Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2024/546 K.2025/684

2022/8309 Esas, 2022/16406 Karar sayılı BOZMA kararı

Taraflar arasındaki tespit davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince asıl davanın kısmen kabulüne, birleşen davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın taraflar vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince davacı-birleşen dava davalısı ... ve dahili davalı-birleşen dava davacısı ... Kimya San. ve Tic. A.Ş. vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine, davalı ... (Kurum) ve dahili davalı ... Teks. ve Kimya San. Ltd. Şti. (... Ltd. Şti.) vekillerinin asıl davayla ilgili istinaf başvurularının kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılıp düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle asıl davanın usulden reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı-birleşen dava davalısı ... ve dahili davalı-birleşen dava davacısı ... Kimya San. ve Tic. A.Ş. vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 10. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

Direnme kararı dahili davalı-birleşen dava davacısı ... Kimya San. ve Tic. A.Ş. vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan gündem ve dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

A. Ön Sorun

Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında işin esasının incelenmesinden önce, Özel Dairece asıl davaya yönelik kararın bozulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesince verilen direnme kararının dahili davalı-birleşen dava davacısı ... Kimya San. ve Tic. A.Ş. (... Kimya A.Ş.) vekili tarafından temyiz edildiği ancak direnme konusuyla ilgili herhangi bir temyiz itirazında bulunulmadığı gözetildiğinde dahili davalı-birleşen dava davacısı ... Kimya A.Ş. vekilinin birleşen dosyaya yönelik temyiz itirazlarının incelenmesi için dosyanın Özel Daireye gönderilmesinin gerekip gerekmediği hususu ön sorun olarak tartışılıp değerlendirilmiştir.

B. Gerekçe

Değerlendirme

1. Yapılan incelemede davacı sigortalı ...'in davalı Kurum aleyhine açtığı asıl davada malûliyetin meslek hastalığı olduğunun ve sürekli iş göremezlik geliri bağlanması gerektiğinin tespitini, davacı ... Kimya A.Ş'nin davalı ... ve Kurum aleyhine açtığı birleşen davada ise hastalığın meslek hastalığı olmadığının ve malûliyetin oranının tespitini talep ettiği, İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sırasında davacının çalışmalarının geçtiği ... Ltd. Şti ve ...

Kimya A.Ş'nin asıl davaya dahili davalı olarak kabul edilmesi sonrası asıl davacı vekilinin 02.08.2017 tarihli dilekçesiyle ... Ltd. Şti. ile aralarında ihtilaf bulunmadığından davanın davalı Kurum ve dahili davalı ...

Kimya A.Ş. hakkında devam edilmesini talep ettiği ve yapılan yargılama sonucunda asıl dava yönünden davacının 01.07.2016 tarihinde tutulduğu anlaşılan meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücü oranının 16,2 olduğunun tespiti ile bu oran üzerinden iş göremezlik geliri bağlandığı anlaşıldığından bu talebin esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına, birleşen dava yönünden ise davanın reddine karar verildiği, kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince ...

Ltd.

Şti'nin davada taraf olması gerektiği, davacının vazgeçme beyanıyla taraf sıfatı eksikliğine neden olduğu ve artık eksikliğin tamamlanamayacağı, öte yandan Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu ve Adli Tıp 3. İhtisas Kurulu raporlarına göre sigortalının meslek hastalığının olduğu ve maluliyet oranının %16,2 olduğu tespit edildiğinden birleşen davanın reddi gerektiği gerekçesiyle asıl davacı ve birleşen davacı vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine, davalı Kurum ve ...

Ltd. Şti. vekillerinin ise asıl davayla ilgili istinaf başvurularının kabulü ile ilk derece mahkemesi kararı kaldırılıp düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle asıl davacı ...'in davasının dava şartı yokluğundan usulden reddine karar verildiği, kararın asıl ve birleşen dava davacılar vekilleri tarafından temyizi üzerine Özel Dairece asıl dava davacısının hizmetlerinin geçtiği ... Ltd.

Şti'ye husumet yöneltilerek yeniden davaya dahil edilip yargılamaya devam edilerek sonucuna göre karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozulması sonrası Bölge Adliye Mahkemesince direnme kararı verildiği anlaşılmıştır.

2. Görüldüğü üzere Özel Dairece asıl davaya yönelik kararın bozulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesince verilen direnme kararının dahili davalı-birleşen dava davacısı ... Kimya A.Ş. vekili tarafından temyiz edildiği ancak direnme konusuyla ilgili herhangi bir temyiz itirazında bulunulmadığı gözetildiğinde dahili davalı-birleşen dava davacısı ... Kimya A.Ş. vekilinin birleşen dosyaya yönelik temyiz itirazlarının incelenmesi için dosyanın Özel Daireye gönderilmesi gerekmektedir.

3. Hukuk Genel Kurulundaki görüşmeler sırasında sigortalının meslek hastalığı bulunduğu gerekçesiyle birleşen davanın reddine dair verilen karara yönelik dahili davalı-birleşen dava davacısı ...

Kimya A.Ş. vekilinin temyiz itirazlarının meslek hastalığının tespiti istemiyle açılan asıl davayı da kapsadığı, bu itibarla meslek hastalığının tespiti davasında asıl dava davacısı sigortalının çalışmasının geçtiği işverenlerin davada taraf olması zorunlu olduğu gözetildiğinde asıl davacı sigortalının yargılama sırasında dahili davalı olarak davaya kabul edilen ... Ltd.

Şti. yönünden artık vazgeçme veya feragat beyanı dikkate alınarak taraf olmaktan çıkarılamayacağından asıl dava yönünden işin esasına girilerek sonucuna göre karar verilmesi gerektiği bu nedenle ön sorun bulunmadığı ileri sürülmüşse de bu görüş Kurul Çoğunluğu tarafından benimsenmemiştir.

4. O hâlde birleşen dosyaya yönelik temyiz itirazları incelenmek üzere dosya Özel Daireye gönderilmelidir.

"K ARŞIO Y"

1. Çoğunluk ile aradaki temel uyuşmazlık "sigortalı tarafından açılan meslek hastalığı ve sürekli iş göremezlik oranının tespiti ile gelir bağlanması istemi ile açılan asıl davaya karşı birleşen karşı davayı açan son davalı işverenin, asıl dava için verilen bozma kararını temyiz etmediği, reddedilen karşı davayı temyiz ettiği belirtilerek direnme kararına karşı bir temyizin bulunup bulunmadığı, Özel Dairenin temyiz incelemesi yapmasının gerekip gerekmediği" noktasında toplanmaktadır.

2. Davacı sigortalı, davalı kuruma karşı daha sonra dahili dava edilen işverenlerde çalıştığını ve meslek hastalığına yakalandığını belirterek, meslek hastalığı ve sürekli iş göremezlik oranının tespiti ile sürekli iş göremezlik oranının tespitini talep etmiştir.

3. İlk derece mahkemesi, yerleşik içtihatları uygun olarak hak alanını ilgilendiren mesleğin icra edildiği işverenleri davaya dahil etmiş ve yargılama yapmıştır.

4. Birleşen davada ise dahili davalı işverenlerden son işveren ... Kimyevi Madde Ticareti ... (yeni unvan ... Kimya San. ve Tic. A.Ş.) karşı dava olarak meslek hastalığı olmadığının tespiti ile sürekli iş göremezlik oranının bulunmadığının tespitini talep etmiştir.

5. İlk derece mahkemesi yaptığı yargılama sonunda, "yükümlülük süresinin geçmediği, davacının rahatsızlığının meslek hastalığı olduğu ve buna dayalı maluliyet oranının %16,2 olduğunun Yüksek Sağlık Kurulu ve Adli Tıp 3. İhtisas Kurulu kararlarıyla tespit edildiği,

bu durumda birleşen davanın reddi gerektiği, ayrıca davacıya %16,2 oranındaki maluliyet oranı gözetilerek iş göremezlik geliri bağlandığından davacı tarafın bu talebine ilişkin karar verilmesine yer olmadığı gerekçesiyle asıl dava yönünden davacının 01.07.2016 tarihinde tutulduğu anlaşılan meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücü oranının 16,2 olduğunun tespitine, bu oran üzerinden iş göremezlik geliri bağlandığı" gerekçesi ile bu talebin esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına, birleşen dava yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

6. Kararın taraf vekilleri tarafından temyizi üzerine Bölge Adliye Mahkemesi birleşen dava yönünden esastan ret kararı verirken, asıl dava yönünden, "davacı vekilinin ... Ltd.

Şti'ni davaya dahil edildikten sonra birden fazla dilekçesinde bu şirket hakkındaki davasından vazgeçtiğini beyan ettiği, ancak davacının aynı nitelikteki işyerlerinde devam eden çalışmalarının meslek hastalığının oluşmasında etkili olduğu anlaşıldığından bu şirketin davada taraf olması gerektiği, o halde davacının vazgeçme beyanıyla davalı tarafta sıfat eksikliğine neden olduğu, yargılama sırasında eksikliği tamamlayan davacının davalılardan biri hakkında davadan vazgeçerek aralarında zorunlu dava arkadaşlığı bulunan davalı tarafı tekrar eksik hale getirdiği" gerekçesi ile davalılar Kurum ve ...

Ltd. Şti. vekillerinin asıl davayla ilgili istinaf başvurularının kabulü ile ilk derece mahkemesi kararı kaldırılıp düzeltilerek esas hakkında yeniden hüküm kurulmak suretiyle davacı ...’in davasının dava şartı yokluğundan usulden reddine oy çokluğuyla karar verilmiştir.

7. Hükmün asıl davada davacı-birleşen davada davalı ... ve birleşen davada davacı-asıl davada dahili davalı ... Kimya A.Ş. vekilleri tarafından temyizi üzerine Özel Dairece; “…Somut olayda; meslek hastalığının oluşmasına neden olan işyeri sahibinin davada bulunması taraf sıfatının tam olması açısından zorunludur. Davacının hizmetlerinin geçtiği dahili davalı yapılmış olan ... Tekstil ve Kimya San. Tic. Ltd.

Şti.'ne husumet yöneltilmesi ve bu kapsamda davaya yeniden dahil edilerek yargılamaya devam edilip sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken; davacı tarafın dava devam ederken işveren ....Şirketi hakkındaki davasından vazgeçmiş olması nedeniyle davalı tarafta sıfat eksikliğine neden olduğu ve bu nedenle davacının davasının usulden reddine karar verilmek suretiyle hüküm kurulmamış olması hatalı olup bozmayı gerektirir...” gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir.

8. Bölge Adliye Mahkemesi bozma sonrası yaptığı yargılamada "HMK’nın 24. maddesine göre hiç kimsenin kendi lehine olan bir davayı açmakta ve açtığı davayı sonuna kadar takip etmekte zorlanamayacağı, hakkında açtığı davayı takip etmeme iradesine karşın davacıya bu yönde zorunluluk getirilmesine olanak bulunmadığı, ayrıca HMK’nın 357. maddesinde ilk derece yargılamasında incelenmeyen konuların istinaf aşamasında incelenmemesinin ve yargılamaya yeni kişilerin katılmasının engellenmesinin amaçlandığı,

aksi hâlde davaya katılması sağlanan yeni kişilerin savunma ve delillerini sunmasının ve bu kişiler yönünden ilk derece mahkemesinde yerine getirilmesi gereken yargılama süreçlerinin istinaf yargılamasında gerçekleştirilmesi sonucunun doğacağı, açık yasa hükmüyle çelişen ... Ltd. Şti’nin HMK’nın 124. maddesi uyarınca davaya katılımının sağlanması gerektiğini belirten bozma kararına uyulamayacağı" gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

9. Direnme kararının birleşen davanın davacısı son işveren tarafından temyizi üzerine Çoğunluk tarafından ön sorun kabul edilerek "asıl dava yönünden direnme kararı verildiği, temyiz edenin ise birleşen davayı temyize getirdiği, bu nedenle temyiz incelemesinin Özel Dairece yapılması gerektiği" gerekçesi ile Özel Daireye gönderilmesine karar verilmiştir.

10. Belirtmek gerekir ki asıl dava sigortalının açtığı meslek hastalığı ile sürekli iş göremezlik oranının tespiti istemidir. İlk derece mahkemesi, emsal içtihatlar uyarınca zorunlu dava arkadaşlığı nedeni ile mesleğin icra edildiği işverenleri taraf yapmış olup, bu usul işleminden sonra son işveren birleşen karşı dava ile meslek hastalığı olmadığının ve sürekli iş göremezlik oranın bulunmadığının tespitini istemiştir.

Her iki istem birbiri ile bağlantılı olup, birleşen davada davacı işveren meslek hastalığı olmadığının tespitini talep edip bu istemi reddedildiğine göre bunun sonucu olarak bu istemin reddi kararını temyiz etmesi halinde, asıl davada meslek hastalığı ile sürekli iş göremezlik oranın tespitine yönelik hükmü de temyiz etmiş sayılır. Çoğunluğun asıl davaya yönelik temyizi bulunmadığı yönündeki tespit, hukuki değildir.

Aksi takdirde meslek hastalığı tespiti kesinleşmiş olacağından, davacı işverenin birleşen davada hukuki yararının olmadığını kabul etmek gerekecektir. Bu ise doğru değildir.

11. Yerleşik içtihatlar uyarınca "Meslek hastalığı sinsi ilerleyen rahatsızlık olduğundan hastalığın son çalıştığı işle ilgisi olmayıp daha önce çalıştığı işyerleri ile ilgisi belirlendiğinde bu işyerlerine HMK md.124 uyarınca husumet yöneltilmesi sağlanmalıdır" (Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 21.03.2022 tarih ve 2021/13187 Esas, 2022/4003 Karar). İlk derece mahkemesince, davacı sigortalının mesleğini icra ettiği işverenleri davaya dahil etmesi yerindedir. Davacı sigortalının bir davalı yönünden feragat etmesi sonuca etkili değildir. Zira açılan dava tespit davası olup, sosyal güvenlik hakkının tespit niteliğinde olup, bu haktan 5510 sayılı Kanun'un 92. maddesi uyarınca vazgeçilemez. Bu nedenle Bölge Adliye Mahkemesinin usulden ret kararı ve direnmesi yerinde değildir.

12. Ne var ki Özel Dairenin tekrar davaya dahil şeklideki bozması da hukuki değildir. Zira ilk derecede işverenler davaya dahil edilmiştir. Bir hakkında vazgeçme, zorunlu dava arkadaşlığı ve vazgeçmenin mümkün olmaması nedeni ile taraf olmaktan çıkardığı anlamına gelmez. O nedenle tekrar davaya dahil edilmesi yönünde değil, Bölge Adliye Mahkemesi kararının anılan işveren hakkında esastan inceleme yapılması gerektiği yönünden bozulması gerekirdi.

13. Sonuç olarak, birleşen davacının meslek hastalığı olmadığı yönündeki redde ilişkin birleşen davaya ilişkin temyizi dahili davalı olduğu meslek hastalığı tespiti yönündeki asıl davayı da kapsamaktadır. Bölge Adliye Mahkemesi feragat edilen dahili davalı ilk işveren yönünden feragat edildiği, taraf olmaktan çıkarıldığı yönündeki kararı bozulmalı, ancak bozma dahili dava edildiğinden ve feragat olanaklı olmadığından, anılan davalı yönünden esastan karar verilmeli şeklinde olmalıdır. Bu gerekçe ile Çoğunluğun gönderme kararına katılınmamıştır.