Ahmet Yurduseven Başvurusu (B. No: 2013/8571)

1. Başvuru, vazife malullüğü

aylığı bağlanmaması işleminin iptali istemiyle açılan davanın Askeri Yüksek

İdare Mahkemesi (AYİM) tarafından reddedilmesi nedeniyle Anayasa’nın 2.

maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesinin 36. maddesinde düzenlenen adil

yargılanma hakkının sosyal güvenlikle ilgili 61. maddesinin ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 26/11/2013

tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari

yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel

teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca

30/6/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından

2/10/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin

birlikte yapılmasına ve başvuru belgelerinin bir örneğinin görüş için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmesine karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve

olgular Bakanlığa bildirilmiş, Bakanlık 27/10/2014 tarihli beyanı ile görüş

vermeyeceğini bildirmiştir.

III. OLAY

VE OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve

eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:

7. Türk Silahlı

Kuvvetlerinde (TSK) 1995 yılında uzman erbaş statüsüyle göreve başlayan

başvurucu, 14/4/2004 tarihinde askerî aracın kaza yapması sonucunda sol

kulağından yaralandığını ve 5/1/2009 tarihinde ise görev sırasında bir askerî

aracın kendisine çarpmasıyla beton zemine düştüğünü, sağ ayağında kırık meydana

geldiğini ifade etmiştir.

8. Başvurucu, bu

yaralanmalara bağlı olarak gelişen rahatsızlıklar sonucunda 3/11/2011 tarihli

sağlık kurulu raporuyla TSK’da görev yapamayacağına karar verildiğini,

maluliyetine yol açan rahatsızlıkların görev sırasında ve görev sebebiyle

meydana gelmesinden dolayı vazife malullüğü hükümlerinden yararlandırılması

için 24/4/2012 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına (SGK) başvurduğunu

ancak 27/4/2012 tarihli işlemle başvurusunun reddedildiğini belirtmiştir.

9. Başvurucu 17/5/2012

tarihinde malulen emekli edilerek 15/6/2012 tarihinden itibaren kendisine (adi)

malullük aylığı bağlanmıştır.

10. Başvurucunun vazife

malullüğü aylığı bağlanmaması işleminin iptali istemiyle SGK’ya

karşı açtığı davada, AYİM Üçüncü Dairesi duruşmalı yaptığı yargılama sonucunda

7/3/2013 tarihli ve E.2012/1927, K.2013/328 sayılı kararıyla davanın reddine

karar vermiş ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca 2.640 TL maktu

avukatlık ücretinin başvurucudan alınarak davalı idareye verilmesine karar

vermiştir. Karar gerekçesi şöyledir:

“Yukarıdaki pozitif norm dikkate alındığında bir kimseye

vazife malulü olarak aylık bağlanabilmesinin iki koşulu bulunmakla bunlardan

biri hadisenin görev esnasında olması, diğeri de görevin neden ve etkisi ile

vuku bulmuş olmasıdır. Davacı 24.10.1995 tarihinde uzman erbaş olarak göreve

başlamış, bu görevi en son 17.05.2012 tarihine kadar devam etmiş olup kendisine

hakkındaki rapora nazaran T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığınca 26.531,41

TL. emekli ikramiyesi ödenmiş 15.06.2012 tarihinden itibaren 4'üncü derece 1’inci

kademe karşılığı olarak 1.042,37 TL. (adi) maluliyet emekli aylığı

bağlanmıştır. Davacı taraf, meydana gelen maluliyetin 2004 ve 2009 yılında olan

kazalardan kaynaklandığını belirterek kendilerine "vazife malulü"

aylığı bağlanması iddiasıyla bu davayı açmışlardır.

Davacı 2004 ve 2009 yıllarında iki adet kaza geçirmiş olup,

2009 yılındaki kazada görev esnasında forklift aracı

ayağının üstünden geçmiştir. Bilindiği üzere TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği

hükümlerine göre davacının sınıf ve statüsündeki bir uzman erbaş hakkında,

elverişsiz kararı verilebilmesi için TSK Sağlık Yeteneği hükümlerine göre B

kodunun verilmesi gerekmektedir. Davacı hakkında en son GATA tarafından verilen

ve emeklilik işlemine dayanak teşkil eden 03.11.2011 gün ve 9260 numaralı sağlık

kurulu raporunda "29/A/1, 30/A/2, 19/B/1 yapamaz özür oranı % 19" denmiştir. Davacı hakkında "elverişsiz"

raporunun verilmesine neden teşkil eden rahatsızlık 2009 yılındaki ayak kırığı

olmayıp, "B" kodu ile tanımlanan “Sensoninöral

işitme kaybı, bilateral" şeklindeki

rahatsızlıktır. Bu maluliyetin de 2004 yılındaki kazadan kaynaklandığı

belirtilmektedir.

Davacı 14.04.2004 tarihinde araç komutanı olarak görevli

iken Sincan'da bulunduğu askeri araca 06RSK47 plaka numaralı sivil araç çarpmış

ve davacı ile sürücü hafif yaralanmıştır. Davacı hakkında müteakiben ayaktan

tedavi uygulanmış, ilk sevk notunda olay "hasta sert zemine düşmüş"

şeklinde izah edilmiş, ilk grafiler normal bulunmuş

ve ortopediye sevk edilmiştir. Daha sonra sol omzundaki bulgu nedeniyle grafi ve MR çekilmiş ve 5 gün istirahat 3 hafta ağır spor

yapmaması önerilmiştir. Hasta bu tedavi sürecinde 27.04.2004 tarihinde

Etimesgut Asker Hastanesinde KBB ve Beyin Cerrahi uzmanı tarafından muayene

edilmiş, KBB tarafından beyin cerrahiye sevk edilmiş burada da vertigo şüphesi ile "Beyin BT" istenmiş, sonuç

normal bulunmuş, aynı gün "radyodiagnostik

servisinde "bilateral temporal

kemik BT incelemesinde" aynen "Sağda dış kulak kanalı ve kulak zarı

normaldir. Orta kulak kavitesi havalılığı ve kemikçik

zincir normaldir. İç kulak yapıları ve internal

akustik kanal normaldir. Fasial sinir seyri ve juguler bulbus yerleşimi

normaldir. Mastoid hücre havalılıkları açıktır. Solda

dış kulak kanalı ve kulak zarı normaldir. Orta kulak kavitesi

havalılığı ve kemikçik zincir normaldir. İç kulak yapıları ve internât akustik kanal normaldir. Fasial

sinir seyri normal olup juguler bulbus

hafif yüksek yerleşimlidir' Mastois hücre

havalılıkları açıktır." şeklinde rapor verilmiştir. Görüldüğü üzere hasta

bu tarihte her türlü tetkiki yaptırmış ve kulağında da kayda değer bir

rahatsızlık tespit edilmemiştir. Öte yandan kazadan sonra yukarıdaki tıbbi

tetkik ve görüşlerin dışında Etimesgut Asker Hastanesi Baştabipliğinin

17.09.2004, 25.08.2006 tarihli sağlık kurulu raporlarında davacının

"sağlam" olup uzman çavuşluk görevine devam edeceği belirtilmiştir.

Tüm bu sayılan nedenlerle davacının "TSK'nde görev yapamaz" raporuna

neden olan rahatsızlığının görev esnasında ve görevden kaynaklanmadığı sonucuna

varılarak davanın reddine karar verilmiştir.”

11. Başvurucunun bu karar

üzerine yaptığı karar düzeltme talebi de aynı Dairenin 3/10/2013 tarihli ve

E.2013/1250, K.2013/1185 sayılı kararı ile reddedilmiş ve karar 31/10/2013

tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.

12. Başvurucu 26/11/2013

tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. İlgili

Hukuk

13. 8/6/1949 tarihli ve 5434

sayılı mülga Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun mülga 44. maddesinin

birinci fıkrası şöyledir:

"Her ne sebep ve suretle olursa olsun vücutlarında

hasıl olan arızalar veya düçar oldukları tedavisi imkansız hastalıklar yüzünden vazifelerini yapamıyacak duruma giren iştirakçilere (Malül)

denir ve haklarında bu kanunun malüllüğe ait

hükümleri uygulanır."

14. 5434 sayılı mülga

Kanun’un 45. maddesi şöyledir:

"44 üncü maddede yazılı malüllük;

a) İştirakçilerin vazifelerini yaptıkları sırada

vazifelerinden doğmuş olursa;

b) Vazifeleri dışında kurumların verdiği her

hangi bir kuruma ait başka işleri yaparken, bu işlerden doğmuş olursa;

c) Kurumların menfaatini korumak maksadiyle

bir iş yaparken o işten doğmuş olursa (Maksadın ilgili kurumlarca kabul

edilmesi şartiyle);

ç) Fabrika, atelye ve

benzeri işyerlerinde, işe başlamadan evvel iş sırasında veya işi bitirdikten

sonra, o işyerinde husule gelen ve yine o işyerinin mahiyetinden veya çalışma

konusundan ileri gelen kazadan doğmuş olursa;

Buna (Vazife malüllüğü) ve bunlara

uğrıyanlara da (Vazife malülü)

denir."

15. 2013 yılı Avukatlık

Asgari Ücret Tarifesi’nin ikinci kısım ikinci

bölümünde, AYİM’in ilk derece olarak baktığı ve

duruşmalı görülen davalarda avukatlık ücretinin 2.640 TL olduğu kural altına

alınmıştır.

IV.

İNCELEME VE GEREKÇE

16. Mahkemenin 18/11/2015

tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 31/10/2013 tarihli ve

2013/8571 numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A.

Başvurucunun İddiaları

17. Başvurucu, 2004 ve 2009

yıllarında geçirdiği iki iş kazası dışında işitme ile ilgili bir şikâyetinin

bulunmadığını, kulaklarından tedavi olmadığını, işitme kaybının ilk kazadan

sonra başlayıp ikinci kazada beton zemine çarpması nedeniyle zaman içinde

arttığını, işitme kaybının bu iki kaza ile bir ilgisinin olup olmadığının tıbbi

bilirkişi raporuyla tespiti gerekmekteyken AYİM tarafından bilirkişi incelemesi

yaptırılmadan eksik inceleme sonucunda hüküm verilmesinin ve aleyhine avukatlık

ücretine karar verilmesinin ölçüsüz olduğunu belirterek Anayasa'nın 2.

maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesinin, 36. maddesinde düzenlenen adil

yargılanma hakkının, 61. maddesinde düzenlenen ve maluller lehine devlete

yükümlülükler getiren sosyal güvenlikle ilgili hükmün ihlal edildiğini ileri

sürmüş; yeniden yargılama yapılmasına, 153.108 TL maddi ve 20.000 TL manevi

tazminat ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

B.

Değerlendirme

18. Anayasa Mahkemesi,

olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp

olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, §

16). Bu kapsamda başvurucunun iddialarının, yargılamanın sonucu itibarıyla adil

olmadığı ve avukatlık ücreti nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği

başlıkları altında incelenmesi uygun görülmüştür.

1. Yargılamanın Sonucu İtibarıyla Adil

Olmadığı İddiası

19. Başvurucu, açtığı

davanın reddedilmesinin adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür.

20. Anayasa’nın 148.

maddesinin dördüncü fıkrası şöyledir:

“Bireysel başvuruda, kanun yolunda gözetilmesi gereken

hususlarda inceleme yapılamaz.”

21. 30/3/2011 tarihli ve

6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında

Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Mahkeme, … açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul

edilemezliğine karar verebilir.”

22. 6216 sayılı Kanun’un 49.

maddesinin (6) numaralı fıkrası şöyledir:

“Bölümlerin, bir mahkeme kararına karşı yapılan bireysel

başvurulara ilişkin incelemeleri, bir temel hakkın ihlal edilip edilmediği ve

bu ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağının belirlenmesi ile sınırlıdır.

Bölümlerce kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yapılamaz.”

23. 6216 sayılı Kanun’un 48.

maddesinin (2) numaralı fıkrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların

Mahkemece kabul edilemezliğine karar verilebileceği belirtilmiştir. Anayasa’nın

148. maddesinin dördüncü fıkrasında ise açıkça dayanaktan yoksun başvurular

kapsamında değerlendirilen kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin

şikâyetlerin bireysel başvuruda incelenemeyeceği kurala bağlanmıştır.

24. Anayasa’nın 36.

maddesinin birinci fıkrasında herkesin meşru vasıta ve yollardan faydalanmak

suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile

adil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Maddede geçen “adil yargılanma hakkının” kapsamı

Anayasa’da açık bir şekilde düzenlenmediğinden bu hakkın kapsam ve içeriğinin,

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)“Adil

yargılanma hakkı” kenar başlıklı 6. maddesi çerçevesinde

belirlenmesi gerekir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, §

22).

25. Anılan kurallar uyarınca

ilke olarak derece mahkemeleri önünde dava konusu yapılmış maddi olay ve

olguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukuk kurallarının

yorumlanması ve uygulanması ile derece mahkemelerince uyuşmazlıkla ilgili

varılan sonucun esas yönünden adil olup olmaması bireysel başvuru incelemesine

konu olamaz. Bunun tek istisnası, derece mahkemelerinin tespit ve sonuçlarının

adaleti ve sağduyuyu hiçe sayan tarzda bariz takdir hatası veya açık keyfîlik içermesi ve bu durumun kendiliğinden bireysel

başvuru kapsamındaki hak ve özgürlükleri ihlal etmiş olmasıdır. Bu çerçevede

kanun yolu şikâyeti niteliğindeki başvurular, bariz takdir hatası veya açık keyfîlik bulunmadıkça Anayasa Mahkemesince incelenemez (Necati Gündüz ve Recep Gündüz, B. No:

2012/1027, 12/2/2013, § 26).

26. Adil yargılanma hakkı,

bireylere dava sonucunda verilen kararın değil; yargılama sürecinin ve usulünün

adil olup olmadığını denetletme imkânı verir. Bu nedenle bireysel başvuruda

adil yargılanmaya ilişkin şikâyetlerin incelenebilmesi için başvurucunun

yargılama sürecinde haklarına saygı gösterilmediğine, bu çerçevede yargılama

sürecinde karşı tarafın sunduğu deliller ve görüşler hakkında bilgi sahibi

olamadığı veya bunlara etkili bir şekilde itiraz etme fırsatı bulamadığına,

kendi delillerini ve iddialarını sunamadığı ya da uyuşmazlığın çözüme

kavuşturulmasıyla ilgili iddialarının derece mahkemesi tarafından

dinlenmediğine, kararın gerekçesiz olduğu gibi mahkeme kararının oluşumuna

sebep olan unsurlardan değerlendirmeye alınmamış eksiklik, ihmal ya da açık keyfîliğe ilişkin bir bilgi ya da belge sunmuş olması

gerekir (Nadi Karakoç, B. No:

2013/2767, 2/10/2013, § 22).

27. Başvurucu, 2004 ve 2009

yıllarında geçirdiği iki iş kazası dışında işitme ile ilgili bir şikâyetinin

bulunmadığını, kulaklarından tedavi olmadığını, işitme kaybının ilk kazadan

sonra başlayıp ikinci kazada beton zemine çarpması nedeniyle zaman içinde

arttığını, işitme kaybının bu iki kaza ile bir ilgisi olup olmadığının tıbbi

bilirkişi raporuyla tespitinin yapılması gerektiğini ileri sürmüştür.

28. AYİM Üçüncü Dairesi ise

5434 sayılı Kanun’un 44. ve 45. maddelerinin birlikte değerlendirilmesi

neticesinde bir kimseye vazife malullüğü aylığı bağlanabilmesi için hadisenin

görev sırasında ve görevin neden ve etkisiyle oluştuğunun kanıtlanmış olması,

davacının sınıf ve statüsündeki bir uzman erbaşın elverişsiz sayılabilmesi için

de ayrıca TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği hükümlerine göre (B) kodunda

değerlendirilmesi gerektiği, Gülhane Askeri Tıp Akademisinin 3/11/2011 tarihli

sağlık kurulu raporunda davacı için “29/A/1,

30/A/2 ve 19/B/1 TSK'da Görev Yapamaz, Özür Oranı % 19” denildiği,

davacı hakkında ''elverişsiz'' raporunun verilmesine neden olan rahatsızlığın

2009 yılındaki ayak kırığı olmayıp (B) kodu ile tanımlanan sensorinöral işitme kaybı, bilateral

şeklindeki rahatsızlık olduğu, bu maluliyetin 2004 yılındaki kazadan

kaynaklandığı belirtilmekle birlikte araç komutanı olarak içinde görevli

bulunduğu askerî araca, sivil bir aracın çarpması sonucu davacının 14/4/2004

tarihli kazada hafif yaralandığı, ayakta tedavi gördüğü, 27/4/2004 tarihindeki

muayene sonucu yapılan tetkikte dış ve iç kulak bulgularının normal olduğu,

Etimesgut Asker Hastanesi Baştabipliğinin 17/9/2004 ve 25/8/2006 tarihli sağlık

kurulu raporlarında da sağlam görülüp uzman çavuşluk görevine devam

edebileceğinin belirtildiği, bu durumda başvurucunun “TSK'da Görev Yapamaz” raporuna neden olan rahatsızlığının

görev esnasında ve görevden kaynaklanmadığının anlaşıldığı gerekçesiyle davanın

reddine karar vermiştir.

29. Mahkemenin gerekçesi ve

başvurucunun iddiaları incelendiğinde iddiaların özünün Derece Mahkemesi

tarafından delillerin değerlendirilmesinde ve yorumlanmasında isabet olmadığına

ve esas itibarıyla yargılamanın sonucuna ilişkin olduğu görülmektedir.

30. Başvurucu, yargılama

sürecinde karşı tarafın sunduğu deliller ve görüşler hakkında bilgi sahibi

olamadığına, kendi delilleriyle iddialarını sunma olanağı ve karşı tarafça

sunulan delillere ve iddialara etkili bir şekilde itiraz etme fırsatı

bulamadığına ya da uyuşmazlığın çözüme kavuşturulmasıyla ilgili iddialarının

Derece Mahkemesi tarafından dinlenmediğine veya kararın gerekçesiz olduğuna

ilişkin bir bilgi ya da kanıt sunmadığı gibi Mahkemenin kararında bariz takdir

hatası ve açık keyfîlik oluşturan herhangi bir durum

da tespit edilmemiştir.

31. Açıklanan nedenlerle

başvurucu tarafından ileri sürülen iddiaların kanun yolu şikâyeti niteliğinde

olduğu, Derece Mahkemesi kararının bariz takdir hatası veya açık keyfîlik de içermediği anlaşıldığından başvurunun bu kısmının

diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Aleyhe

Hükmedilen Avukatlık Ücreti Nedeniyle Mahkemeye Erişim Hakkının İhlal Edildiği

İddiası

32. Başvurucu, idare lehine

maktu vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür (bkz. § 17).

33. Aynı kapsamdaki bireysel

başvurular Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve başvuruya konu maktu vekâlet ücretinin

mahkemeye erişim hakkına müdahale oluşturduğu, bu müdahalenin meşru olduğu

tespit edilerek her somut başvurunun özel koşulları çerçevesinde müdahalenin

orantılılığı değerlendirilmiş; orantılı görülen müdahaleleri konu alan

başvuruların, açıkça dayanaktan yoksun olduğuna karar verilmiştir (Ş.Ç., B. No: 2012/1061, 21/11/2013, §§

28-33; Serkan Acar, B. No:

2013/1613, 2/10/2013, §§ 38, 39).

34. Somut olayda, hükmedilen

vekâlet ücretinin dava açmayı imkânsız kılacak veya aşırı derecede

zorlaştıracak ağır bir ekonomik yük getirdiğine dair somut herhangi bir bulgu

tespit edilememiş olması itibarıyla somut başvuru açısından farklı karar

verilmesini gerektiren bir yön bulunmadığından başvurunun bu kısmının diğer

kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

ÜSTÜN

Üyeler

:

Serruh KALELİ

Nuri

NECİPOĞLU

Hasan

Tahsin GÖKCAN

Rıdvan

GÜLEÇ

Raportör

:

Bahadır

YALÇINÖZ

Başvurucu

:

Ahmet

YURDUSEVEN

Vekili : Av. Cavit ÇALIŞ