Abdulcebbar Borak Başvurusu (B. No: 2014/2423)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, askerlik hizmeti sırasında ateşli silah yaralanması

sonucu meydana gelen ölüm olayı hakkında etkili bir ceza soruşturması

yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 12/2/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından, başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

9. Başvurucu, 20'nci Zırhlı Tugay Komutanlığı (Şanlıurfa)

emrinde asker iken 24/2/2012 tarihinde yaşamını yitiren 1991 doğumlu Ç.B.nin

babasıdır.

10. Başvurucunun oğlu Ç.B. ile Er M.Y., 24/2/2012 tarihinde gece

02.00 ile 04.00 saatleri arasında birlik içindeki 23 No.lu mevzide nöbetçi

olarak görevlendirilmiş ve anılan yerde nöbet tutmaya başlamışlardır.

11. Nöbet mevziiinde iki nöbet kulübesi olup bunlardan biri

mevzinin üst tarafında diğeri ise alt tarafındadır. Gece saat 03.40 sıralarında

başvurucunun oğlu Ç.B. ile Er M.Y., nöbet mevziinin üst tarafındaki nöbet

kulübesinde belli bir süre sohbet etmiştir. Ç.B. daha sonra mevzinin alt

tarafındaki nöbet kulübesine inmiş, bundan üç dört dakika sonra Ç.B.nin

bulunduğu yerden bir el silah sesi duyulmuştur. Er M.Y. silah sesinin geldiği

yere gitmiş, Ç.B.yi başından vurulmuş vaziyette görmüştür. Bunun üzerine Er

M.Y. olayı hemen ani müdahale mangasına bildirmiş, olay yerine gelen ani

müdahale mangası ekibi Ç.B.nin yaşamını yitirdiğini tespit etmiştir.

12. Ölüm olayının gerçekleştiği gün ölü muayenesi ve akabinde

otopsi işlemleri gerçekleştirilmiştir. Otopsi raporuna göre başvurucunun oğlu

Ç.B.nin çenesinin alt orta kısmında 5x4 cm çapında mermi çekirdeği giriş

yarası, frontal bölge saçlı deri içinde ise 1,5 cm çapında mermi çekirdeği

çıkış yarası bulunmaktadır. Otopsi raporuna göre mermi çekirdeği, çenenin alt

orta kısmından girip aşağıdan yukarıya doğru seyirle çene kemiğini kırarak ağız

ve burun boşluğunu katedip ön kafa çukuru orta kafatası boşluğuna girmiş ve

beyni katedip frontal kemiği kırarak kafatası boşluğundan vücudu terk etmiştir.

Otopsi raporunda, giriş yarasının olduğu yerde yoğun barut ve is artığının

bulunduğu, atışın bitişik mesafesinden yapılmış olduğu belirtilmiştir. Bunun

yanı sıra soruşturma kapsamında yapılan araştırmalar sonucunda olay yerinde

bulunan bir adet 7.62x51 mm çapındaki kovanın yine olay yerinde bulunan G-3

marka tüfekle atıldığı tespit edilmiştir.

13. Soruşturma kapsamında alınan tanık beyanlarına göre

başvurucunun oğlu Ç.B., olay günü birlikte nöbet tuttuğu M.Y.ye "Bugün benim son nöbetim, izne

ayrılıyorum." şeklinde sözler söylemiştir. Yine soruşturma

kapsamındaki bilgilere göre başvurucunun oğlu Ç.B.nin pantolonunun sağ yan

cebinden bir intihar notu çıkmıştır. Alınan kriminal rapor sonucunda

başvurucunun oğlu tarafından yazıldığı kanaatine varılan intihar notu şöyledir:

"Baba size layık evlat olamadım affedin

beni burası çok kötü insanlar çok pis yapmadığım şeylere zorluyorlar telefonunu

çaldırıyo benim üstüme atıyorlar ben yapmadım böyle bişey sıkıntım olduğu zaman

komutanların yanına çıkıp söyleyemiyom ispiyoncu diyolar ben bugüne kadara

senden bir fiske bile yemedim gururuma yediremediğim için bu yola başvurdum. Ne

olur affedin beni ANAM, BABAM KARDEŞLERiM, canım O...'ım ben olmucam

kardeşlerine anneme babama benim yokluğumu gösterme artık evin tek çocuğu

sensin affedin beni kalmadı artık gücüm herkese selam amcalarım aramasa sormasa

da yine amcamdır. Dayımlara çok selam söyleyin onları çok seviyom. Anne ben

seni çok özledim bu gece son gecem.

Oğlun Ç. artık yok Her şey için hakkınızı

helal edin. [M.Ş.A.]

diye bir arkadaşım var ona 10 tl borçluyum. T. dayıma çok selamlarımı söyleyin

o da bana para gönderdi ona da gönderin HAKKINIZI HELAL EDiN."

14. Soruşturma kapsamında ifadesi alınan askerlerden bazısı, bir

askerin cep telefonunu kaybetmesi nedeniyle askerler arasında yaşanan bir

tartışmadan bahsetmiştir. Soruşturma kapsamında ifadesi alınan askerlerden bir

kısmı, bölükteki bazı askerlerin telefonun kaybolmasından başvurucunun oğlu

Ç.B.yi sorumlu tuttuğunu ve olaydan önceki akşam saat 20.00 sıralarında

askerler arasında bu nedenle bir tartışmanın yaşandığını belirtmiştir. Bazı

tanıklar bu kapsamda Er A.K.nın başvurucunun oğlu Ç.B.ye küfür ettiğini, Onbaşı

F.K.nın ise başvurucunun oğlu Ç.B.ye tokat attığını iddia etmiştir.

15. Kara Kuvvetleri Komutanlığı 7'nci Kolordu Komutanlığı Askerî

Savcılığı (Askerî Savcılık), soruşturma kapsamında elde ettiği bu verileri

değerlendirerek Ç.B.nin ölümünde herhangi bir kişiye atfı kabil kusur ve ihmal

bulunmadığı kanaatine varmış; 26/7/2012 tarihli karar ile kovuşturmaya yer

olmadığına karar vermiştir. Askerî Savcılık, olaydan önce yaşanan tartışmada

Ç.B.ye sinkaflı sözlerle hakaret eden Er A.K. hakkında ise hakaret suçundan

iddianame düzenlemiştir.

16. Başvurucu; olayın cinayet olabileceği, olay intihar olarak

kabul edilse bile kamu makamlarının yaşanan ölüm olayında kusurlarının

bulunduğu iddialarıyla kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz etmiştir.

17. 2'nci Hava Kuvvetleri Komutanlığı Askerî Mahkemesi (Askerî

Mahkeme) 11/12/2012 tarihli kararında, olayın cinayet olabileceği yönündeki

itirazların dosya kapsamındaki herhangi bir bulgu ve delile dayanmayan soyut

iddia niteliğinde olduğunu belirtmiş ve bu itirazların kabulünün mümkün

olmadığını değerlendirmiştir. Askerî Mahkeme, ölüm olayının meydana geliş

şekline ilişkin etkili ve yeterli bir soruşturma yapıldığını belirtmiştir.

Askerî Mahkeme ayrıca Ç.B.nin sağlık ve psikolojik durumunun askerlik

hizmetinin başlangıcından itibaren komutanlıklarca takip edildiğini belirtmiş

ve bu hususta da bir kusur veya ihmalden söz etmenin mümkün olmadığı sonucuna

ulaşmıştır. Bununla birlikte Askerî Mahkeme, olaydan önceki gün yaşanan

tartışmada Ç.B.ye küfür eden Er A.K. hakkında hakaret suçundan kamu davası

açılmasına rağmen Onbaşı F.K.nın Ç.B.ye tokat attığı yönündeki iddia hakkında

herhangi bir değerlendirme yapılmadığı, bu hususun eksiklik olduğu gerekçesiyle

soruşturmanın genişletilmesine, tespit edilen eksikliklerin tamamlanması için

dosyanın Askerî Savcılığa gönderilmesine ve gerekli araştırmalar yapıldıktan

sonra dosyanın Mahkemeye iadesine karar vermiştir.

18. Bu karar üzerine Askerî Savcılık, ölüm olayından önceki gün

yaşanan tartışmada Ç.B.ye tokat atılıp atılmadığı ile sınırlı bir araştırma

yaptıktan ve bu olayla ilgili bazı kişilerin ifadesini aldıktan sonra dosyayı

Askerî Mahkemeye göndermiştir.

19. Başvuru formu ve ekindeki belgelerin içeriğine göre,

soruşturmanın genişletilmesine ilişkin kararın gereklerinin yerine getirilmesi

sonrasında Askerî Mahkeme, 23/10/2013 tarihli kararla Askerî Savcılığın

kovuşturmaya yer olmadığına dair kararına yapılan itirazın kısmen kabulüne

karar vermiş ve asta müessir fiil suçundan Onbaşı F.K. hakkında kamu davası

açılmasının gerekli olduğuna karar vermiştir. (Başvuru formu ve eklerindeki

belgeler arasında Askerî Mahkemenin 23/10/2013 tarihli kararı bulunmadığından

başvurucu vekiline müzekkere yazılarak soruşturma dosyasının tamamının,

özellikle de Askerî Mahkemenin anılan kararının Anayasa Mahkemesine

gönderilmesi istenmiş ancak başvurucu vekili tarafından bir kısım belge Anayasa

Mahkemesine gönderilmekle birlikte anılan karar yine gönderilmemiştir.)

20. Askerî Mahkemenin 23/10/2013 tarihli kararı üzerine Askerî

Savcılık, Onbaşı F.K. hakkında asta müessir fiil suçundan 19/11/2013 tarihinde

iddianame düzenlemiştir. Askerî Savcılık, ölüm olayı ile ilgili olarak ise

tekrardan kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir.

21. Bu karar 12/12/2013 tarihinde başvurucu vekiline tebliğ

edilmiştir. Başvurucu, olayın cinayet olabileceği, olay intihar olarak kabul

edilse bile kamu makamlarının yaşanan ölüm olayında kusurlarının bulunduğu

iddialarıyla kovuşturmaya yer olmadığına dair karara tekrar itiraz etmiştir.

22. Askerî Mahkeme ise başvurucunun itirazlarının önceki

dilekçesinde belirtttiği hususlar ile aynı olduğunu ve bu itirazlara ilişkin

ayrıntılı değerlendirmenin Mahkemenin daha önceki 23/10/2013 tarihli kararında

yapıldığını belirterek ayrı bir değerlendirme yapmadan 7/1/2014 tarihinde

başvurucunun itirazın reddine karar vermiştir.

23. Bu karar 23/1/2014 tarihinde başvurucu vekiline tebliğ

edlmiştir.

24. Başvurucu 12/2/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

25. 25/10/1963 tarihli ve 353 sayılı Askeri Mahkemeler Kuruluşu

ve Yargılama Usulü Kanunu'nun "Kovuşturmaya

yer olmadığına dair karara itiraz" kenar başlıklı 107. maddesinin ilgili kısmı

şöyledir:

"Askerî savcı tarafından verilen

kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, teşkilâtında askerî mahkeme kurulan

kıt’a komutanı veya askerî kurum amiri ile şüpheli ve suçtan zarar görene

bildirilir.

Bu karara karşı (...) suçtan zarar gören,

kararın kendilerine tebliğinden itibaren onbeş gün içinde kararı veren askerî

savcının teşkilâtında olduğu askerî mahkemeye yer itibarıyla en yakın askerî

mahkemede itiraz edebilirler (...)"

26. 353 sayılı Kanun'un "İtirazın

incelenmesi ve soruşturmanın genişletilmesi" kenar başlıklı

108. maddesi şöyledir:

"İtiraz üzerine askerî savcının o zamana

kadar yaptığı soruşturmayı içine alan dosya, itirazı inceleyecek olan askerî

mahkemeye gönderilir.

Askerî mahkeme, süre tayin ederek bir diyeceği

varsa bildirmesi için itiraz istemini şüpheliye tebliğ edebilir.

Askeri mahkeme kararını vermek için

soruşturmanın genişletilmesine lüzum görürse gereken soruşturmayı yetkili

askeri savcıya yaptırabilir."

27. 353 sayılı Kanun'un

"İtirazın reddi" kenar başlıklı 108. maddesi şöyledir:

"İtiraz süresi içinde yapılmamış veya

sebep gösterilmemişse veyahut kamu davasının açılması için yeter sebepler

bulunmazsa askeri mahkeme itirazı reddeder.

Ret kararı suçtan zarar görene; eğer itiraz,

teşkilâtında askerî mahkeme kurulan kıt’a komutanı veya askerî kurum amiri

tarafından yapılmış ise bu makama tebliğ olunur ve ayrıca askerî savcıya ve

şüpheliye bildirilir.

İtiraz reddedildikten sonra kamu davası ancak

yeni olaylara ve yeni delillere dayanılarak açılabilir."

28. 353 sayılı Kanun'un

"İtirazın kabulü" kenar başlıklı 109. maddesi şöyledir:

"Askerî mahkeme, itirazın yerinde ve

haklı olduğuna kanaat getirirse, şüpheli hakkında kamu davası açılmasının

gerekli olduğuna karar verir ve evrakı yetkili askerî savcıya gönderir.

Bu karar üzerine askeri savcı soruşturma

yapmaksızın iddianame ile kamu davasını açar."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

29. Mahkemenin 5/4/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

ve Bakanlık Görüşü

30. Başvurucu; oğlu Ç.B.nin askerlik hizmetini ifa etmekte iken

ateşli silah yaralanması sonucu yaşamını yitirdiğini, olay hakkında yürütülen

soruşturma sonucunda ölüm olayının intihar neticesinde gerçekleştiği

gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiğini, olayın intihar

olmadığını gösteren emareler ve kanıtlar olabileceği Askerî Savcılığa

bildirilmiş olmasına rağmen soruşturmanın yüzeysel olarak yapıldığını, olayın

belki de cinayet olduğunu, oğlunun hür iradesiyle intihar etme olasılığının

düşük olduğunu belirtmiştir. Başvurucu, oğlunun yaşamını yitirdiği olayın gizemini

koruduğunu, soruşturma kapsamındaki belgelere göre oğlunun ölümüne neden olan

mermi çekirdeği giriş yarasının büyük çıkış yarasının ise küçük olduğunu oysa

bu gibi durumlarda mermi çekirdeği giriş yarasının küçük, çıkış yarasının ise

büyük olması gerektiğini ileri sürmüştür. Başvurucu ayrıca olayın intihar değil

de cinayet olduğunu söyleyen bazı tanıkların ifadesinin alınmadığını belirtmiş;

bu iddialarla adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

31. Bakanlık görüşünde; kabul edilebilirlik bakımından olayla

ilgili olarak Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde (AYİM) tam yargı davası açılıp

açılmadığının araştırılması gerektiği çünkü tam yargı davası sonucunda

verilecek bir kararla mağdur sıfatının ortadan kalkabileceği ifade edilmiştir.

Bakanlık görüşünde ayrıca başvurucunun oğlunun kesin ölüm nedeninin

belirlendiği ve intiharını çevreleyen koşulların ortaya konulduğu ifade

edilmiştir.

B. Değerlendirme

32. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun şikâyetlerinin özü, olayın

intihar değil cinayet olduğu ancak bu hususta etkili bir soruşturma

yapılmadığına ilişkin olup yaşam hakkının usul yönü ile ilgilidir.

33. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralı

fıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 64. maddesinin (1) numaralı fıkrası

gereği bireysel başvurunun başvuru yollarının tüketildiği, başvuru yolu

öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde

yapılması gerekir.

34. Yukarıda da belirtildiği üzere somut olayda başvurucu,

oğlunun yaşamını yitirmesine neden olan olayın intihar değil cinayet olduğunu

ancak bu hususta etkili bir soruşturma yürütülmediği ileri sürmüştür. Bu

durumda olayın cinayet olabileceği ancak bu hususta etkili bir soruşturma

yürütülmediği yönündeki iddianın Anayasa Mahkemesi önüne süresi içinde getirilip

getirilmediğinin değerlendirilmesi gerekir.

35. Başvuru formu ve ekleri bu kapsamda incelendiğinde Askerî

Mahkemenin 23/10/2013 tarihli kararından sonra ölüm olayının cinayet

olabileceği yönündeki iddiaya soruşturma makamlarınca itibar edilmediğinin ve

cinayet iddiası ile ilgili olarak artık herhangi bir araştırma yapılmayacağının

anlaşılması gerektiği açıktır. Çünkü olayın cinayet olabileceği ancak bu husus

ile ilgili olarak etkili bir soruşturma yürütülmediği yönündeki iddialar,

Askerî Mahkemenin 23/10/2013 tarihli kararıyla yerinde görülmemiştir.

Soruşturma sadece tokat atma olayı yönünden genişletilmiştir. Nitekim Askerî

Savcılık, Askerî Mahkemenin 23/10/2013 tarihli kararından sonra olayın cinayet

olabileceği hususu ile ilgili olarak herhangi bir araştırma yapmaksızın 353

sayılı Kanun'un 109. maddesi uyarınca Er F.K. hakkında asta müessir fiil

suçundan iddianame hazırlamıştır. Keza Askerî Mahkeme 7/1/2014 tarihli

kararında, olayın cinayet olabileceği yönündeki iddialara ilişkin ayrıntılı

değerlendirmeyi daha önceki 23/10/2013 tarihli kararında yaptığını belirterek

bu husus ile ilgili olarak ayrı bir değerlendirme yapmamıştır. Başvurucu,

mevcut başvuruda oğlunun tokat atma olayının etkisi ile intihar ettiği/intihara

karar verdiği yönünde bir iddia da ileri sürmemiştir. Bu durumda cinayet

ihtimalinin etkili bir şekilde soruşturulmadığı yönündeki şikâyetle ilgili

olarak Anayasa Mahkemesine, bireysel başvurunun en geç Askerî Mahkemenin

23/10/2013 tarihli kararının öğrenilmesinden itibaren otuz gün içinde yapılmış

olması gerekir. Dosya kapsamından Askerî Mahkemenin 23/10/2013 tarihli

kararının başvurucuya tebliğ tarihi anlaşılmamakla birlikte başvurucunun bu

karardan en geç Askerî Savcılık tarafından verilen 19/11/2013 tarihli kararın

tebliğ tarihi olan 12/12/2013 tarihinde haberdar olduğunun kabul edilmesi

gerekir. Bu durumda cinayet ihtimalinin etkili bir şekilde soruşturulmadığı

yönündeki şikâyetle ilgili olarak bireysel başvurunun Anayasa Mahkemesine en

son 13/1/2014 tarihine kadar yapılmış olması gerekirken 12/2/2014 tarihinde

yapılan başvuruda süre aşımı bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

36. Açıklanan nedenlerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin süre

aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Başvurunun süre aşımı nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

5/4/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serruh

KALELİ

Nuri

NECİPOĞLU

Hicabi

DURSUN

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Raportör Yrd.

:

Halil

İbrahim DURSUN

Başvurucu

:

Abdulcebbar

BORAK

Vekili

:

Av. Emrullah

ŞAM