıklı 4. maddesinin dava tarihinde yürürlükte olan metni şöyledir:

"(1) İşveren, işveren sendikası veya işçi sendikasının başvurusu üzerine, bir işyerinin girdiği işkolunun tespiti yapılır.

(2) Bir işyerinin girdiği işkolu, ilgililerin başvurusu üzerine, o işyerinde yürütülen işin niteliğine göre Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca belirlenir. Bakanlığın tespit ile ilgili kararı Resmî Gazete’de yayımlanır. Bu tespite karşı ilgililer, Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun 5 inci maddesine göre kararın yayımından itibaren on beş gün içinde dava açabilir.

(3) Yeni bir toplu iş sözleşmesi için yetki süreci başlamış ise işkolu değişikliği tespiti bir sonraki dönem için geçerli olur. İşkolu tespit talebi ve buna ilişkin açılan davalar, yetki işlemlerinde ve yetki tespit davalarında bekletici neden sayılmaz.

(4) 10/11/1983 tarihli ve 83/7376 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan mülga İşkolları Tüzüğüne göre belirlenmiş olan işyerlerinin işkolu yeni bir işkolu tespiti yapılıncaya kadar, en son yetki belgesi alan sendikanın kurulu bulunduğu işkolundan sayılır."

İşkolu kavramı ile çalışma yaşamında benzer nitelikte olan faaliyet türleri gruplandırılmak suretiyle tasnif edilmektedir. Hukukumuzda, bu suretle oluşturulan işkolu sayısı yirmi olarak belirlenmiştir. İşkolu tespitinde birim olarak işyerinin esas alınacağı normatif düzenlemelerin tartışmasız bir sonucudur.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 2. maddesinin gerekçesinde işyeri; teknik bir amaca, diğer bir deyişle mal ve hizmet üretimine yönelik ve değişik unsurlardan meydana gelen bir birim olarak belirtilmiştir.

İşyerinin sınırlarının saptanmasında işyerine bağlı yerler ile eklentiler ve araçların bir birim kapsamında oldukları belirtildikten sonra özellikle bir işyerinin mal ve hizmet üretimi için ayrı bir alanı da kullanması hâlinde bunların tek işyeri mi yoksa birbirinden bağımsız işyerleri mi sayılacağı konusunda amaçta birlik, aynı teknik amaca bağlı olarak üretimde bulunma, nitelik yönünden bağlılık ile yönetimde birlik, aynı yönetim altında örgütlenmiş olma koşullarının aranacağı düzenlenmiştir.

İşyeri kavramının unsurları da nazara alındığında, teknik amaç doğrultusunda yapılan işin niteliğine göre işkolunun belirlenmesi gerektiği ifade edilebilir. Bununla birlikte, aynı işyerinde farklı nitelikte mal veya hizmet üretimlerinin söz konusu olması durumunda, birden fazla teknik amaç mevcut olabilir. Bu ihtimalde, işyerinde yürütülen faaliyet kapsamındaki ağırlıklı işin niteliğine göre işkolunun tespit edilmesi gerekmektedir (Fevzi Şahlanan, Toplu İş Hukuku, İstanbul, 2020, s.50; Aziz Can Tuncay, Burcu Savaş Kutsal, Toplu İş Hukuku, İstanbul, 2019, s.50).

Somut uyuşmazlıkta Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından 28.03.2024 tarihli ve 32503 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2024/6 Karar numaralı işkolu tespit kararı ile ... Şirketi işverenliğine ait ... sicil numaralı işyerinde yapılan işin özel güvenlik hizmeti olduğu, bu nedenle yürütülen faaliyetlerin İşkolları Yönetmeliği'nin 19 sıra No.lu savunma ve güvenlik işkolunda yer aldığı belirlenmiştir.

Dairemiz içtihadına göre belediyelerin görev, sorumluluk ve imtiyazları kapsamında yer alan faaliyetlerin yürütülmesi ve yapılan işin niteliğine ilişkin ayrıksı bir düzenleme bulunmaması durumunda, gerek doğrudan belediyeye ait işyerleri gerekse belediye şirketlerine ait işyerlerinin kural olarak genel işler işkolunda yer aldığı kabul edilmektedir (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 13.10.2022 tarihli ve 2022/12975 Esas, 2022/12276 Karar sayılı kararı).

Bununla birlikte Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından 12.05.2023 tarihli ve 32188 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İşkolları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 5. maddesi ile İşkolları Yönetmeliği'ne ekli cetvelin 20 No.lu genel işler işkolu tablosunda değişiklik yapılmak suretiyle genel işler işkolu tablosunun birinci satırında yer alan “Belediye hizmetleri” ibaresinden sonra gelmek üzere “belediyelerin şirketleri, bağlı kuruluşları, müessese ve işletmeleri ile bunların birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip olduğu şirketlerin diğer işkollarında faaliyet gösteren işyerleri hariç” ibaresi eklenmiştir.

Belirtmek gerekir ki 12.05.2023 tarihli değişiklik öncesi Dairemizce, belediye Şirketlerince yürütülen özel güvenlik faaliyetlerinin belediye hizmetlerine yardımcı nitelikte olduğu, bu kapsamda yürütülen özel güvenlik faaliyetlerinin asıl işe yardımcı iş niteliğini taşıdığı ve asıl işin girdiği işkolunda yer aldığı kabul edilmiş ise de söz konusu Yönetmelik değişikliği sonrası konunun yeniden değerlendirilmesi neticesinde, dosya kapsamında mevcut deliller ve iş müfettişi raporundaki tespitlere göre, dava konusu işyerlerinde sadece özel güvenlik görevlisi işçilerin çalıştığı,

bu işçilerin dava dışı Belediye ile Belediye bağlı kuruluşuna ait bina ve tesislerin güvenlik hizmetlerini yerine getirdikleri, yapılan işin belediyelerin görev, sorumluluk ve imtiyazları kapsamında yer almadığı, ayrı işyeri sicil numarası ile faaliyet yürütülen işyerlerinde yapılan işin İşkolları Yönetmeliği'ne ekli cetvelde "özel güvenlik faaliyetleri" açıklaması ile 19 sıra No.lu savunma ve güvenlik işkolu başlığı altında yer aldığı, açıklanan bu maddi ve hukuki olgulara göre Bakanlık işkolu tespit kararı isabetli olduğundan davanın reddine karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsizdir.

Buna göre 6356 sayılı Kanun'un 5/1 hükmü uyarınca hükümlerin bozulmak suretiyle ortadan kaldırılması ve aşağıdaki gibi karar verilmesi gerekmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Yukarıda tarih ve sayısı belirtilen İlk Derece Mahkemesi kararı ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULARAK ORTADAN KALDIRILMASINA,

1. Asıl ve birleşen davaların REDDİNE,

2. Asıl dava bakımından;

a. Karar tarihi itibarıyla alınması gerekli olan 615,40 TL harçtan, peşin alınan 427,60 TL harcın mahsubu ile bakiye 187,80 TL harcın davacıdan tahsili ile Hazineye irat kaydına,

b. Davacının yapmış olduğu yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına, davalı Bakanlığın yaptığı 340,00 TL yargılama giderinin davacıdan tahsili ile ilgili davalıya ödenmesine,

c. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre 30.000,00 TL vekâlet ücretinin davacı Türkiye Belediyeler ve Genel Hizmetler İşçileri Sendikasından alınarak davalı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına verilmesine,

3. Birleşen dava ... 3. İş Mahkemesinin 2024/ 94 Esas sayılı dosyası bakımından;

a. Karar tarihi itibarıyla alınması gerekli olan 615,40 TL harçtan, peşin alınan 427,60 TL harcın mahsubu ile bakiye 187,80 TL harcın davacıdan tahsili ile Hazineye irat kaydına,

b. Davacının yapmış olduğu yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına, davalı Bakanlığın yaptığı 340,00 TL yargılama giderinin davacıdan tahsili ile ilgili davalıya ödenmesine,

c. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre 30.000,00 TL vekâlet ücretinin davacı Hizmet-İş Sendikasından alınarak davalı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına verilmesine,

4. Birleşen dava ... 3. İş Mahkemesinin 2024/ 95 Esas sayılı dosyası bakımından;

a. Karar tarihi itibarıyla alınması gerekli olan 615,40 TL harçtan, peşin alınan 427,60 TL harcın mahsubu ile bakiye 187,80 TL harcın davacıdan tahsili ile Hazineye irat kaydına,

b. Davacının yapmış olduğu yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına, davalı Bakanlığın yaptığı 340,00 TL ve Güvenlik ve Savunma İşçileri Sendikasının yaptığı 570,00 TL yargılama giderlerinin davacıdan tahsili ile ilgili davalılara ödenmesine,

c. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre 30.000,00 TL vekâlet ücretinin davacı ...Sendikasından alınarak davalılardan ... , ..., .... müştereken verilmesine,

5. Davalı ... Sendikası tarafından yatırılan 1.683,10 TL istinaf yoluna başvurma harcı ile 3.033,70 TL temyiz yoluna başvurma harcı olmak üzere toplam 4.716,80 TL harcın davacılardan müştereken ve müteselsilen alınarak ilgili davalı Sendikaya verilmesine, davalı ... Sendikası tarafından yatırılan 615,40 TL istinaf karar harcının istek hâlinde ilgili davalıya iadesine,

6. Yatırılan gider avanslarından varsa kullanılmayan bakiyelerinin ilgili taraflara iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,