B.ü. ve İbrahim Halil Kılıç Başvurusu (B. No: 2019/24852)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, baro levhasına yazılma işlemine ilişkin iptal

davasında hukuk kurallarının öngörülemez biçimde yorumlanması nedeniyle

hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvurular 24/7/2019 ve 19/2/2020 tarihlerinde

yapılmıştır.

3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Konularının aynı olması nedeniyle 2020/6375 numaralı başvurunun

2019/24852 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine ve

incelemenin 2019/24852 numaralı dosya üzerinden yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

ilgili olaylar özetle şöyledir:

A. Genel

Bilgiler ve Olağanüstü Hâl İlanı ve Bu Süreçte Uygulanan Tedbirler

7. Başvuruya konu olaylara ilişkin genel bilgiler ile

olağanüstü hâl ilanı ve bu süreçte uygulanan tedbirler için bkz. M.B.

[GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, §§ 11-19.

B. Başvuru

Konusu Olaylara ilişkin Süreç

8. Başvuruculardan İbrahim Halil Kılıç İstanbul Barosuna,

B.Ü. ise Ankara Barosuna avukat olarak görev yapabilmek için baro levhasına

yazılma talebiyle başvurmuştur. Başvurucuların talebi, baro levhasına kaydedilebilmek

için aranan kanuni şartların taşındığı gerekçesiyle Türkiye Barolar Birliği

(TBB) tarafından kabul edilmiştir.

9. Söz konusu kararlar, Bakanlık tarafından uygun

bulunmayarak bir daha görüşülmek üzere TBB'ye gönderilmiştir.

10. TBB Yönetim Kurulu, önceki kararında ısrar ederek

başvurucuların baro levhasına yazılmalarına karar vermiştir.

11. Bakanlık, başvurucuların baro levhasına yeniden

yazılmalarına ilişkin TBB kararının kesinleşmesi üzerine Ankara İdare

Mahkemelerinde (Mahkeme) TBB'ye karşı iptal davası açmıştır. Başvurucular,

iptal davasında davalı TBB yanında müdahil olarak yer almıştır.

12. Mahkeme dava konusu işlemin iptaline karar vermiştir.

Karar gerekçesinde Halil İbrahim Kılıç hakkında resmî belgede sahtecilik,

17/2/2011 tarihli ve 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi

Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'a muhalefet, suç işlemek

amacıyla kurulan örgüte üye olma suçlarından İzmir 12. Ağır Ceza Mahkemesinde

dava açıldığı ve davanın hâlen derdest olduğu; başvurucu B.Ü.'nün Fetullahçı

Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanmasına (FETÖ/PDY) üye olma suçundan Ankara

29. Ağır Ceza Mahkemesinde yargılandığı belirtilmiştir. 19/3/1969 tarihli ve

1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 5. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince

başvurucuların yargılandıkları suçların aynı maddenin birinci fıkrasının (a)

bendinde sayılan suçlardan biri olduğu, bu nedenle avukatlık mesleğine

alınmasına ilişkin kararın kovuşturma sonuna kadar bekletilebileceği, bundan

dolayı TBB işleminin hukuka uygun olmadığı vurgulanmıştır. Ayrıca kararda

avukatlık mesleğinin önemine ve özelliğine değinilmiş, ceza davalarının

sonucunun beklenmesinin yerinde olacağı ifade edilmiştir. İstinaf başvuruları,

Bölge İdare Mahkemesi tarafından kesin olarak reddedilmiştir.

13. Başvurucular 24/7/2019 ve 19/2/2020 tarihlerinde

bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ

HUKUK

14. 1136 sayılı Kanun'un "Avukatlığa

kabulde engeller" kenar başlıklı 5. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"Aşağıda yazılı durumlardan birinin

varlığı halinde, avukatlık mesleğine kabul

istemi reddolunur :

a) Türk Ceza Kanununun 53 üncü

maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan

dolayı iki yıldan fazla süreyle hapis cezasına ya da Devletin güvenliğine karşı

suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, (…) zimmet,

irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma,

hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan

kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm

olmak,

...

Adayın birinci fıkranın (a) bendinde

yazılı cezalardan birini gerektiren bir suçtan kovuşturma altında bulunması

halinde, avukatlığa alınması isteği hakkındaki kararın bu kovuşturmanın sonuna

kadar bekletilmesine karar verilebilir.

..."

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

15. Mahkemenin 15/12/2020 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların

İddiaları

16. Başvuruculardan İbrahim Halil Kılıç gerekçede esas

alınan Kanun maddesinin soyut olduğunu ve yeterince açık olmadığını,

suçluluğunun sabit olmamasına rağmen verilen hükmün hukuka aykırı olduğunu,

aynı durumda bulunup yargılaması devam ettiği hâlde görev yapan avukatların

bulunduğunu ve çalışma özgürlüğünün kısıtlandığını ileri sürmüştür. Başvurucu

B.Ü. ise ceza yargılaması devam edenler hakkında baro levhasına yazılma

talebinin ertelenmesine ilişkin düzenlemenin TBB'ye bırakılmış bir takdir

yetkisi olduğunu belirtmiştir. Başvurucular, belirtilen gerekçelerle çalışma ve

adil yargılanma hakları ile eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

17. Anayasa’nın iddianın incelenmesinde dayanılacak olan "Hak

arama hürriyeti" kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası

şöyledir:

"Herkes, meşru vasıta ve yollardan

faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve

savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir."

18. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından

yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki

tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,

§ 16). Başvurucunun şikâyetinin Anayasa'nın 36. maddesinde güvence

altına alınan hakkaniyete uygun yargılanma hakkı kapsamında incelenmesi

gerektiği değerlendirilmiştir.

19. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında adil

yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. 3/10/2001 tarihli ve 4709 sayılı

Kanun'un Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasına adil yargılanma

ibaresinin eklenmesine ilişkin 14. maddesinin gerekçesinde "değişiklikle

Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence

altına alınmış olan adil yargılama hakkı[nın] metne dahil" edildiği

belirtilmiştir. Dolayısıyla Anayasa'nın 36. maddesine söz konusu ibarenin eklenmesinin

amacının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde (Sözleşme) düzenlenen adil

yargılanma hakkını anayasal güvence altına almak olduğu anlaşılmaktadır (Yaşar

Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, § 54). Bu itibarla Anayasa'da

güvence altına alınan adil yargılanma hakkının kapsam ve içeriği belirlenirken

Sözleşme'nin "Adil yargılanma hakkı" kenar başlıklı 6.

maddesinin gözönünde bulundurulması gerekir (Onurhan Solmaz, B. No:

2012/1049, 26/3/2013, § 22).

20. Anayasa'nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında kanun

yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel

başvuruda incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler

önünde dava konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin

değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile

uyuşmazlık konusunda varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusu

olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkil

eden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu

kapsamda değildir (konuya ilişkin birçok karar arasından bkz. Ahmet Sağlam,

B. No: 2013/3351, 18/9/2013).

21. Ancak temel hak ve özgürlüklere müdahalenin söz

konusu olduğu durumlarda derece mahkemelerinin takdir ve değerlendirmelerinin

Anayasa'daki güvencelere etkisini nihai olarak değerlendirecek merci Anayasa

Mahkemesidir. Bu itibarla Anayasa'da öngörülen güvenceler dikkate alınarak

bireysel başvuru kapsamındaki temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilip

edilmediğine ilişkin herhangi bir inceleme kanun yolunda gözetilmesi gereken

hususun incelenmesi olarak nitelendirilemez (Şahin Alpay (2) [GK],

B. No: 2018/3007, 15/3/2018, § 53).

22. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi çok istisnai

durumlarda temel hak ve özgürlüklerden biri ile doğrudan ilgili olmayan bir

şikâyeti kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin yasak kapsamına

girmeden inceleyebilir. Açık bir keyfîlik nedeniyle yargılamanın hakkaniyetinin

temelden sarsıldığı ve adil yargılama hakkı kapsamındaki usule ilişkin

güvencelerin anlamsız hâle geldiği çok istisnai hâllerde, aslında yargılamanın

sonucuna ilişkin olan bu durumun bizatihi kendisi usule ilişkin bir güvenceye

dönüşmüş olur. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesinin derece mahkemelerinin

değerlendirmelerinin usule ilişkin güvenceleri anlamsız hâle getirip

getirmediğini ve açık bir keyfîlik nedeniyle yargılamanın hakkaniyetinin

temelden sarsılıp sarsılmadığını incelemesi, yargılamanın sonucunu

değerlendirdiği anlamına gelmez. Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi derece

mahkemelerinin delillerle ilgili değerlendirmelerine ancak açık bir keyfîlik ve

adil yargılanma hakkı kapsamındaki usule ilişkin güvenceleri anlamsız hâle

getiren bir uygulama varsa müdahale edebilecektir (Ferhat Kara [GK], B.

No: 2018/15231, 4/6/2020, § 149; M.B., § 83).

23. 1136 sayılı Kanun'un 5. maddesinin üçüncü fıkrasında,

aynı maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen suçlardan hakkında

kovuşturma bulunanların baro levhasına yazılma taleplerinin kovuşturma sonuna

kadar ertelenebileceği düzenlenmiştir.

24. Mahkeme kararlarında başvurucuların baro levhasına

kaydedilmelerine ilişkin işleminin iptal edilme gerekçesi olarak başvurucular

hakkında silahlı terör örgütüne üye olmak suçlarından kovuşturma bulunması

gösterilmiştir. Avukatlık mesleğinin önemine de işaret edilerek baro levhasına

yazılma talebinin kovuşturmanın sonucuna kadar bekletilmesi gerektiği

vurgulanmıştır.

25. Başvuruya konu olayda başvurucuların ileri sürdüğü

iddiaya ilişkin olarak Mahkeme tarafından değerlendirme yapılmış ve gerekçede

uygulanması gerekli olan mevzuat hükmü ayrıntılı bir şekilde tartışılmıştır.

26. Başvurucular tarafından ileri sürülen iddialar,

derece mahkemesince delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallarının

yorumlanmasına ilişkin olup mahkeme kararında bariz takdir hatası veya açık bir

keyfîlik oluşturan bir durumun da bulunmadığı dikkate alındığında ihlal

iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.

27. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun

olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine

ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL

EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde

BIRAKILMASINA 15/12/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Tuğba TUNA IŞIK Başvurucular : 1. B.Ü. 2. İbrahim Halil KILIÇ