Ali Emre ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2015/3958)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, terör olaylarından doğan maddi zararların eksik

tazmin edilmesi, manevi zararların ise hiç tazmin edilmemesi nedeniyle mülkiyet

hakkının; buna ilişkin idari ve yargısal sürecin makul sürede

sonuçlandırılmaması nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği

iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 3/3/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda

bulunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

9. Başvurucular 15/2/2002 tarihinde vefat eden M.E.nin mirasçılarıdır. Başvurucular sırasıyla 1955, 1950,

1953, 1966, 1958 doğum tarihli olup murisleri M.E.nin

1994 yılında Tunceli'nin Ovacık ilçesi Bilgeç köyünde

ikamet etmekte iken meydana gelen terör olayları neticesinde köyün

boşaltılmasıyla yerleşim yerinden göç etmek zorunda kaldığını iddia etmiş ve

11/4/2006 tarihinde 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle

Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında

murislerinin zararının karşılanması talebiyle Tunceli Valiliği Terör ve Terörle

Mücadeleden Doğan Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon) başvurmuşlardır.

Komisyonun 8/9/2009 tarihli ve 2242 sayılı kararıyla başvuruculara ahşap taş

duvarlı ev ve ahır ile sulak arazi için olmak üzere toplam 35.999,23TL

ödenmesine karar verilmiştir.

10. Başvurucular, Komisyonun teklifini kabul etmemiş ve kararın

iptali istemiyle dava açmışlardır. Dava dilekçesinde 95.000 TL maddi ve 5.000

TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir. Elazığ

1. İdare Mahkemesi 25/9/2012 tarihli kararıyla özetle davalı idarenin sunulan

bilgi ve belgeleri dikkate alarak yeniden karar vermesi gerektiği gerekçesiyle

işlemi iptal etmiştir. Manevi tazminat istemi ise 5233 sayılı Kanun'da manevi

zararların karşılanacağına yönelik hüküm bulunmadığı gerekçesiyle

reddedilmiştir.

11. Karar başvurucular tarafından temyiz edilmiştir. Temyiz

dilekçesinde birim fiyatların hukuka uygun belirlenmediği, hayvancılık gelir

kayıplarının dikkate alınmadığı ve manevi zararların tazmin edilmediği ileri

sürülmüştür.

12. İlk derece mahkemesinin kararı Danıştay Onbeşinci

Dairesi tarafından onanmış ve karar düzeltme istemi de aynı Dairenin

9/12/2014tarihli kararıyla reddedilmiştir.

13. Nihai kararın 2/2/2015 tarihinde tebliğinin ardından

başvurucular 3/3/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

14. Bu arada iptal kararı üzerine anılan Komisyon tarafından

yeniden yapılan inceme ve değerlendirme sonucu 15/11/2012 tarihli ve 2012/488

sayılı kararla ahşap taş duvarlı ev ve ahır, sulak arazi ile meyve, ceviz ve

kavak ağaçları için toplam 50.409,88 TL ödenmesine karar verilmiştir.

15. Başvurucular bu yeni tutarı da kabul etmeyerek 100.000 TL

maddi tazminat ödenmesi istemiyle tam yargı davası açmışlardır. Elazığ 1. İdare Mahkemesi 11/12/2014 tarihli ve E.2013/1006,

K.2014/1462 sayılı kararıyla Komisyon kararında belirlenen 50.409,88 TL'nin

yasal faiziyle birlikte başvurucuya ödenmesine, fazlaya ilişkin tazminat

isteminin reddine karar vermiştir. Karar temyiz edilmiş olup Danıştay

tarafından temyiz incelemesinin henüz sonuçlandırılmadığı anlaşılmaktadır.

16. Elazığ 1. İdare Mahkemesinin anılan

kararı üzerine Tunceli Valiliği tarafından yasal faiziyle birlikte 60.769,11 TL

başvurucuların avukatı Erkan Emre hesabına 13/6/2016 tarihinde ödenmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

17. İlgili hukuk için bkz. Celal

Demir, B. No: 2013/3309, 6/2/2014, §§ 15-21, 23.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

18. Mahkemenin 23/1/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Mülkiyet Hakkının

İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Maddi Zararların Eksik

Tazmin Edildiğine İlişkin Şikâyet Yönünden

a. Başvurucuların

İddiaları ve Bakanlık Görüşü

19. Başvurucular; hükmedilen tazminatın yetersiz olduğunu,

hayvancılık gelir kayıplarına ilişkin zararlarının karşılanmadığını, birim fiyatların

gerçeği yansıtmadığını, murislerinin mülkünden mahrum kaldığı sürenin iki yıl

eksik hesaplandığını ileri sürerek mülkiyet hakkının ihlal edildiğini iddia

etmişlerdir.

20. Bakanlık görüşünde,Avrupa

İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM) Elif Akbayır ve diğerleri/Türkiye ((k.k.), 30415/08, 28/6/2011) kararında ülkemiz tarafından

alınan genel tedbirlerin çokluğu yani maddi zarara maruz kalan başvuranlara

toplamda önemli bir miktar ödeme yapılmasını öngören ve bir başvuru yolu

oluşturan 5233 sayılı Kanun’un kabul edilmesinin şikâyeti çürütecek nitelikte

bulunduğu sonucuna vardığı belirtilmiştir.

21. Başvurucular Bakanlık görüşüne karşı beyanlarında Bakanlık

görüşüne katılmadıklarını belirterek ihlalin tespitine karar verilmesini

istemişlerdir.

b. Değerlendirme

22. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 45. maddesinin (2) numaralı

fıkrası uyarınca bireysel başvuru yoluna başvurabilmek için olağan kanun

yollarının tüketilmiş olması gerekir (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403,

26/3/2013, § 16).

23. Somut olayda başvurucuların Komisyon kararının iptali

istemiyle açtıkları davada Elazığ 1.İdare Mahkemesi,

25/9/2012 tarihli ve E.2012/518, K.2012/1554 sayılı kararıyla davayı kısmen

kabul ederek Komisyon kararını iptal etmiş ve karar, Danıştay tarafından

onanarak kesinleşmiştir (bkz. §§ 10-12). İptal kararı üzerine Komisyon tazminat

miktarını yükselterek yeniden bir karar vermiş ve başvurucu bu karara karşı da

dava açmıştır. Açılan davada Komisyonun son kararı hukuka uygun bulunmuş ve

başvurucunun son kararda belirlenen tutarı aşan istemi reddedilmiştir.

Başvurucu bu kararı da temyiz etmiş olup bireysel başvurunun karara bağlandığı

tarih itibarıyla henüz temyiz incelemesinin sonuçlanmadığı görülmektedir (bkz.

§§ 14, 15).

24. Bu durumda başvurunun maddi tazminata ilişkin kısmında henüz

başvuru yollarının tüketilmediği anlaşılmaktadır.

25. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının, diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Manevi Tazminata Hükmedilmemesine İlişkin

Şikâyet Yönünden

a. Başvurucuların

İddiaları ve Bakanlık Görüşü

26. Başvurucular, murislerinin manevi zararlarının tazmin

edilmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmüşlerdir.

27. Bakanlık görüşünde, AİHM'in Doğan ve diğerleri/Türkiye (B. No:

8803-8811/02, 13/7/2006) davasında başvuranların manevi zarara ilişkin tazminat

taleplerini reddettiği, yeri değiştirilen kişilerin durumunu iyileştirmek

amacıyla Türk makamları tarafından alınan tedbirleri dikkate alarak bu kararın

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 13. ve 8. maddeleri ile ek 1

No.lu Protokol'ün 1. maddesiyle ilgili tespit edilen ihlallerden kaynaklanan

bütün manevi zarar için uygun bir tazminat teşkil ettiği kanaatine vardığı

belirtilmiştir.

28. Başvurucular, Bakanlık görüşüne karşı beyanlarında Bakanlık

görüşüne katılmadıklarını belirterek ihlalin tespitine karar verilmesini

istemişlerdir.

b. Değerlendirme

29. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar kenar başlıklı 46.

maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

"Bireysel başvuru ancak ihlale yol açtığı

ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı

doğrudan etkilenenler tarafından yapılabilir."

30. 6216 sayılı Kanun'un 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasına

göre bir kişinin Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmesi için üç

temel ön koşulun birlikte bulunması gerekmektedir. Bu ön koşullar; başvuruya

konu edilen ve ihlale yol açtığı ileri sürülen kamu gücü eylem veya işleminden

ya da ihmalinden dolayı başvurucunun güncel

bir hakkının ihlal edilmesi, bu ihlalden dolayı kişisel olarak ve doğrudan etkilenmiş olması ve bunların

sonucunda başvurucunun kendisinin mağdur olduğunu ileri sürmesidir (Fetih Ahmet Özer, B. No: 2013/6179,

20/3/2014, § 24).

31. Bireysel başvuruda bir başvurunun kabul edilebilmesi için

başvurucunun sadece mağdur olduğunu ileri sürmesi yeterli olmayıp ihlalden

doğrudan etkilendiğini yani mağdur olduğunu göstermesi veya mağdur olduğu

konusunda Anayasa Mahkemesini ikna etmesi gerekir. Bu itibarla mağdur olduğu

zannı veya şüphesi mağdurluk statüsünün varlığı için yeterli değildir (Ayşe Hülya Potur, B. No: 2013/8479,

6/2/2014, § 24).

32. Öte yandan bireysel başvuru yolunu işletebilecekler esas

itibarıyla doğrudan mağdur sıfatını taşıyan kişiler olmakla birlikte somut

olayın koşullarına ve ihlal edilen hakkın niteliğine göre doğrudan mağdur ile

arasında kişisel ve özel bir bağ bulunan, dolayısıyla da Anayasa ve

Sözleşme'nin ihlalinden olumsuz olarak etkilenmiş veya ihlalin sona ermesinden

meşru ve kişisel bir menfaati bulunan kimseler de dolaylı mağdur sıfatıyla bireysel başvuruda bulunabileceklerdir

(Gürkan Kaçar ve diğerleri, B.

No: 2014/11855, 13/9/2017, § 56).

33. Anayasa Mahkemesi, mağdurun bizzat başvuru yapmasının mümkün

olmadığı ve mağdur ile yakın akrabalık ilişkisinin bulunduğu kimi durumlarda

-özellikle yaşam hakkının söz konusu olduğu- başvurucuların ihlalden doğrudan

etkilenmemiş olmalarına rağmen ihlalden dolaylı olarak etkilenmeleri nedeniyle

bu etkiye dayanarak kendi adlarına başvuru yapabileceklerine de karar vermiştir

(Serpil Kerimoğlu ve diğerleri,

B. No: 2012/752, 17/9/2013, § 41; Sadık

Koçak ve diğerleri, B. No: 2013/841, 23/1/2014, § 65).

34. Somut olayda başvurucuların murisi M.E., anılan Komisyona

başvurmadan vefat etmiştir. Başvurucular, mirasçı sıfatıyla Komisyona başvurmuş

ve ardından manevi tazminat ödenmesi gerektiği iddiasını da içeren davalarını

açmışlardır. Bir başka deyişle başvuruya konu manevi tazminat ödenmesi istemini

de içeren dava muris tarafından değil mirasçılar tarafından açılmıştır. Manevi

tazminat, çekildiği ileri sürülen ruhsal elem ve üzüntülerin bir ölçüde giderimini sağlamaktadır. Bireysel başvuru ise ancak ihlale

yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel

bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabilmektedir. Olayda istenen

manevi tazminat köyden göç edilmesine ilişkin olaylar nedeniyle göçün yaşandığı

1994 yılında otuzlu yaşlarında olan (bir başvurucu 28 yaşında) mirasçıların

değil murisin çektiği ileri sürülen ruhsal elem ve üzüntülerin giderimini amaçlamakta olup bu yönüyle mirasçıları doğrudan

etkilediği ileri sürülemeyeceğinden, murisin de hayatta iken manevi tazminat

yönünde iradesini ortaya koymadığı görüldüğünden başvurucuların manevi tazminat

istemi yönünden doğrudan veya dolaylı mağdur sıfatını taşımadıkları sonucuna

varılmıştır.

35. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının, diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucuların

İddiaları

36. Başvurucular, başvurulan idari süreç ve yargılama

prosedürlerinin makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

2. Değerlendirme

37. Bireysel başvuru yapıldıktan sonra 31/7/2018 tarihli ve

30495 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe

giren 25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli

ve 6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların

Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmiştir.

38. 6384 sayılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre

yargılamaların uzun sürmesi ve yargı kararlarının geç veya eksik icra edilmesi

ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yapılan ve bu maddenin

yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan bireysel

başvuruların başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul

edilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaat

üzerine Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu (Tazminat Komisyonu)

Başkanlığı tarafından incelenmesi öngörülmüştür.

39. Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018, §§

27-36) kararında Anayasa Mahkemesi; yargılamaların makul sürede

sonuçlandırılmadığı ya da yargı kararlarının geç veya eksik icra edildiği ya da

hiç icra edilmediği iddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilen

bireysel başvurulara ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru imkânının

getirilmesine ilişkin yolu ulaşılabilir olma, başarı şansı sunma ve yeterli

giderim sağlama kapasitesinin bulunup bulunmadığı yönlerinden inceleyerek bu

yolun etkililiğini tartışmıştır.

40. Ferat Yüksel kararında özetle anılan başvuru

yolunun kişileri mali külfet altına sokmaması ve başvuruda kolaylık sağlaması

nedenleriyle ulaşılabilir olduğu, düzenleniş şekli itibarıyla ihlal iddialarına

makul bir başarı şansı sunma kapasitesinden mahrum olmadığı ve tazminat

ödenmesine imkân tanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi

olanakları sunması nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama

imkânına sahip olduğu hususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçeler

doğrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlal

iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi

olduğu görülen Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan

başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile

bağdaşmayacağı sonucuna vararak başvuru yollarının tüketilmemiş olması

nedeniyle kabul edilemezlik kararı vermiştir (Ferat Yüksel, §§ 35, 36).

41. Mevcut başvuruda söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren

bir durum bulunmamaktadır.

42. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA

2. Manevi tazminata hükmedilmemesine ilişkin iddianın kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

3. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA

23/1/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Recep

KÖMÜRCÜ

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör

:

Mehmet Sadık

YAMLI

Başvurucular

:

1. Ali EMRE

2. Besi

DİNLER

3. Fecire ÖZTAŞ

4. İbrahim

EMRE

5. Mahmut

EMRE

Vekili

:

Av. Meral

HANBAYAT YEŞİL