Birgül Arslan ve Arzu Ülker Başvurusu (B. No: 2016/1819)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, uzman öğretmen unvanı verilmesi istemiyle yapılan

başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali için açılan davada yargı kararları

dikkate alınmadan hüküm verilmesi ve yargılamanın makul sürede tamamlanmaması

nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular 25/1/2016 ve 2/4/2016 tarihlerinde yapılmıştır.

3. Başvurular, başvuru formları ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuşlardır.

4. 2016/7754 numaralı bireysel başvuru dosyası, aralarında konu

yönünden hukuki irtibat bulunması nedeniyle 2016/1819 numaralı bireysel başvuru

dosyası ile birleştirilmiş olup inceleme 2016/1819 numaralı bireysel başvuru

dosyası üzerinden yürütülmüştür.

5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

7. Öğretmen olarak görev yapan başvurucular uzman öğretmen

unvanı verilmesi istemiyle Millî Eğitim Bakanlığına başvuruda bulunmuştur.

Başvurucular talebin reddi üzerine ayrı ayrı Kayseri 1. ve 2. İdare Mahkemesi

(Mahkeme) nezdinde iptal davası açmışlardır.

8. Mahkeme ilk etapta dava konusu işlemin iptaline hükmetmiş ise

de Danıştay İkinci Dairesinin iptal kararlarını esastan bozmuştur.

9. Mahkeme bozma kararına uyarak davayı reddetmiştir. Ret

gerekçesinde öncelikle 14/6/1973 tarihli ve 1739 sayılı Milli Eğitim Temel

Kanunu'nun görevde yükselme hususlarını düzenleyen maddelerinin Anayasa

Mahkemesinin 21/5/2008 tarihli ve E.2004/83, K.2008/107 sayılı kararıyla iptal edilmesi

üzerine uzman öğretmenliğe atanma hususundaki bütünlüğün bozulduğunu, Anayasa

Mahkemesinin iptal kararından sonra yasal bir düzenleme yapılmamış olmasının bu

konuda boşluk yarattığını ve bu boşluğun yargı içtihadıyla doldurulmasının da

olanaklı olmadığını tespit etmiştir. Anayasa Mahkemesinin iptal kararından

sonra sadece eğitim bilimleri alanında tezli yüksek lisans eğitimine veya

sınavdan alınan nota dayanılarak uzman öğretmen unvanının kazanılmasına olanak

bulunmadığını vurgulayan Mahkeme, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun aynı

yöndeki 28/3/2013 tarihli ve E.2010/2397, K.2013/1123 sayılı kararını da emsal

göstererek dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı yönündeki ret

gerekçesini oluşturmuştur.

10. Başvuruculardan Birgül Arslan bozma üzerine verilen kararı

temyiz etmemiştir. Diğer başvurucu Arzu Ülker'in temyiz ve karar düzeltme

talepleri Danıştay İkinci Dairesi tarafından reddedilmiştir.

11. Başvurucular nihai kararları tebellüğ etmelerinin ardından

süresi içinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

12. Mahkemenin 15/1/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucuların

İddiaları

13. Başvurucular, yargılamanın makul sürede tamamlanmadığını

ileri sürmektedir.

2. Değerlendirme

14. Bireysel başvuru yapıldıktan sonra yürürlüğe giren 25/7/2018

tarihli ve 7145 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek

Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmiştir.

15. 6384 sayılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre

yargılamaların uzun sürmesi ve yargı kararlarının geç veya eksik icra edilmesi

ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yapılan ve bu maddenin

yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan

bireysel başvuruların başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul

edilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaat

üzerine Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığı (Tazminat

Komisyonu) tarafından incelenmesi öngörülmüştür.

16. Ferat Yüksel

(B. No: 2014/13828, 12/9/2018) kararında Anayasa Mahkemesi yargılamaların makul

sürede sonuçlandırılmadığı ya da yargı kararlarının geç veya eksik icra

edildiği ya da hiç icra edilmediği iddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce

gerçekleştirilen bireysel başvurulara ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna

başvuru imkânının getirilmesine ilişkin yolu ulaşılabilir olma, başarı şansı

sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesinin bulunup bulunmadığı yönlerinden

inceleyerek bu yolun etkililiğini tartışmıştır.

17. Ferat Yüksel

kararında özetle anılan başvuru yolunun kişileri mali külfet altına sokmaması

ve başvuruda kolaylık sağlaması nedenleriyle ulaşılabilir olduğu, düzenleniş

şekli itibarıyla ihlal iddialarına makul bir başarı şansı sunma kapasitesinden

mahrum olmadığı ve tazminat ödenmesine imkân tanıması ve/veya bu mümkün

olmadığında başka türlü telafi olanakları sunması nedenleriyle potansiyel

olarak yeterli giderim sağlama imkânına sahip olduğu hususunda

değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat

Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa Mahkemesi,

ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma

ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görülen Tazminat Komisyonuna

başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun

ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak başvuru yollarının

tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemezlik kararı vermiştir (Ferat Yüksel, §§ 35, 36).

18. Mevcut başvuruda söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren

bir durum bulunmamaktadır.

19. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Yargılamanın Sonucu İtibarıyla Adil Olmadığı

İddiası

1. Başvurucuların İddiaları

20. Başvurucular; Mahkemenin hatalı yorumla hukuka aykırı karar

verdiğini, Anayasa Mahkemesi kararını dikkate almadığını belirterek anayasal

haklarının ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

2. Değerlendirme

21. Başvuruculardan Birgül Arslan idare mahkemesinin bozmaya

uyma kararını temyiz etmeden doğrudan bireysel başvuruda bulunmuş ise de

Anayasa Mahkemesi içtihadına göre temyiz mahkemesinin yakın zamanda vermiş

olduğu ve başvurucunun davasına da uygulanacak nitelikteki bir karar varsa ve

temyiz mahkemesinin bu kararını değiştirmesi ihtimal dâhilinde görünmüyorsa

başvurucu, iç hukuk yollarını tüketmiş sayılmaktadır (benzer yöndeki

değerlendirme için bkz. Emine Vural, B.

No: 2015/4499, 21/2/2018, §§ 16-19). Somut olayda da Danıştay İkinci Dairesi,

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun içtihadına atıfla bozma kararı vermiş

ve idare mahkemesi bozma kararına uyarak davayı reddetmiştir. Dolayısıyla bu

aşamadan sonra başvurucudan ilk derece mahkemesince verilen son karara yönelik olarak

da temyiz yoluna başvurmasını beklemenin bireysel başvuru hakkının kullanılması

önünde orantısız bir engel oluşturabileceği değerlendirilerek bu yönüyle ilk

derece mahkemesince verilen son karara karşı temyiz yoluna başvurulmadan

yapılan bu başvuru, olağan kanun yoluna başvurulmadığı için başvuru yollarının

tüketilmediği gerekçesiyle kabul edilemez nitelikte görülmemiştir.

22. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Şikâyetlerin özü dava konusu işlemin hukuka

aykırı olduğu ve Mahkeme tarafından hatalı bir yorumla karar verildiği, Anayasa

Mahkemesi kararının dikkate alınmadığı iddialarına yönelik olduğundan şikâyetin

yargılamanın sonucu itibarıyla adil olmadığı iddiası kapsamında

değerlendirilmesi uygun görülmüştür.

23. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanun

yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda

incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava

konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin

değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile

uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusu

olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkil

eden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu

kapsamda değildir (Ahmet Sağlam,

B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).

24. Somut olayda iddia, savunma ve tüm dosya kapsamı incelenerek

ilgili kısımları yukarıda belirtilen (bkz. § 9) gerekçe ile kanun yolu mercii

tarafından verilen bozma hükmü doğrultusunda hüküm kurulmuştur. Kararda,

Anayasa Mahkemesi kararından da bahsedilerek normun iptali nedeniyle oluşan

boşluğun yargı içtihadı ile doldurulmasının mümkün olmadığı ve sadece eğitim

bilimleri alanında alınan tezli yüksek lisans eğitimine ya da sınavdan alınan

nota dayanılarak uzman öğretmen unvanının kazanılmasına olanak bulunmadığı

ifade edilmiştir.

25. Mevzuatın somut olayın ve delillerin yorumlanması yukarıda

anılan ilkeler uyarınca uyuşmazlığı çözmekle görevli mahkemenin takdirinde olup

bireysel başvuruda değerlendirmeye konu edilemez. Bu hâle göre başvurucu

tarafından ileri sürülen iddialar, delillerin değerlendirilmesi ve hukuk

kurallarının yorumlanmasına ilişkin olup kararda bariz takdir hatası veya açık

bir keyfîlik oluşturan bir durumun da bulunmadığı dikkate alındığında ihlal

iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.

26. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir..

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA

15/1/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUN Kadir ÖZKAYA Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucular : 1. Birgül ARSLAN 2. Arzu ÜLKER Vekilleri : Av. Zülküf ARSLAN