Abdullah Aslan Başvurusu (B. No: 2018/22112)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin

denetlenmesi neticesinde elde edilen kayıtların imha edilmediği ve

alenileştirildiği ileri sürülerek açılan tazminat davasının reddedilmesi

nedeniyle özel hayata saygı hakkı ile haberleşme hürriyetiyle bağlantılı olarak

etkili başvuru hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 18/7/2018 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda

bulunmuştur.

III. OLAY VE

OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

olaylar özetle şöyledir:

9. Başvurucu hakkında Hizbullah terör örgütü adına eylem

ve faaliyetlerde bulunduğu iddiasıyla İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı

(Başsavcılık) tarafından 2011 yılında soruşturma başlatılmıştır.

10. Soruşturma sürecinde başvurucu hakkında 4/12/2004

tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 135. maddesi kapsamında

iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması tedbiri uygulanmıştır.

11. Başvurucunun da aralarında bulunduğu altmış dört

şüpheli hakkında Başsavcılık tarafından 2/11/2015 tarihinde kovuşturmaya yer

olmadığına (takipsizlik) karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde, şüpheliler

hakkında telekomünikasyon yoluyla iletişimin denetlenmesi tedbiri uygulandığı

ve söz konusu tedbirin uygulanmasına 22/5/2013 tarihinde son verildiği

belirtilmiştir. Kararda; yürütülen soruşturmada operasyon yapılmasını

gerektirecek mahiyette yeterli delile ulaşılamadığı, şüphelilerin

gerçekleştirdiği görüşmelerin güncel görüşmeler kapsamında kaldığı ve neticede

delil elde edilemediğinden şüpheliler hakkında kovuşturmaya yer olmadığına

karar verildiği ifade edilmiştir. Kararda; mahkeme kararlarına dayanılarak icra

edilen iletişimin dinlenmesi, tespiti, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine

ilişkin tedbirlerin kaldırıldığı vurgulanmıştır. Ayrıca telekomünikasyon

yoluyla iletişimin denetlenmesi nedeniyle 5271 sayılı Kanun'un 137. maddesinin

(4) numaralı fıkrası uyarınca ilgili kişilere gerekli bildirimlerin

yapılmasına, adli emanet memurluğunda bulunan kayıtlı materyallerin aynı

maddenin (3) numaralı fıkrası uyarınca imha edilmesine, bu hususta anılan

merciye yazı yazılmasına da karar verilmiştir.

12. Başvurucu; telekomünikasyon yoluyla iletişimin

denetlenmesine ilişkin koruma tedbirinin kanuna aykırı şekilde iki yıldan fazla

süre boyunca uygulandığını, söz konusu koruma tedbiri neticesinde elde edilen

ve 2/11/2015 tarihli takipsizlik kararıyla birlikte imha edilmesine karar

verilen kayıtların Başsavcılık tarafından farklı mahkemelere gönderildiğini,

kayıtların 11/4/2016 tarihinde Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi'ne (UYAP)

yüklendiğini ve bu suretle alenileştirildiğini ileri sürerek 5271 sayılı

Kanun'un 141. maddesinde düzenlenen koruma tedbirleri nedeniyle tazminat davası

açmıştır. Bakırköy 4. Ağır Ceza Mahkemesince (Mahkeme) kayda alınan ve 20.000

TL manevi tazminat talebi içeren 12/5/2016 tarihli dava dilekçesinde başvurucu,

imha edilmesi gereken söz konusu kayıtların -tespit edebildiği kadarıyla- yirmi

dört farklı dava dosyasına girdiğini iddia etmiş ve bu hususta mahkeme adı,

esas numarası gibi detaylı bilgiler sunmuştur. Başvurucu; takipsizlik kararının

üzerinden beş ayı aşkın bir süre geçmesine rağmen soruşturma kapsamında elde

edilen dinleme kayıtlarının imha edilmemiş olmasının ve bu kayıtların UYAP'a

yüklenip farklı mahkemelere gönderilerek alenileştirilmesinin 5271 sayılı

Kanun'da yer alan usullere açıkça aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Kişinin

mahremiyetine ve haberleşmesine yönelik müdahaleler dolayısıyla oluşan zararların

devlet tarafından tazmin edilmesi gerektiğini, fiilî durumun Cumhuriyet

savcılarının eksik ve yanlış şekilde yaptığı işlemlerden kaynaklandığını ve

açtığı davanın 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (3) numaralı fıkrası

kapsamında değerlendirilmeye uygun olduğunu iddia etmiştir.

13. Cumhuriyet savcısı tarafından Mahkemeye sunulan esas

hakkındaki mütalaada tazminat koşullarının oluşmadığı belirtilerek davanın

reddine karar verilmesi talep edilmiştir.

14. Mahkeme 19/12/2017 tarihinde davanın reddine karar

vermiştir. Kararın gerekçesinde, 5271 sayılı Kanun'un 141. ve 142. maddelerinde

davaya konu olan koruma tedbirlerine aykırılık nedeniyle tazminat verilmesinin

öngörülmediği belirtilmiştir.

15. Başvurucu, söz konusu kararın bozulması ve davanın

kabulüne karar verilmesi talebiyle İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine istinaf

başvurusunda bulunmuştur. 13/1/2018 tarihli istinaf dilekçesinde 5271 sayılı

Kanun'un 141. maddesinin (3) numaralı fıkrasının açık olduğunu, bu düzenlemeyle

suç soruşturması ya da kovuşturması sırasında kişisel kusur, haksız fiil veya

diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzere hâkimler ve Cumhuriyet

savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler nedeniyle devlet

aleyhine tazminat davası açılabileceğinin hüküm altına alındığını ve

mahkemelerin her şeyin kanunlarda açık şekilde düzenlenmesini beklemelerinin

hukuka uygun olmadığını iddia etmiştir. Başvurucu, Yargıtay Ceza Genel

Kurulunun 12/5/2015 tarihli kararını da zikretmiş ve kanunların her sorunu

çözemeyeceğini, sorunların çözümü için uygun kurallar manzumesini ortaya

koyduğunu, sorunların ise ancak karar vericiler tarafından çözülebileceğini

ifade etmiştir. Aynı konu hakkında farklı mahkemelerce verilen kabul

kararlarının bulunduğunu, bu yöndeki kararların 5271 sayılı Kanun'un 141.

maddesinin (3) numaralı fıkrası çerçevesinde verildiğini, oluşan manevi

zararlarının giderilmesi yönündeki talebinin yersiz gerekçelerle reddedildiğini

de ileri sürmüştür.

16. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 19. Ceza Dairesinin

29/5/2018 tarihli kararıyla istinaf başvurusunun esastan reddine kesin olarak

karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde, başvurucu tarafından ileri sürülen

istinaf nedenlerinin yerinde görülmediği belirtilmiştir.

17. Nihai karar 10/7/2018 tarihinde öğrenilmiştir.

18. 18/7/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur.

IV. İLGİLİ

HUKUK

A. Ulusal Hukuk

1. İlgili

Mevzuat

19. 5271 sayılı Kanun’un "İletişimin tespiti,

dinlenmesi ve kayda alınması" kenar başlıklı 135. maddesinin ilgili

kısmı şöyledir:

"(1) (Değişik: 21/2/2014–6526/12

md.) Bir suç dolayısıyla yapılan soruşturma ve kovuşturmada, suç işlendiğine

ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka

suretle delil elde edilmesi imkânının bulunmaması durumunda, hâkim veya

gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararıyla şüpheli

veya sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişimi (…) dinlenebilir, kayda

alınabilir ve sinyal bilgileri değerlendirilebilir. Cumhuriyet savcısı kararını

derhâl hâkimin onayına sunar ve hâkim, kararını en geç yirmi dört saat içinde

verir. Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine karar verilmesi hâlinde

tedbir Cumhuriyet savcısı tarafından derhâl kaldırılır.

...

(4) Birinci fıkra hükmüne göre verilen

kararda, yüklenen suçun türü, hakkında tedbir uygulanacak kişinin kimliği,

iletişim aracının türü, telefon numarası veya iletişim bağlantısını tespite

imkân veren kodu, tedbirin türü, kapsamı ve süresi belirtilir. Tedbir kararı en

çok iki ay için verilebilir; bu süre, bir ay daha uzatılabilir. (Ek cümle: 25/5/2005

– 5353/17 md.) Ancak, örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarla ilgili

olarak gerekli görülmesi halinde, hâkim yukarıdaki sürelere ek olarak her

defasında bir aydan fazla olmamak ve toplam üç ayı geçmemek üzere uzatılmasına

karar verebilir.

...

(6) (Ek: 2/12/2014-6572/42 md.) Şüpheli

ve sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespiti, soruşturma aşamasında

hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma

aşamasında mahkeme kararına istinaden yapılır. Kararda, yüklenen suçun türü,

hakkında tedbir uygulanacak kişinin kimliği, iletişim aracının türü, telefon

numarası veya iletişim bağlantısını tespite imkân veren kodu ve tedbirin süresi

belirtilir. ...

(7) Bu madde hükümlerine göre alınan

karar ve yapılan işlemler, tedbir süresince gizli tutulur.

..."

20. 5271 sayılı Kanun’un "Kararların yerine

getirilmesi, iletişim içeriklerinin yok edilmesi" kenar başlıklı 137.

maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkraları şöyledir:

"(3) 135

inci maddeye göre verilen kararın uygulanması sırasında şüpheli hakkında

kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesi ya da aynı maddenin birinci

fıkrasına göre hâkim onayının alınamaması halinde, bunun uygulanmasına

Cumhuriyet savcısı tarafından derhâl son verilir. Bu durumda, yapılan tespit

veya dinlemeye ilişkin kayıtlar Cumhuriyet savcısının denetimi altında en geç

on gün içinde yok edilerek, durum bir tutanakla tespit edilir.

(4)

Tespit ve dinlemeye

ilişkin kayıtların yok edilmesi halinde soruşturma evresinin bitiminden

itibaren, en geç onbeş gün içinde, Cumhuriyet Başsavcılığı, tedbirin nedeni,

kapsamı, süresi ve sonucu hakkında ilgilisine yazılı olarak bilgi verir."

21. 5271 sayılı Kanun’un "Tazminat istemi"

kenar başlıklı 141. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"(1) Suç

soruşturması veya kovuşturması sırasında;

a) Kanunlarda belirtilen koşullar

dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen,

b) Kanunî gözaltı süresi içinde hâkim

önüne çıkarılmayan,

c) Kanunî hakları hatırlatılmadan veya

hatırlatılan haklarından yararlandırılma isteği yerine getirilmeden tutuklanan,

d) Kanuna uygun olarak tutuklandığı

hâlde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde

hakkında hüküm verilmeyen,

e) Kanuna uygun olarak yakalandıktan

veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya

beraatlerine karar verilen,

f) Mahkûm olup da gözaltı ve

tutuklulukta geçirdiği süreleri, hükümlülük sürelerinden fazla olan veya

işlediği suç için kanunda öngörülen cezanın sadece para cezası olması nedeniyle

zorunlu olarak bu cezayla cezalandırılan,

g) Yakalama veya tutuklama nedenleri ve

haklarındaki suçlamalar kendilerine, yazıyla veya bunun hemen olanaklı

bulunmadığı hâllerde sözle açıklanmayan,

h)

Yakalanmaları veya tutuklanmaları yakınlarına bildirilmeyen,

i) Hakkındaki arama kararı ölçüsüz bir

şekilde gerçekleştirilen,

j) Eşyasına veya diğer malvarlığı

değerlerine, koşulları oluşmadığı halde elkonulan veya korunması için gerekli

tedbirler alınmayan ya da eşyası veya diğer malvarlığı değerleri amaç dışı

kullanılan veya zamanında geri verilmeyen,

k) (Ek: 11/4/2013-6459/17 md.) Yakalama

veya tutuklama işlemine karşı Kanunda öngörülen başvuru imkânlarından

yararlandırılmayan,

Kişiler, maddî ve manevî her türlü

zararlarını, Devletten isteyebilirler.

...

(3)

(Ek:18/6/2014-6545/70

md.) Birinci fıkrada yazan hâller dışında, suç soruşturması veya kovuşturması

sırasında kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil

olmak üzere hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya

yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat davaları ancak Devlet aleyhine

açılabilir.

..."

22. 5271 sayılı Kanun’un "Tazminat isteminin

koşulları" kenar başlıklı 142. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"(1) Karar veya hükümlerin

kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya

hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde

bulunulabilir.

(2) İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer

ağır ceza mahkemesinde ve eğer o yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu

işlemle ilişkili ise ve aynı yerde başka bir ağır ceza dairesi yoksa, en yakın

yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır.

(3) Tazminat isteminde bulunan kişinin

dilekçesine, açık kimlik ve adresini, zarara uğradığı işlemin ve zararın

nitelik ve niceliğini kaydetmesi ve bunların belgelerini eklemesi gereklidir.

...

(6) İstemin ve ispat belgelerinin

değerlendirilmesinde ve tazminat hukukunun genel prensiplerine göre verilecek

tazminat miktarının saptanmasında mahkeme gerekli gördüğü her türlü araştırmayı

yapmaya veya hâkimlerinden birine yaptırmaya yetkilidir.

...

(8) Karara karşı, istemde bulunan,

Cumhuriyet savcısı veya Hazine temsilcisi, istinaf yoluna başvurabilir;

inceleme öncelikle ve ivedilikle yapılır.

..."

23. 23/3/2005 tarihli ve 5320 sayılı Ceza Muhakemesi

Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'a 18/6/2014 tarihli ve 6545

sayılı Türk Ceza Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair

Kanun'un 86. maddesiyle eklenen geçici 8. madde şöyledir:

"(1) Bu

Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce suç soruşturması ve kovuşturması

sırasında yapılan her türlü işlem veya alınan karar nedeniyle hâkimler ve

Cumhuriyet savcıları hakkında hukuk mahkemelerinde açılan ve hâlen derdest olan

tazminat davasına ilişkin dosyalar mahkemesince, Yargıtay incelemesinde bulunan

dosyalar ise esası incelenmeksizin ilgili dairece yetkili ağır ceza mahkemesine

gönderilir. Bu davalar ağır ceza mahkemelerince, Ceza Muhakemesi Kanununun 141

inci ve devamı maddeleri uyarınca Devlet aleyhine yürütülmek suretiyle karara

bağlanır."

2. İlgili Yargı

Kararları

24. Başvurucuyla aynı soruşturma kapsamında soruşturulan

ve haklarında takipsizlik kararı verilen dört kişi tarafından koruma tedbirleri

nedeniyle açılan tazminat davasında Bakırköy 11. Ağır Ceza Mahkemesince verilen

13/12/2017 tarihli ve E.2016/59, K.2017/349 sayılı kararın ilgili kısmı

şöyledir:

"...İstanbul Cumhuriyet

Başsavcılığının ... soruşturma sayılı evrakın incelenmesinde; Davacının

İstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şube Müdürlüğünce yürütülen

soruşturma sırasında teknik takip altında tutulduğu, telefonlarının dinlendiği,

hakkında iletişim tespit kararları verildiği ve bu kararların bir çok kez

uzatıldığı, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının ... evrakında verilen

02/11/2015 tarihli ... kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği

anlaşılmış, böylece hakkında haksız yere koruma ve denetim tedbirlerinin

uygulandığı, KYOK kararı verildikten sonra davacı hakkında yapılan dinleme

kayıtlarının, teknik takip kayıtlarının uyap sistemine yüklenerek 24 farklı

dosyaya girdiği, davacı hakkında haksız dinleme sonucunda elde edilen dinleme

kayıtlarının hukuka aykırı olarak elde tutulduğu ve yok edilmediği, bu

sebeplerle davacının CMK'nın 141/3 maddedeki şartların gerçekleştiği

anlaşılmakla haksız koruma ve denetim tedbirlerine maruz kalan davacının

zenginleşmeye yol açmayacak şekilde iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda

alınması ile teknik takip tedbirine başvurulmasından dolayı meydana gelen

mağduriyetinin giderilmesi için 1.500 TL manevi tazminatın 02/02/2016

tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte, haksız dinleme

sonucunda elde edilen dinleme kayıtlarının hukuka aykırı olarak elde

tutulmasından ve yok edilmemiş olmasından dolayı meydana gelen mağduriyetinin

giderilmesi için 1.500 TL manevi tazminatın 10/05/2016 tarihinden itibaren

işleyecek yasal faizi ile davalı hazineden alınarak davacıya ... verilmesine

hükmedilmesi gerekmiştir.

..."

25. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 11/11/2015 tarihli ve

E.2015/13049, K.2015/17584 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:

"...ceza yargılama mevzuatımızda

kişilerin gizli veya özel hayatı ile ilgili kabul edilebilecek bilgiler ile

kişilerin onur ve saygınlığını zedeleyecek ifade ve ibarelerin iddianamede

bulunmasını yasaklayıcı pozitif bir hukuk kuralı bulunmamaktadır. Ancak, böyle

bir düzenlemenin bulunmaması kişilerle ilgili her türlü bilginin iddianamede

gösterilmesini hukuka uygun kılmakta mıdır? Başka bir anlatımla diğer

kişilerden beklenen, özel hayata saygı, onur ve saygınlığı zedeleyici

davranışlardan kaçınma özen ve yükümlülüğü Cumhuriyet savcısı veya hakimden

beklenmeyecek midir?

Anayasamızın başlangıç bölümünde yer

alan 'Her Türk vatandaşının ... milli kültür, medeniyet ve hukuk düzeni içinde

onurlu bir hayat sürdürme ve maddi ve manevi varlığını bu yönde geliştirme

varlığını hak ve yetkisine doğuştan sahip olduğu' özel hayatın gizliliğini

düzenleyen 20. maddesinde ise 'Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı

gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine

dokunulamaz' şeklindeki düzenlemeye paralel olan; 4721 sayılı MK’nın 24.

maddesindeki; “Hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse, hâkimden,

saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir.

Kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası,

daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin

kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına

yapılan her saldırı hukuka aykırıdır.' hükmü ile; 6098 sayılı Türk Borçlar

Kanununun 58. maddesinin 1. fıkrasındaki; 'Kişilik hakkının zedelenmesinden

zarar gören, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat adı altında bir

miktar para ödenmesini isteyebilir.' hükmü ve yine Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesinin 'Özel hayatın ve aile hayatının korunması başlıklı 8.

maddesindeki; 'Herkes özel hayatına, aile hayatına, konutuna ve haberleşmesine

saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.' hükümleri birlikte değerlendirildiğinde;

CMK'nın 170. maddesinin 3. fıkrasındaki

'iddianamede yüklenen suçu oluşturan olaylar, mevcut delillerle

ilişkilendirilerek açıklanır' hükmünü uygulayan Cumhuriyet savcıları da,

zorunluluk ve gereklilik ilkelerine uygun hareketle özenli davranmalı,

kişilerin gizli veya özel hayat alanına ait olan, haberleşme içerikleri,

kişiler arasındaki konuşmalar, özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerle

ilgili bilgi ve belgelere iddianame içeriğinde yer vermelerinin gerekli olması

halinde, maruz kalınan suçlar bakımından kişilerin onur ve saygınlığını en az

zedeleyecek şekilde yer vermeli, zorunluluk ve gereklilik bulunmadıkça yer

vermemelidir. Gereklilik ve zorunluluğun belirlenmesinde ise suçun sübutu ve

nitelendirilmesine etki ölçüsüyle hareket edilmeli, isnat edilen suçun

niteliği, tarafların davadaki konumları, kişilerin ileriki yaşamlarındaki

etkileri, cinsiyeti, yaşı gibi özellikleri göz önünde bulundurulmalı yer

verilmesinin gerekli olduğu sonucuna ulaşıldığı takdirde ise bireysel hakları

en az ihlal edecek ve bu ihlali haklı gösterecek bir yöntem benimsenmelidir. Yargılama

makamları da, kamusal ve özel yararlar arasındaki dengeyi gözeterek, özel

bilgilerin kamuya yayılmasının önüne geçecek tedbirleri almalı, gerek

kararlarında gerekse yargılamada bu hususlarda daha dikkatli ve özenli

davranmalıdır.

Tüm bu açıklamalar ışığında davacının

iddiaları değerlendirildiğinde, iddianamede mağdur olarak gösterilen davacı

hakkında tutulan fişleme kayıtlarının iddianamede aynen yer alması, içeriğiyle

ilgili hiçbir değerlendirme yapılmaksızın ve değer yargısında bulunulmaksızın

CMK’nın 141/3. fıkrası uyarınca tazminatı gerektirmektedir. Zira sanıklara

isnat edilen suç gözetildiğinde, bu kayıtların iddianamede aynen yer alması

gerekmediği gibi, aynen yer almasında kamusal bir yarar da bulunmamaktadır.

Yargılama faaliyetlerinden kaynaklanan ve emredici veya yasaklayıcı bir norm

bulunmaması nedeniyle, kişisel kusur veya haksız fiil kapsamında

değerlendirilemeyecek bu özensiz davranış nedeniyle doğan zararın

giderilmesinde, Devletin kusursuz sorumluluğu söz konusu olup, yapılan

soruşturma ve kovuşturmalarda oluşan bu tür zararların tazminat hukukunun genel

ilkeleri çerçevesinde Devlet tarafından karşılanması gerekmektedir.

Açıklanan ilkeler çerçevesinde,

ispatlandığı takdirde maddi zararı ile yargılama faaliyetleri nedeniyle

zedelenen kişilik haklarından dolayı makul bir miktarda manevi tazminata

hükmedilmesi gerekirken, isabetsiz gerekçelerle davanın reddine karar

verilmesi, Kanun'a aykırı olup, davacı vekilinin temyiz itirazları bu nedenle

yerinde görüldüğünden ... hükmün bozulmasına ... oybirliğiyle karar verildi."

26. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 11/6/2018 tarihli ve

E.2018/2990, K.2018/6506 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:

"...yeterli uzmanlığı bulunmayan

bilirkişiye rapor düzenlettirerek, bu raporu esas alıp dava açan Cumhuriyet

savcısının eylemlerinden ötürü manevi tazminat isteminde bulunulduğu

görülmekle, belirtilen davanın 5271 sayılı CMK'ın 141/3 maddesinde düzenlenen

hakim ve Cumhuriyet savcısının verdiği karara ve yaptığı işleme dayanılarak

açıldığı, 6545 sayılı Kanunun 70. maddesi ile ekli CMK'nın 141/3 maddesinde, 'Birinci

fıkrada yazan hâller dışında, suç soruşturması veya kovuşturması sırasında

kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzere

hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları

işlemler nedeniyle tazminat davaları ancak Devlet aleyhine açılabileceği'nin

belirtildiği, aynı Kanun'un 86. maddesi ile 5320 sayılı Kanuna eklenen geçici

8. maddesinde ki 'Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce suç soruşturması

ve kovuşturması sırasında yapılan her türlü işlem veya alınan karar nedeniyle

hâkimler ve Cumhuriyet savcıları hakkında hukuk mahkemelerinde açılan ve hâlen

derdest olan tazminat davasına ilişkin dosyalar mahkemesince, Yargıtay

incelemesinde bulunan dosyalar ise esası incelenmeksizin ilgili dairece yetkili

ağır ceza mahkemesine gönderilir. Bu davalar ağır ceza mahkemelerince, Ceza

Muhakemesi Kanununun 141 inci ve devamı maddeleri uyarınca Devlet aleyhine

yürütülmek suretiyle karara bağlanır.' şeklinde düzenleme dikkate alındığında, CMK'nın

141/3 maddesinde belirtilen hakim ve Cumhuriyet savcılarının karar veya

işlemlerine dayalı tazminat davalarının ağır ceza mahkemelerinde karar

bağlanacağı hususu gözetilmeden, davanın görev yönünden reddine dair yazılı

şekilde hüküm tesisi, Kanuna aykırı olup, ... sair yönleri incelenmeyen hükmün

bu sebepten dolayı ... bozulmasına ... karar verildi."

27. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 28/5/2018 tarihli ve

E.2017/8495, K.2018/5987 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:

"...tarihli duruşmada davacı vekili

tarafından, dinleme kararı veren hakim hakkında, kurul tarafından soruşturma

açıldığının iddia edilmesi karşısında, tazminat istemine dayanak soruşturma

dosyasında görev yapan Cumhuriyet savcıları ve hakimler hakkında yürütülen adli

ve idari soruşturma olup olmadığı, olması halinde sonucunun, Cumhuriyet

savcıları ve hakimlerin kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk

hâllerinin bulunup bulunmadığı, CMK'nın 141/3. maddesinde belirtilen halin

davacı lehine oluşup oluşmadığının araştırılmaması ... Kanuna aykırı olup ...

hükmün ... bozulmasına ... karar verildi."

B. Uluslararası

Hukuk

28. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Özel

ve aile hayatına saygı hakkı" kenar başlıklı 8. maddesinin (1)

numaralı fıkrası şöyledir:

"(1) Herkes özel ve aile hayatına,

konutuna ve haberleşmesine saygı gösterilmesi hakkına sahiptir."

29. Sözleşme'nin "Etkili başvuru hakkı" kenar

başlıklı 13. maddesi şöyledir:

"Bu Sözleşme’de tanınmış olan hak

ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, söz konusu ihlal resmi bir hizmetin ifası

için davranan kişiler tarafından gerçekleştirilmiş olsa dahi, ulusal bir merci

önünde etkili bir yola başvurma hakkına sahiptir."

30. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Sözleşme'nin

13. maddesi uyarınca temel hak ve özgürlüklerin ulusal düzeyde korunması için

etkili bir başvuru yolunun var olması gerektiğini belirtmektedir. AİHM'e göre

Sözleşme'nin 13. maddesi yetkili ulusal makamlar tarafından Sözleşme kapsamına

giren bir şikâyetin esasının incelenmesine izin veren ve uygun bir telafi

yöntemi sunan bir iç hukuk yolunun sağlanmasını gerekli kılmaktadır. Ayrıca bu

hukuk yolunun teoride olduğu kadar pratikte de etkili bir yol olması

gerekmektedir (İlhan/Türkiye [BD], B. No: 22277/93, 27/6/2000, § 97; Kudla/Polonya

[BD], B. No: 30210/96, 26/10/2000, § 157; Özpınar/Türkiye, B. No:

20999/04, 19/10/2010, § 82).

31. AİHM, etkili başvuru hakkının Sözleşme çerçevesinde savunulabilir

nitelikteki bir şikâyetin etkili bir şekilde mahkemelerce incelenmesini ve

öngörülen yolun uygun bir telafi imkânı sunmaya elverişli olmasını güvence

altına aldığını vurgulamaktadır (Kudla/Polonya, § 157;

Dimitrov-Kazakov/Bulgaristan, B. No: 11379/03, 10/2/2011, § 35). AİHM, iç

hukuktaki düzenlemelerin başvuruculara bu anlamda asgari güvenceleri içerecek

şekilde yeterli bir hukuk yolu sunup sunmadığını irdelemektedir (Dimitrov-Kazakov/Bulgaristan,

§ 36).

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

32. Mahkemenin 15/12/2020 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları ve Bakanlık Görüşü

33. Başvurucu;

i. Hakkında iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda

alınmasına ilişkin koruma tedbiri uygulandığını, yaklaşık iki buçuk yıl süren

bu tedbir sonrasında kovuşturmaya yer olmadığına ve elde edilen kayıtların imha

edilmesine karar verildiğini, 5271 sayılı Kanun'un 137. maddesinin (3) numaralı

fıkrası gereğince yapılan tespit veya dinlemeye ilişkin kayıtların en geç on

gün içinde imha edilmesi gerektiğini, sonraki süreçte açılan davalarda

mahkemelerce soruşturma dosyasının Başsavcılıktan talep edildiğini

belirtmiştir.

ii. Haksız şekilde kayıt altına alınan ve imha edilmesi

gereken tapelerin/görüşmelerin takipsizlik kararının üzerinden beş ay geçmesine

rağmen soruşturma dosyasıyla birlikte Başsavcılık tarafından yirmi dört farklı

mahkemeye gönderildiğini ileri sürmüştür. Ayrıca imha edilmeyen kayıtların UYAP

üzerinden gönderildiğini, bu suretle özel hayatının ve haberleşmesinin ifşa

edildiğini iddia etmiştir.

iii. Cumhuriyet savcısının ihmalinden ve yaptığı işlemden

kaynaklanan manevi zararlarının karşılanması talebiyle 5271 sayılı Kanun'un

141. ve devamı maddelerinde öngörülen koruma tedbirleri nedeniyle tazminat

davası açtığını, anılan maddenin (3) numaralı fıkrası gereğince davasının

etkili bir şekilde incelenmesi ve açık olan ihlal nedeniyle lehine manevi

tazminata hükmedilmesi gerekirken söz konusu davayı açmak için kanunda

öngörülen koşulları taşımadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verildiğini

ifade etmiştir.

iv. Mahkemenin 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesindeki

dava yolu hakkında geliştirdiği ve hakkın özünü korumayan dar yorumu nedeniyle

manevi zararlarını karşılayamadığını belirterek özel hayata saygı hakkının,

haberleşme hürriyetinin ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia

etmiştir.

34. Bakanlık görüşünde, başvuruya konu edilen süreçte

yargı organlarınca verilen kararlara ilişkin genel bilgiler aktarılmış ve

başvurucu hakkındaki kayıtların UYAP ortamına aktarılmasının başvurucuya aşırı

bir külfet yüklemediği, kamu yararı ile başvurucunun bireysel yararı arasında

makul dengenin gözetildiği ifade edilmiştir. Ayrıca başvurucunun kayıtlarının

süresinde imha edilmediğine ilişkin iddiasının doğru olması durumunda -her ne

kadar bu husus mevzuata aykırılık oluştursa da- kayıtların ifşa olmadığı,

herhangi bir şekilde kullanılmadığı, dosyayla ilgilenen yetkili kişiler dışında

üçüncü kişilerle paylaşılmadığı, ilgili makamların mevzuata aykırılığı fark

ettiği anda resen harekete geçtikleri ve kayıtların silinmesini talep ettikleri

belirtilmiştir. Görüşte, bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde başvurucunun

herhangi bir zararının ve dolayısıyla mağduriyetinin bulunmadığı ve

başvurucunun ilk derece mahkemeleri önünde zararının varlığını kanıtlayamadığı

ileri sürülmüştür.

35. Bakanlık görüşüne karşı başvurucu, sunduğu cevap

dilekçesinde bireysel başvuru formundaki taleplerini tekrar etmiştir.

B. Değerlendirme

36. Anayasa’nın "Özel hayatın gizliliği" kenar

başlıklı 20. maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

“Herkes, özel hayatına ...saygı

gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ... gizliliğine

dokunulamaz.”

37. Anayasa’nın "Haberleşme hürriyeti" kenar

başlıklı 22. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

"Herkes, haberleşme hürriyetine sahiptir.

Haberleşmenin gizliliği esastır."

38. Anayasa’nın "Devletin temel amaç ve

görevleri" kenar başlıklı 5. maddesi şöyledir:

“Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak,

kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak

ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak

surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın

maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya

çalışmaktır.”

39. Anayasa’nın "Temel hak ve hürriyetlerin

korunması" kenar başlıklı 40. maddesi şöyledir:

"Anayasa ile tanınmış hak ve

hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma

imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir.

Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin

hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek

zorundadır.

Kişinin, resmî görevliler tarafından

vâki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin

edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır."

40. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucunun yargı makamlarınca gerçekleştirilen işlemlerden ve

ihmallerden kaynaklanan, özel hayatın gizliliği ile haberleşmenin gizliliğinin

ihlal edilmesi suretiyle oluşan zararlarının tazmin edilmesi talebiyle açtığı

davanın etkili bir çözüm imkânı sunmadığına ilişkin şikâyetleri, Anayasa'nın 20.

ve 22. maddeleriyle bağlantılı olarak Anayasa'nın 40. maddesinde güvence altına

alınan etkili başvuru hakkı kapsamında değerlendirilmiştir. Etkili başvuru

hakkı bakımından yapılacak incelemenin sonucuna göre bu aşamada özel hayata

saygı hakkı ile haberleşme hürriyeti bakımından ayrıca bir inceleme

yapılmayacaktır (aynı yönde değerlendirmeler için bkz. Murat Haliç, B.

No: 2017/24356, 8/7/2020, § 40; İlhan Gökhan, B. No: 2017/27957,

9/9/2020, § 40).

1. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

41. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul

edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı

anlaşılan etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas

Yönünden

a. Genel

İlkeler

42. Anayasa'nın 12. maddesine göre herkes kişiliğine

bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir.

Bu genel nitelikteki anayasal düzenleme ile bireylerin kişilik değerlerine

yönelen ve zarar veren olumsuz tutum ve davranışlar dışlanmaktadır. Bunun

yanında Anayasa'nın 5. maddesinde, bireylerin temel hak ve özgürlüklerinin

korunması için gerekli şartların hazırlanması devletin temel amaç ve

görevlerinden biri olarak sayılmaktadır. Bu düzenlemeler ışığında devletin

bireylerin özel hayata saygı haklarına ve haberleşme hürriyetlerine keyfî

olarak müdahale etmemenin yanında üçüncü kişilerin anılan hak ve özgürlüklere

karşı saldırılarını önlemekle yükümlü kılındığı, bu bağlamda pozitif

yükümlülüklerinin bulunduğu söylenebilir (Ali Çığır, B. No: 2015/19298,

8/5/2019, § 32; Erol Kumcu, B. No: 2015/18988, 9/5/2019, § 32; U.B.,

B. No: 2015/3175, 10/10/2019, § 33; Murat Haliç, § 42; İlhan Gökhan, §

42).

43. Söz konusu yükümlülükler, kişilerin özel hayatlarına

ve haberleşmelerine yönelik gerçekleşmesi yakın tehlikelere karşı gerçek

anlamda bir koruma sağlayabilmeli ve oluşan zararların tazmin edilmesi için

kamu makamlarınca gerçekleştirilen işlemler, yapılan eylemler ve ihmaller

konusunda kişilere etkili bir karşı çıkma ve telafi imkânı tanımalıdır. Bu

imkân ise ancak etkili bir başvuru yolu tanınması ile sağlanabilir (Murat

Haliç, § 43; İlhan Gökhan, § 43).

44. Etkili başvuru hakkı; anayasal bir hakkının ihlal

edildiğini ileri süren herkese hakkın niteliğine uygun olarak iddialarını

inceletebileceği makul, erişilebilir, ihlalin gerçekleşmesini veya sürmesini

engellemeye ya da sonuçlarını ortadan kaldırmaya (yeterli giderim sağlama)

elverişli idari ve yargısal yollara başvuruda bulunabilme imkânı sağlanması

olarak tanımlanabilir (Y.T. [GK], B. No: 2016/22418, 30/5/2019, § 47; Murat

Haliç, § 44; İlhan Gökhan, § 44).

45. Anayasa Mahkemesi, manevi zararların ağırlıkta olduğu

ihlal iddialarında -kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkı, özel hayata

saygı hakkı ile haberleşme hürriyeti kapsamında- hukuki tazmin yolunu daha

yüksek başarı şansı sunabilecek, kullanılabilir ve etkili bir başvuru yolu

olarak kabul etmiştir (Işıl Yaykır, B. No: 2013/2284, 15/4/2014, § 44; Aslı

Kırmızı Demirseren, B. No: 2013/5680, 15/4/2014, § 41; Gülşin Oral,

B. No: 2013/6129, 16/9/2015, § 47; Sümeyye Örnek, B. No: 2014/11091,

7/6/2017, § 26). Bunun gerekçesi ise kasten veya taksirle başkalarına verilen

zararın hukuki sorumluluk kapsamında giderilmesi imkânının daha fazla olması,

ceza hukuku alanında objektif sorumluluğa yer verilmezken hukuki sorumluluk

alanında objektif sorumluluk esasının da etkili şekilde uygulanması ve hukuki

sorumluluk alanında aynı maddi vakıalar çerçevesinde daha düşük bir ispat

standardı kullanılması olarak açıklanmıştır. Ayrıca hukuk sistemimizde hukuki

sorumluluk alanındaki tazmin yükümlülüğünün asıl gayesinin zarar görenin

zararının telafi edilmesi olduğu dikkate alındığında özellikle manevi zarara

dayanan uyuşmazlıklar açısından hukuki tazmin yolu ilgililere daha yüksek başarı

şansı sunabilecek, kullanılabilir ve etkili bir başvuru yolu olarak

nitelendirilmiştir (Işıl Yaykır, § 44; Aslı Kırmızı Demirseren, §

41; Mesut Özbezen, B. No: 2013/8175, 15/4/2014, § 40; Murat Haliç, §

45; İlhan Gökhan, § 45).

46. Ayrıca Anayasa Mahkemesi, kişilik haklarına saldırı

mahiyetindeki iddiaların adli ve idari yargı düzenindeki mahkemelerce

değerlendirilebileceğini, bu doğrultuda ilgili mevzuat kapsamında kişilik

haklarına yönelen saldırıların sona erdirilmesi ve zararın tazmin edilmesi

hususunda hukuk davası ile tam yargı davası açılabileceği konusunda bir

tereddüdün bulunmadığını da vurgulamaktadır (Ali Çığır, § 41; Erol

Kumcu, § 41; Cansun Sarıyıldız, B. No: 2015/11671, 8/1/2020, § 30; Murat

Haliç, § 46; İlhan Gökhan, § 46).

47. Devletin suçların soruşturulması faaliyeti kapsamında

şüpheliler hakkında birtakım tedbirler alarak onları gözetimi altında tuttuğu

durumlarda ise şüphelilerin sonradan ileri sürecekleri şikâyetlerinin olması

olağandır. Usul kurallarının yoğun şekilde öngörüldüğü bu özel durumlar

yönünden söz konusu şikâyetlerin esasının incelenmesine imkân sağlayan ve

gerektiğinde uygun bir telafi yöntemi sunan etkili hukuk yollarının olması da

ilgililere etkili başvuru hakkının sağlanması bakımından bir gerekliliktir.

5271 sayılı Kanun'un 141. ve devamı maddelerinde düzenlenen koruma tedbirleri

nedeniyle tazminat davaları da bu bağlamdaki gerekliliği karşılamaya uygun bir

yöntem sunmalıdır (Murat Haliç, § 47; İlhan Gökhan, § 47).

48. H.Ö. (B. No: 2017/34332, 12/12/2018) kararında

Anayasa Mahkemesi, koruma tedbirleri tazminat davaları ile 5271 sayılı Kanun'un

141. maddesinin (3) numaralı fıkrası yönünden birtakım değerlendirmelerde

bulunmuştur. Söz konusu düzenlemeler ile pratikteki uygulamaların bu tür

şikâyetler açısından etkili bir hukuk yolu olarak değerlendirilebilmesi için

gerekli olan yargısal yaklaşıma ilişkin yapılan açıklamalarda Anayasa Mahkemesi

5271 sayılı Kanun'un "Tazminat istemi" kenar başlıklı 141.

maddesinin (3) numaralı fıkrasında suç soruşturması veya kovuşturması sırasında

kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzere

hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdiği kararlar veya yaptığı işlemler

nedeniyle devlet aleyhine tazminat davası açılabileceğinin öngörüldüğünü,

anılan hüküm kapsamında Cumhuriyet savcılarının yapmış oldukları işlemler

nedeniyle zarar gördüğünü düşünen mağdurlar yönünden bir başvuru mekanizmasının

oluşturulduğunu tespit etmiştir (H.Ö., § 41; ayrıca bkz. M.Y., B.

No: 2014/7149, 22/11/2017, § 50). H.Ö. kararında, yargılama

faaliyetlerinden doğan ve emredici ya da yasaklayıcı bir kural bulunmaması

nedeniyle kişisel kusur veya haksız fiil kapsamında değerlendirilemeyecek

özensiz davranışlardan kaynaklanan zararların 5271 sayılı Kanun'un (3) numaralı

fıkrası kapsamında giderilebileceğine ilişkin olarak Yargıtayca verilen bazı

kararlara da yer verilmiş ve anılan fıkranın etkili bir yol olarak

işletilebileceğine işaret edilmiştir (Murat Haliç, § 48; İlhan

Gökhan, § 48).

49. Gerçekten de kişilerin mağduriyetlerinin giderilmesi

amacıyla öngörülen yargı yollarından biri olan koruma tedbirleri nedeniyle

tazminat davası açma imkânının mevzuatta yer alması tek başına yeterli olmayıp

bu yolun aynı zamanda pratikte de başarı şansı sunması gerekir. Söz konusu yola

başvurulabilmesi için öngörülen koşullar somut olaylara tatbik edilirken

dayanak işlem, eylem ya da ihmallerden kaynaklanan savunulabilir nitelikteki

iddiaların bu doğrultuda geniş şekilde değerlendirilmesi, koşulların oluşmadığı

sonucuna ulaşılması durumunda ise bu durumun yargı makamları tarafından ilgili

ve yeterli gerekçelerle açıklanması gerekir (Murat Haliç, § 49; İlhan

Gökhan, § 49).

50. Sonuç olarak tahdidi sayılan koşullar dışında

hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptığı

işlemlerden kaynaklanan zararların giderilmesine yönelik girişimlerde bulunma

imkânı sağlayan ve geniş şekilde yorumlanmaya uygun olan söz konusu

düzenlemelerin zarar görenlerin herhangi bir yargı merciine başvurma imkânını

ortadan kaldıracak şekilde dar yorumlanmaması ve etkili bir yargısal koruma

sağlama konusunda yargı makamlarınca temel hak ve özgürlükleri önceleyen bir

yaklaşım içinde olunması etkili başvuru hakkının gereklerinin sağlanması

açısından önem arz etmektedir (Murat Haliç, § 50; İlhan Gökhan, §

50).

b. İlkelerin

Olaya Uygulanması

51. Başvuru özetle takipsizlik kararıyla birlikte

Başsavcılık tarafından imha edilmesine karar verilen dinleme kayıtlarının beş

ay geçmesine rağmen tutulmaya devam edilmesi, kayıtların birçok farklı

mahkemeye gönderilmesi ve UYAP'a aktarılması nedeniyle manevi zarara uğradığını

belirten başvurucunun pratikte bu iddialarını dile getirebileceği etkili bir

başvuru yolu bulunmadığına, bir başka deyişle mevcut yargısal sistemin etkili

olmadığına ilişkindir.

52. 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinde 18/6/2014

tarihinde yapılan değişikliklerle eklenen (3) numaralı fıkra ile anılan

maddenin (1) numaralı fıkrasında yazan hâller dışında suç soruşturması veya

kovuşturması sırasında kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk hâlleri

de dâhil olmak üzere hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar

veya yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat davalarının devlet aleyhine

açılabileceği kabul edilmiştir. Dolayısıyla bu suretle Cumhuriyet savcılarının

yapmış olduğu işlemler nedeniyle zarar gördüğünü düşünen kişiler yönünden bir

hukuk yolunun getirildiği görülmektedir.

53. Bazı kararlarında Yargıtay; suç soruşturması veya

kovuşturması sırasında kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk hâlleri

de dâhil olmak üzere hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdiği kararlar veya

yaptığı işlemler nedeniyle zarar gördüğünü iddia ederek 5271 sayılı Kanun'un

141. maddesi kapsamında tazminat davası açan kişilerin durumlarını bu bağlamda

değerlendirmiştir. Örneğin özel hayatın gizliliği ve iddianame içeriğinde

kişisel verilerle ilgili bilgi ve belgelere haksız şekilde yer veren Cumhuriyet

savcısının bu eylemine karşı açılan tazminat davasında Yargıtay; yargı

mensuplarının zorunluluk ve orantılılık ilkelerine uygun hareket ederek özenli

davranmaları gerektiğini, kişilerin gizli veya özel hayat alanına ait olan

haberleşme içeriklerine, kişiler arasındaki konuşmalara, kişisel verilerle

ilgili bilgi ve belgelere iddianame içeriğinde yer verilmesinin uygun olmadığını,

yer verilmesinin zorunlu olması durumda ise maruz kalınan suçlar bakımından

kişilerin onur ve saygınlığını en az zedeleyecek şekilde bu hususlara yer

verilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Yargıtay, bu durumda bireysel hakları en

az ihlal edecek ve bu ihlali haklı gösterecek bir yöntemin benimsenmesi

gerektiğini ifade ederek aksi yöndeki yaklaşımı özensiz davranış olarak

nitelendirmiş ve 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (3) numaralı fıkrası

gereğince mağdurun manevi zararlarının tazmin edilmesi gerektiği sonucuna

ulaşmıştır (bkz. § 25).

54. Başka bir kararında Yargıtay, yeterli uzmanlığı

bulunmayan bilirkişiye rapor düzenlettiren ve bu raporu esas alarak kamu davası

açan Cumhuriyet savcısının eyleminden dolayı ileri sürülen manevi tazminat

talebinin 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (3) numaralı fıkrası kapsamında

değerlendirilmesi gerektiğine hükmetmiştir (bkz. § 26). Yine Yargıtay, dinleme

kararı veren ve hakkında disiplin soruşturması başlatıldığı iddia edilen

hâkimin bu kapsamdaki eylem ve işlemlerinden kaynaklanan zararların tazmini

talebiyle açılan davada 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (3) numaralı

fıkrasının uygulanabileceğini ifade etmiştir (bkz. § 27). Ayrıca başvurucuyla

aynı soruşturma kapsamında soruşturulan dört kişi tarafından aynı hukuki

gerekçelerle -koruma tedbirleri nedeniyle- açılan tazminat davasında -Bakırköy

11. Ağır Ceza Mahkemesinin 13/12/2017 tarihli kararıyla- 5271 sayılı Kanun'un

141. maddesinin (3) numaralı fıkrası kapsamında manevi tazminata hükmedilmiştir

(bkz. § 24).

55. Dolayısıyla 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (3)

numaralı fıkrasında "suç soruşturması veya kovuşturması sırasında

kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzere

hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları

işlemler" şeklinde ifade edilen ve her somut olayın özelliğine göre

değerlendirilmesi gereken nedenlere dayanılarak bir zararın meydana geldiği

konusunda savunulabilir iddiaların ileri sürülmesi durumunda yargı makamlarının

bu konuda yapacakları yorum, söz konusu temel hakların korunmasını sağlayan

etkili başvuru yolunun bulunup bulunmadığının saptanmasında kilit rol

oynamaktadır (Murat Haliç, § 55;İlhan Gökhan, § 55).

56. Somut olayda, başvurucunun özel hayatının ve

haberleşmesinin gizliliğinin ihlal edilmesi suretiyle manevi olarak zarar

gördüğüne ve bu zararların tazmin edilmesi gerektiğine yönelik şikâyetleri 5271

sayılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen koşulların oluşmadığı gerekçesiyle

derece mahkemelerince reddedilmiştir.

57. Başvurucunun şikâyet ettiği hususun hangi nedenlerle

5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (3) numaralı fıkrası kapsamında

değerlendirilmesi gerektiği hususunda somut ve ikna edici gerekçeler ileri

sürdüğü görülmektedir. Ancak derece mahkemelerince bu hususların

değerlendirilmediği ve savunulabilir nitelikteki iddialara dayanan davanın

neden söz konusu düzenlemenin kapsamında kabul edilmediği hususunda

açıklamalarda bulunulmadığı anlaşılmaktadır. Ayrıca başvurucu ile aynı

soruşturma kapsamında hakkında iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda

alınmasına ilişkin tedbirler uygulanan ve başvurucuyla birlikte hakkında

takipsizlik verilen diğer kişiler tarafından açılan tazminat davalarında (bkz.

§ 24) farklı yönde kararlar verildiğine ilişkin başvurucu tarafından ileri

sürülen iddialar hakkında da herhangi bir gerekçenin oluşturulmadığı

görülmektedir.

58. Başvurucunun içinde bulunduğu koşulların ve

iddialarının 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (3) numaralı fıkrası

kapsamında olmadığı yönünde verilen kararın bu yönüyle ilgili ve yeterli

gerekçeler içermediği ve başvurucuya uygun bir telafi şansı sunmaya elverişli

olmadığı anlaşılmaktadır. Esasında 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (3)

numaralı fıkrasının kapsamı konusunda derece mahkemelerince ortaya konulan bu yaklaşımın

temel hakların ihlaline yönelik şikâyetin etkili bir şekilde incelenmesine

imkân sağlamadığı değerlendirilmektedir. Neticede somut olayın koşullarında

özel hayata saygı hakkı ile haberleşme hürriyeti bağlamında oluşan zararlarının

tazmini konusunda başvurucuya, asgari güvenceleri içerecek şekilde etkili bir

hukuk yolu sunulmadığı sonucuna varılmaktadır.

59. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 20. ve 22.

maddeleriyle bağlantılı olarak 40. maddesinde güvence altına alınan etkili

başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı

Kanun'un 50. Maddesi Yönünden

60. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin ilgili kısmı

şöyledir:

“(1)

Esas inceleme sonunda,

başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal

kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için

yapılması gerekenlere hükmedilir…

(2)

Tespit edilen ihlal bir

mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için

yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden

yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine

tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu

gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa

Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan

kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

61. Başvurucu; ihlalin tespit edilmesini, yargılamanın yenilenmesine

ve lehine 20.000 TL tazminata hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

62. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan kararında

ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel

ilkeler belirlenmiştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme diğer bir

kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin

sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamı anlamına geleceği gibi

ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına da işaret etmiştir (Aligül

Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).

63. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal

edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan

kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle

getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için

ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması,

ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan

kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların

giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması

gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55, 57).

64. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya

mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayılı

Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası ile İçtüzük’ün 79. maddesinin (1)

numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca, ihlalin ve sonuçlarının ortadan

kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgili

mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki

benzer hukuki kurumlardan farklı olarak ihlali ortadan kaldırmak amacıyla

yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim yolunu

öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafından ihlal kararına bağlı

olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın

yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargılama

sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi

bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal

yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı

nedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını

gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§

58, 59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66, 67).

65. İncelenen başvuruda özel hayata saygı hakkı ile

haberleşme hürriyetiyle bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal

edildiği sonucuna ulaşılmıştır. İhlalin özel hayata saygı hakkı ile haberleşme

hürriyeti bağlamında oluşan zararlarının tazmini konusunda başvurucuya asgari

güvenceleri içerecek şekilde etkili bir hukuk yolu imkânı sunmayan derece

mahkemelerinin kararlarından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.

66. Bu durumda etkili başvuru hakkının ihlalinin

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki

yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgü

düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasına

göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda

yapılması gereken iş, yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa Mahkemesini

ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere

uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin

yeniden yargılama yapılmak üzere Bakırköy 4. Ağır Ceza Mahkemesine

gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir.

67. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için

yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat

talebinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

68. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve

3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.894,70 TL yargılama giderinin

başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.

A. Özel hayata saygı hakkı ve haberleşme hürriyetiyle

bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın

KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 40. maddesinde güvence altına alınan

etkili başvuru hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin etkili başvuru hakkının

ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak

üzere Bakırköy 4. Ağır Ceza Mahkemesine (E.2016/170, K.2017/343)

GÖNDERİLMESİNE,

D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDİNE,

E. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan

toplam 3.894,70 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,

F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun

Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde

yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten

ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına

GÖNDERİLMESİNE 15/12/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Fatih ALKAN Başvurucu : Abdullah ASLAN Vekili : Av. Murat SADAK