Ayşen Ciravoğlu Demirdizen Başvurusu (B. No: 2016/1539)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, evli kadının evlilik öncesi soyadını tek

başına kullanması talebiyle açılan davanın reddedilmesinden sonra yapılan

yargılamanın yenilenmesi talebinin reddine karar verilmesi nedeniyle kişinin

maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkının ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 21/1/2016 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

olaylar özetle şöyledir:

8. Akademisyen olan başvurucu, 2010 yılında evlenmiş ve evlenmeden

önceki soyadı olan Ciravoğlu ile birlikte eşinin soyadı olan Demirdizen'i

de kullanmaya başlamıştır.

9. Başvurucu, bilimsel çalışmalarında ve akademik

platformlarda evlilik öncesindeki soyadı ile bilindiğini belirterek evlendikten

sonra kullanmak zorunda olduğu Demirdizen soyadının nüfus kayıtlarından

silinmesi talebiyle (kapatılan) Kadıköy 1. Aile Mahkemesinde dava açmıştır. Söz

konusu dava, anılan Mahkemece reddedilmiş ve ret kararı Yargıtay 2. Hukuk

Dairesinin 19/11/2012 tarihli kararıyla onanarak kesinleşmiştir.

10. Başvurucu; reddedilen dava konusu hakkında Avrupa

İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından ihlal kararları verildiğini, ihlal

kararlarının kendisi açısından da emsal teşkil ettiğini ve bu durumun

yargılamanın yenilenmesi için yasal bir neden oluşturduğunu ileri sürerek

yargılamanın yenilenmesine ve kendisi hakkında verilen önceki kararın

kaldırılmasına karar verilmesi talebiyle 8/1/2014 tarihinde İstanbul Anadolu 5.

Aile Mahkemesine (Mahkeme) dilekçe sunmuştur.

11. Mahkeme 20/2/2014 tarihli kararıyla yargılamanın

yenilenmesi talebinin kabulüne ve başvurucunun evlilik öncesi soyadını tek

başına kullanması konusunda izin ve yetki verilmesine karar vermiştir. Kararın

gerekçesinde, aynı konu hakkında Anayasa Mahkemesince verilen ihlal kararlarına

yer verilmiş ve ihlal kararları ile psikolog tarafından hazırlanan uzman raporu

doğrultusunda başvurucunun talebinin yerinde görüldüğü belirtilmiştir.

12. Söz konusu karar, evlilik öncesi soyadının tek başına

kullanılmasının mevzuata aykırı olduğu gerekçesiyle davalı Kartal Nüfus

Müdürlüğü tarafından temyiz edilmiştir.

13. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi; Anayasa Mahkemesi ve AİHM

tarafından verilen ihlal kararlarının bireysel sonuç doğurduğunu, mevcut

durumda 12/1/2011 ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 375. maddesinde

düzenlenen yargılamanın yenilenmesi koşullarının oluşmadığını belirterek

18/12/2014 tarihinde hükmün bozulmasına karar vermiştir.

14. Mahkeme 7/5/2015 tarihli kararıyla bozma kararında

belirtilen nedenlerle yargılamanın yenilenmesi talebinin reddine hükmetmiştir.

15. Başvurucu tarafından temyiz talebi Yargıtay 2. Hukuk

Dairesinin 23/12/2015 tarihli kararıyla reddedilmiştir.

16. Nihai karar 11/1/2016 tarihine başvurucunun vekiline

tebliğ edilmiştir.

17. Başvurucu 21/1/2016 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ

HUKUK

18. 25/4/2006 tarihli ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri

Kanunu'nun 36. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinin, 19/10/2017

tarihli ve 7039 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik

Yapılmasına Dair Kanun'un 9. maddesi ile değişen ilgili kısmı şöyledir:

"Haklı sebeplerin bulunması hâlinde

aynı konuya ilişkin düzeltme yapılması hâkimden istenebilir. ..."

19. 5490 sayılı Kanun'un 36. maddesinin (1) numaralı fıkrasının

(b) bendinin, 7039 sayılı Kanun ile değişiklik yapılmadan önceki hâlinin ilgili

kısmı şöyledir:

"Aynı konuya ilişkin olarak nüfus

kaydının düzeltilmesi davası ancak bir kere açılabilir. ..."

20. 5490 sayılı Kanun'un 36. maddesinin (1) numaralı fıkrasının

(b) bendinin, 7039 sayılı Kanun ile değişiklik yapılmadan önceki hâlinin iptali

talebiyle yapılan itiraz başvurusu hakkında Anayasa Mahkemesince verilen

30/3/2012 tarihli ve E.2011/34, K.2012/48 sayılı kararının ilgili kısmı

şöyledir:

"... Bireyin yaşamıyla özdeşleşen

ve kişiliğinin ayrılmaz bir parçası olan kimliği ve aile bağlarıyla ilgili

bilgileri içeren nüfus kayıtlarında haklı nedenlerin varlığı halinde değişiklik

ve düzeltme yapılmasını isteme hakkı, maddi ve manevi varlığını koruma, geliştirme

hakkı kapsamında olup, bunun dava yoluyla bir defadan fazla talep edilememesini

öngören kural Anayasa'nın 17. maddesi ile bağdaşmamaktadır.

Öte yandan, itiraz konusu kuralla

kişilerin ad, soyadı, cinsiyet ve doğum kaydı gibi bilgilerinde herhangi bir

nedenle meydana gelen değişikliklerin resmi kimlik kayıtlarında yer almasını

sağlamak amacıyla dava açmaları hak arama özgürlüğünün doğal bir sonucudur.

Ancak dava hakkının bir kere ile sınırlandırılarak maddi gerçeğin resmi

kayıtlara geçmesinin engellenmesi hak arama özgürlüğüne müdahale

niteliğindedir.

Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın

17. ve 36. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. ..."

21. Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin 10/4/2014 tarihli ve

E.2014/2391, K.2014/6726 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:

"...mahkemece davacının ismini

değiştirme istemi aynı konuda ikinci kez dava açamayacağı gerekçesi ile

reddedilmiştir.

Ancak bu hususu düzenleyen 5490 sayılı

Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 36. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinin

birinci cümlesinin (Aynı konuya ilişkin olarak nüfus kaydının düzeltilmesi

davası ancak bir kere açılabilir) Anayasa’ya aykırılığı sebebi ile Anayasa

Mahkemesi’nin 30.03.2012 gün 2011/34-2012/48 sayılı kararı ile iptal edilip

kararın 6 Ekim 2012 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlandığı anlaşılmıştır.

Bu sebeple mahkemece, açıklanan bu husus

dikkate alınarak ve davacının iddiası ile ilgili kanıtlar toplanıp Türk Medeni

Kanunu’nun 27. maddesindeki haklı nedenin varlığı araştırılarak oluşacak sonuca

göre bir karar verilmesi gerekirken yerinde bulunmayan gerekçe ile davanın

reddi doğru görülmemiştir..."

V. İNCELEME VE

GEREKÇE

22. Mahkemenin 12/1/2021 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

23. Başvurucu; Anayasa'nın 90. maddesinde yer alan

düzenlemeye ve AİHM ile Anayasa Mahkemesi tarafından verilen emsal kararlara

rağmen yargılamanın yenilenmesi talebinin reddedilmesinin hukuka aykırı

olduğunu belirterek evlilik öncesi soyadını tek başına kullanamamasına yol açan

söz konusu kararlar nedeniyle maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme

hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

B. Değerlendirme

24. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği,

Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun

yollarının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun, bireysel başvuru konusu

şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne

uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bu

makamlara sunması ve bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli

özeni göstermiş olması gerekir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177,

26/3/2013, § 17).

25. Anayasa Mahkemesi, 5490 sayılı Kanun'un 36.

maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan "Aynı konuya

ilişkin olarak nüfus kaydının düzeltilmesi davası ancak bir kere

açılabilir." şeklindeki düzenlemeyi 30/3/2012 tarihli kararıyla iptal

etmiştir. Mahkeme, haklı nedenlerin varlığı hâlinde kişilerin ad, soyadı,

cinsiyet ve doğum kaydı gibi bilgileri içeren nüfus kayıtlarında değişiklik ve

düzeltme yapılmasını dava yoluyla bir defadan fazla talep edilememesini öngören

söz konusu düzenlemeyi Anayasa'nın 17. maddesine aykırı bulmuştur (bkz. § 20).

26. Bu doğrultuda yasa koyucu tarafından 5490 sayılı

Kanun'un 36. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendi "Haklı

sebeplerin bulunması hâlinde aynı konuya ilişkin düzeltme yapılması hâkimden

istenebilir." şeklinde düzenlenmiştir. Söz konusu düzenleme ile haklı

sebeplerin bulunması durumunda ilgili kişilerin ad, soyadı gibi bilgileri

içeren nüfus kayıtlarında birden fazla kez dava açma haklarının bulunduğu

ayrıca hüküm altına alınmıştır (bkz. § 18).

27. Somut olayda ise başvurucu, 2012 yılında kesinleşen

dava sürecinden sonra AİHM tarafından verilen kararların kendi hukuki durumuna

emsal teşkil ettiğini belirterek yargılamanın yenilenmesi talebiyle 8/1/2014

tarihinde Mahkemeye başvurmuştur. Başvurucunun bu talebi 6100 sayılı Kanun'da

yer alan koşulların bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir.

28. Başvurucu, olağanüstü kanun yolu olarak düzenlenen

yargılamanın yenilenmesi yoluna başvurmakla yetinmiş; 5490 sayılı Kanun'da

meydana gelen değişikliklerle yeniden dava açma hakkına kavuşmasına rağmen bu

yola gitmemiştir. Bu noktada başvurucudan beklenen olağanüstü kanun yollarına

başvurması değil haklı nedenlerin ortaya çıktığını ileri sürerek yeni bir dava

açması ve olağan kanun yollarını tüketmesidir.

29. Dolayısıyla başvurucunun, hukuk sisteminde mevcut

olan yeniden dava açma hakkını kullanmaksızın ve bu suretle olağan yargısal

yolları tüketmeksizin bireysel başvuruda bulunduğu anlaşılmaktadır.

30. Açıklanan nedenlerle başvurunun, diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde

BIRAKILMASINA 12/1/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Fatih ALKAN Başvurucu : Ayşen CİRAVOĞLU DEMİRDİZEN Vekili : Av. Muhip Şeyda IŞIKTAÇ