Deniz Dönmez ve Diğerleri Başvurusu (B. No: 2014/4663)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, kuruluş tarihinden itibaren üç yıl içinde bir kısım

ilçe kongrelerini yapmayan başvurucu partinin ilgili yönetim kurulu başkanları

olan başvurucular hakkında idari para cezasına hükmedilmesi nedeniyle tüm

başvurucular yönünden ifade ve örgütlenme özgürlüklerinin; kanuni dayanağı

olmadan ve savunma alınmadan idari para cezası uygulanması nedeniyle gerçek

kişi başvurucular yönünden suç ve cezaların kanuniliği ilkesi ile adil

yargılanma haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular 4/4/2014, 19/9/2014 ve 7/11/2014 tarihlerinde

Anayasa Mahkemesine doğrudan ve İstanbul 41. Asliye Ceza Mahkemesi vasıtasıyla

yapılmıştır. Başvuru formları ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi

neticesinde başvuruların Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bir

eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 30/9/2015 tarihinde,

başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına

karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından 30/9/2015 tarihinde, başvuruların

kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar

verilmiştir.

5. Anayasa Mahkemesinde bulunan 2014/4664, 2014/15218 ve

2014/17503 sayılı başvuruların, başvurucu ve konu bakımından aynı olması

nedeniyle 2013/4663 sayılı başvuru ile birleştirilmesine ve incelemenin bu

dosya üzerinden yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

7. Tüzel kişi başvurucu Halkın Kurtuluş Partisi (HKP), yasal

olarak kurulmuş ve faaliyetlerini sürdüren bir siyasi partidir. Diğer

başvurucular ise HKP’nin farklı yerlerdeki ilçe

teşkilat sorumlularıdır. Başvuruculardan Deniz Dönmez'e

Gaziantep Valiliğinin 27/11/2013 tarihli ve 33 sayılı oluru ile Parti İlçe

Teşkilatı Yönetim Kurulu başkanı sıfatıyla 731 TL idari para cezası; Mehmet

Yüce'ye Gaziantep Valiliğinin 27/11/2013 tarihli ve 32 sayılı oluru ile Parti

İlçe Teşkilatı Yönetim Kurulu başkanı sıfatıyla 731 TL idari para cezası;

Türkan Bayyar'a Bartın Valiliğinin 21/4/2014 tarihli

ve 2226 sayılı oluru ile Parti İlçe Teşkilatı Yönetim Kurulu başkanı sıfatıyla

759 TL idari para cezası ve Çağatay Döldöş'eBorçka

Kaymakamlığının 10/12/2013 tarihli ve 77 sayılı oluru ile Parti İlçe Teşkilatı

Yönetim Kurulu başkanı sıfatıyla 731 TL idari para cezası verilmiştir.

Kararların birbiri ile uyumlu ortak gerekçesi şöyledir:

“Konu ile ilgili olarak, “Halkın Kurtuluş

Partisi … İlçe Teşkilâtı hakkında il/ilçe kongresini zamanında yapmadıklarından

dolayı 5253 sayılı Dernekler Kanununun 32/b maddesine

istinaden İlçe Teşkilâtı Yönetim Kurulu Başkanına … TL idari para cezası

uygulanması…”

8. Gerçek kişi başvurucuların anılan işlemlere karşı yaptıkları

itirazlar, Gaziantep 9. Sulh Ceza Mahkemesinin 7/2/2014 tarihli ve 2014/3 ve

2014/8 Değişik İş sayılı kararları (Deniz Dönmez ve Mehmet Yüce), Bartın Sulh

Ceza Hâkimliğinin 12/8/2014 tarihli 2014/51 Değişik İş sayılı kararı (Türkan Bayyar) ve Borçka Sulh Ceza Hâkimliğinin 15/9/2014 tarihli

2014/10 Değişik İş sayılı kararı (Çağatay Döldöş) ile

idari para cezasının miktarı itibarıyla kesin olarak reddedilmiştir.

9. Gaziantep Sulh Ceza Mahkemesinin karar gerekçesinin ilgili

bölümü şöyledir:

"... Başvuru dilekçesi, başvuruya konu

bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; Başvuranın başkanı bulunduğu

Halkın Kurtuluş Parti Gaziantep … İlçe teşkilatı 2820 sayılı Siyasi Partiler

Kanununa tabi olup aynı kanunun 14/6, 19/3 ve 20/7 hükümleri uyarınca siyasi

parti Merkez-il-ilçe teşkilatlarının en fazla 3 yıl içerisinde kongre yapma

zorunluluğu bulunduğundan, 2820 sayılı kanunun 29/1 hükmünün ''Dernekler

kanununun bu kanuna aykırı olmayan hükümleri Siyasi Partilerin her kademedeki

kongreleri içinde uygulanır'' düzenlemesi doğrultusunda, … tarihinde İlçe

Teşkilatının kurulmasını takiben 3 yıl dolmasına rağmen kongre yapmadığının

tespiti üzerine ''Dernek Genel Kurulunu süresi içinde toplantıya çağırmayan

Dernek Yöneticisinin idari para cezasıyla cezalandırılacağına ilişkin'' 5253

sayılı Dernekler Kanununun 32/b hükmü kıyasen uygulanmak suretiyle HKP … İlçe

Teşkilatı Başkanı olan başvuran hakkında temsilcisi bulunduğu siyasi parti

teşkilatını süresi içinde kongreye çağırmaması nedeniyle tesis olunan idari

yaptırım kararında usul ve yasaya aykırı yön bulunmadığı kanaatine varılarak,

başvurunun reddine dair aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir.”

10. Bartın Sulh Ceza Hakimliğinin karar gerekçesinin ilgili

bölümü şöyledir:

"... Dosya kapsamındaki tüm bilgi ve

belgeler ile yukarıda izah edilen mevzuat çerçevesinde yapılan değerlendirmede;

her ne kadar itiraz eden vekili itiraza konu dilekçesinde partinin

kurulmasından bu yana yeni üye yapamadıklarından dolayı ilk genel kurul

toplantısını yapamadıklarını bu nedenle işlenemez suç mahiyetinde bulunduğunu,

Medeni Kanun’un 78.maddesinde “... Ancak, bu toplantıya katılan üye sayısı,

yönetim ve denetim kurulları üye tam sayısının iki katından az olamaz” hükmünün

düzenlendiğini itiraz dilekçesinde belirtmiş ise de, yukarıda 2820 sayılı

Yasa’nın ilgili madde [14/6., 19/3., 20/7., 29/1. ve 118.] hükümlerinde belirtildiği üzere il ve ilçe

kongresinin büyük kongrenin yapılmasına engel olmayacak şekilde parti tüzüğünde

gösterilecek süreler içerisinde toplanacağı ve genel kurul toplantılarının iki

yıldan az 3 yıldan fazla olmayacak süre içerisinde yapılacağı hükmünün

düzenlendiği, ilçe seçim genel kurul toplantılarında toplantı yeter sayısının

sağlanamaması halinde toplantının nasıl yapılacağı hususunda herhangi bir

düzenleme yapılmamış ise de,büyük kongre

toplantısının toplantı yeter sayısına ilişkin düzenleme getirdiği ve buna göre

ilk çağrıda toplantı yeter sayısının elde edilememesi halinde ikinci çağrı

üzerine yapılacak toplantıda toplantı yeter sayısının aranmayacağının hükme

bağlandığı, 2820 sayılı Kanun’da düzenlenmeyen konularda Medeni Kanun’un ancak

bu Kanun’a aykırı olmayan hükümlerinin uygulanabileceği, Medeni Kanun’un

toplantı yeter sayısını düzenleyen 78. maddesinin ise özel kanun niteliğindeki

2820 sayılı Kanun’un 14/6 ve 14/9 maddesinde düzenlenen amir nitelikteki

hükümlere aykırılık teşkil etmesi nedeniyle uygulanmasının mümkün olmadığı

kanaatine varılmakla ilgili mevzuata uygun olarak verilen idari para cezasına

ilişkin itirazın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm tesis

edilmiştir."

11. Borçka Sulh Ceza Hakimliğinin karar gerekçesinin ilgili

bölümü şöyledir:

"... 2820 sayılı Siyasi Partiler

Kanunu’nun 14/6, 19/3 ve 20/7 maddeleri gereğince siyasi partilerin her kademe

kongrelerinin iki yıldan az üç yıldan fazla olmayacak bir süre içerisinde

toplanması mecburidir. Bu hükümlere aykırı davranılması Siyasi Partiler

Kanunu’nun 29/1 ve 118 maddelerinde yer alan atıf nedeniyle Dernekler Kanunu

hükümlerine göre işlem yapılması gerekmektedir. Dernekler Kanunu’nun 32

maddesinin b fıkrasında “Genel kurulu süresinde toplantıya çağırmayan, genel

kurul toplantılarını kanun ve tüzük hükümlerine aykırı olarak veya dernek

merkezinin bulunduğu veya tüzüğünde belirtilen yer dışında yapan dernek

yöneticilerine beşyüz Türk Lirası idarî para cezası

verilir. Mahkemece, kanun ve tüzük hükümlerine aykırı olarak yapılan genel

kurul toplantılarının iptaline de karar verilebilir.” Denilmektedir. Bu madde

hükmüne göre başkanı olduğu siyasi parti ilçe kongresini zamanında toplantıya

çağırmayan Çağatay Döldöş hakkında idari para cezası

düzenlenmesinde herhangi bir usulsüzlük bulunmamaktadır.”

12. Nihai kararlar, başvuruculara 5/3/2014, 22/8/2014 ve

9/10/2014 tarihlerinde tebliğ edilmiştir.

13. Başvurucular sırasıyla 4/4/2014, 19/9/2014 ve 7/11/2014

tarihlerinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. İlgili Hukuk

14. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun “İl teşkilâtı” başlıklı 20. maddesinin

yedinci fıkrası şöyledir:

" İlçe kongresi, il kongresinin

yapılmasına engel olmayacak şekilde parti tüzüğünde gösterilen süreler içinde

toplanır.”

15. Halkın Kurtuluş Partisi Tüzüğü’nün “Yerel örgütler ve kongreler” başlıklı 7.

maddesinin (c) bendi şöyledir:

“YEREL KONGRELER: Üç yılda bir birbirlerini

tamamlayacak sırayla toplanır.”

16. 2820 sayılı Kanun’un “Kongrelerle

ilgili genel hükümler” başlıklı 29. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“22 Kasım 1972 tarihli ve 1630 sayılı Dernekler Kanununun bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri,

siyasi partilerin her kademedeki kongreleri için de uygulanır.”

17. 2820 sayılı Kanun’un “Genel

ceza hükümleri” başlıklı 118. maddesi şöyledir:

"Bu Kanunla, 22 Kasım 1972 tarihli ve

1630 sayılı Dernekler Kanununa yapılan atıflar

hakkında, söz konusu Kanunda yer alan ve bu Kanun hükümlerine aykırı bulunmayan

ceza müeyyideleri, siyasi partiler ve sorumluları hakkında da uygulanır.”

18. 2820 sayılı Kanun’un “Diğer

sebeplerle başvuru” başlıklı 104. maddesinin birinci ve ikinci

fıkraları şöyledir:

“Bir siyasi partinin bu Kanunun 101 inci

maddesi dışında kalan emredici hükümleriyle diğer kanunların siyasi partilerle

ilgili emredici hükümlerine aykırılık halinde bulunması sebebiyle o parti

aleyhine Anayasa Mahkemesine, Cumhuriyet Başsavcılığınca re`sen

yazı ile başvurulur.

Anayasa Mahkemesi, söz konusu hükümlere

aykırılık görürse bu aykırılığın giderilmesi için ilgili siyasî parti hakkında

ihtar kararı verir.”

19. 22/11/1972 tarihli ve 1630 sayılı mülga Dernekler Kanunu’nun

“Ceza hükümleri” başlıklı 10.

bölümünde yer alan 66. maddesinin ikinci fıkrası şöyledir:

“Genel kurul toplantılarını kanun ve

tüzüklerine aykırı olarak yapan dernek yöneticileri hakkında, fiilleri daha

ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde, ikibin

liraya kadar ağır para cezası hükmolunur. Gerektiğinde, kanun ve tüzüğe aykırı

yapılan genel kurul toplantılarının iptaline de mahkemece karar verilebilir.”

20. 4/11/2004 tarihli ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu'nun “Cemiyetler ve Dernekler kanunlarına yapılan atıflar”

başlıklı 34. maddesi şöyledir:

“Diğer kanunlarda, 3512 sayılı Cemiyetler

Kanunu, 1630 sayılı Dernekler Kanunu veya 2908 sayılı Dernekler Kanunu ile

bunların ek ve değişikliklerine veya belli maddelerine yapılan atıflar, bu

Kanuna veya bu Kanunun aynı konuları düzenleyen madde veya maddelerine yapılmış

sayılır. Bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde aynı konuları düzenleyen 4721

sayılı Türk Medeni Kanununun ilgili hükümlerine atıf

yapılmış sayılır.”

21. 5253 sayılı Kanun’un “Ceza

hükümleri” başlıklı 32. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi

şöyledir:

“Genel kurulu süresinde toplantıya çağırmayan,

genel kurul toplantılarını kanun ve tüzük hükümlerine aykırı olarak veya dernek

merkezinin bulunduğu veya tüzüğünde belirtilen yer dışında yapan dernek

yöneticilerine beşyüz Türk Lirası idarî para cezası

verilir. Mahkemece, kanun ve tüzük hükümlerine aykırı olarak yapılan genel

kurul toplantılarının iptaline de karar verilebilir.”

22. 5253 sayılı Kanun’un “Cezaların

uygulanması” başlıklı 33. maddesinin ikinci fıkrası şöyledir:

“Bu Kanunda yazılı olan idarî yaptırımlara

karar vermeye mahalli mülki amir yetkilidir.”

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

23. Mahkemenin 9/6/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

24. Başvurucular ilgili mevzuatta ilçe kongresinin yapılmaması

hâlinde idari para cezası uygulanacağına dair bir hüküm bulunmamasına rağmen

İlçe Teşkilatı Yönetim Kurulu başkanları hakkında üç yıl içinde ilçe

kongresinin gerçekleştirilmediğinden bahisle idari para cezası uygulandığını,

ilçe kongresinin gerçekleştirilememe sebebinin kanunda öngörülen yeterli sayıya

henüz ulaşılamaması olduğunu, genel kurul yapmak için yeterli üye sayısına

ulaşamayan siyasi parti yöneticilerine idari para cezası verilmesinin

-özellikle Halkın Kurtuluş Partisi teşkilat yöneticilerinin çoğunun işçi,

işsiz, öğrenci ve toplumun yoksul kesimlerinden olduğu da düşünüldüğünde-

faaliyetlerini maddi olarak yürütemez hâle gelmesine sebep olacak, il örgütünü

kapanma tehlikesiyle karşı karşıya bırakacak, başvurucuların örgütlenme ve

dernek kurma faaliyeti içinde yer almasını engelleyecek nitelikte bulunduğundan

usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek ifade ve örgütlenme özgürlüklerinin;

kanuni dayanağı olmadan ve savunma alınmadan idari para cezası uygulanması

nedeniyle suç ve cezaların kanuniliği ilkesi ile adil yargılanma hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

25. Başvurucular, genel kurul yapmak için yeterli üye sayısına

ulaşamayan siyasi parti yöneticisine kanunla öngörülmüş olmamasına rağmen idari

para cezası verilmesi ve buna karşı yapılan itirazın Mahkemece reddedilmesi

sebebiyle ifade özgürlükleri ile gerçek kişi başvurucular yönünden suç ve

cezaların kanuniliği ilkesinin de ihlal edildiğini ileri sürmüşlerse de anılan

iddiaların özü siyasi örgütlenme özgürlüğüne ilişkin bulunduğundan inceleme ve

değerlendirme bu başlık altında yapılmıştır.

1. Kabul Edilebilirlik

Yönünden

26. Siyasi örgütlenme özgürlüğünün, Anayasa ve Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) ortak koruma alanında olduğuna ve tüzel kişi

başvurucunun (HKP) şikâyet konusu olayla ilgili mağdur statüsünün bulunduğuna,

başvurunun kabul edilebilirliğine ilişkin ve başvuru konusu olaya benzer

olaylarda uygulanacak ilkeler ilk olarak Metin

Bayyar ve Halkın Kurtuluşu Partisi (B. No:

2014/15220, 4/6/2015, §§ 25-42) kararında ortaya konmuştur. Mevcut başvurunun

incelenmesi neticesinde sözü geçen kararda belirtilen ilkelerden ayrılmayı

gerektirecek bir yön bulunmamaktadır.

27. Başka bir kabul edilemezlik nedeni de bulunmadığı anlaşıldığından

tüm başvurucular yönünden başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar

verilmelidir.

2. Esas Yönünden

28. İfade özgürlüğü, düşüncenin iletilmesini ve dolaşımını

gerçekleştirerek bireyin ve toplumun bilgilenmesini sağlar. Çoğunluğa muhalif

olanlar da dâhil olmak üzere düşünceleri her türlü araçla açıklamak, açıklanan

düşünceye paydaş sağlamak, düşünceyi gerçekleştirmek ve gerçekleştirme

konusunda ikna etmek çoğulcu demokratik düzenin gereklerindedir. Bu itibarla

ifade özgürlüğü demokrasinin işleyişi için yaşamsal önemdedir (Fikriye Aytin ve diğerleri,

B. No: 2013/6154, 11/12/2014, § 29).

29. Örgütlenme özgürlüğü, ifade özgürlüğünün kolektif araçlarla

kullanılma biçimidir ve bireylere, kendi menfaatlerini koruma, topluluk hâlinde

siyasal, kültürel, sosyal ve ekonomik amaçlarını gerçekleştirme imkânı sağlar.

Dolayısıyla Sözleşme’nin 11. maddesinin yorumunda ve uygulanmasında, Avrupa

İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM) Sözleşme'nin 10. maddesinde geliştirdiği

içtihatların dikkate alınmasını gerektirmektedir (Özgürlük ve Demokrasi Partisi/Türkiye, B. No: 23885/94,

8/12/1999, § 37; Öllinger/Avusturya, B. No: 76900/01, 29/6/2006, §

38).

30. Örgütlenme özgürlüğü özelinde siyasi partilerin hedefi

fikirlerin ve bunları ifade edilme özgürlüğünü korumak, bireylerin seçme ve

tercih yapma imkânına zemin hazırlamak, demokrasinin doğru şekilde işlemesini

sağlamak ve “çoğulculuk”, “açık fikirlilik” ve “hoşgörü” gibi kavramların içi

boş kavramların ötesine geçmesine yardım etmek olduğundan bu kavramlar

demokrasinin vazgeçilmez araçları olarak kabul edilir. AİHM, yasama organının

seçimi konusunda görüş dile getirme özgürlüğünün ülke nüfusu içinde mevcut

farklı düşünceleri temsil eden siyasi partilerin çoğunluğunun katılımı

olmaksızın tasavvur edilmesinin mümkün olmadığını, buna dayanarak siyasi

partilerin demokratik toplum kavramının tam merkezinde yer alan siyasi

tartışmalara yeri doldurulamaz bir katkıda bulunduğunu belirtmiştir (Türkiye Birleşik Komünist Partisi/Türkiye,

B. No: 19392/92, 30/1/1998, §§ 43, 44).

31. Başvuru konusu olayda kurulduktan sonra üç yıl içinde olağan

kongrelerin yapılmaması nedenine dayanan başvuruya konu idari para cezaları,

2820 sayılı Kanun’un 118. maddesinde yapılan atıfla 5253 sayılı Kanun’un 32.

maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine istinaden uygulanmıştır. Söz konusu

cezalar 5253 sayılı Kanun’un 33. maddesine gereğince mahallî mülki amirler

tarafından verilmiştir.

32. Siyasi partilerle ilgili düzenlemelerin içeriği ve bunları

uygulayacak otoritelerin niteliklerine ilişkin Venedik Komisyonunun görüşleri

ve başvuru konusu olaya benzer olaylarda esas incelemeye ilişkin uygulanacak

ilkeler Metin Bayyar

ve Halkın Kurtuluşu Partisi kararında detaylı bir şekilde

değerlendirilmiştir. Başvuru konusu olayda uygulanan idari yaptırım, uygulayan

merci ve esas alınan yasal düzenlemeler gözetildiğinde anılan kararda

müdahalenin varlığının ve ihlal oluşturup oluşturmadığının tespitine yönelik

ortaya konan ilkelerden ve kanunilik ölçütü açısından yapılan

değerlendirmelerden somut olay açısından ayrılmayı gerektirecek bir yön

bulunmamaktadır.

33. Somut olayda siyasi parti sorumlusu olan başvurucular

hakkındaki idari para cezaları, 5253 sayılı Kanun’un “Cezaların uygulanması” başlıklı 33. maddesinin ikinci

fıkrasının “Bu Kanunda yazılı olan idarî

yaptırımlara karar vermeye mahalli mülki amir yetkilidir.” hükmü

uyarınca Valilik ve Kaymakamlık tarafından verilmiştir. Hâlbuki 2820 sayılı

Kanun’un 118. maddesinde sadece “ceza müeyyideleri” bakımından derneklerle

ilgili hükümlere atıf yapılmış olup ceza müeyyidelerinin uygulanma usulü ve bu

kapsamda müeyyideleri uygulayacak merciye atıf

yapılmamıştır.

34. Diğer taraftan 2820 sayılı Kanun’un 118. maddesinde,

derneklerle ilgili ceza müeyyidelerinin sadece siyasi parti sorumluları

hakkında değil “siyasi partiler” hakkında da uygulanacağı öngörülmüştür. Ancak

2820 sayılı Kanun’un 101. maddesinde Kanun’da sayılan hâllerde bir siyasi

partinin kapatılmasına veya devlet yardımından yoksun bırakılmasına, 2820

sayılı Kanun’un 104. maddesinde ise bu Kanun’un 101. maddesi dışında kalan

emredici hükümleriyle diğer kanunların siyasi partilerle ilgili emredici

hükümlerine aykırılık hâlinde bir siyasi parti hakkında ihtarda bulunulmasına

karar verme yetkisi Anayasa Mahkemesine tanınmıştır.

35. Dolayısıyla kanun koyucunun 2820 sayılı Kanun’un 118.

maddesiyle 5253 sayılı Kanun’un 32. maddesinde düzenlenen “ceza müeyyideleri” dışında, aynı Kanun’un

33. maddesinde düzenlenen “ceza

müeyyidelerini uygulayacak merci” bakımından da dernekler hakkındaki

hükümlere atıf yaptığı düşünülemez (Metin Bayyar ve Halkın Kurtuluşu Partisi, § 64).

36. Buna göre siyasi parti sorumluları hakkında yaptırım

uygulama konusunda mülki amirlerin kanuni yetkilerinin bulunduğunu söylemek

mümkün değildir. Bununla birlikte 2820 sayılı Kanun’un 101. ve 104. maddelerinde,

Anayasa Mahkemesine sadece siyasi partilerin kendileri yönünden yaptırım

uygulama yetkisi tanınmış; siyasi parti sorumluları yönünden ise böyle bir açık

yetkiye yer verilmemiştir.

37. Yukarıda yer verilen ilkelerde ifade edildiği üzere siyasi

partiler hakkındaki düzenlemelerde kamu otoritelerine verilen yetkilerin

sınırlarının ve kapsamının açıkça belirlenmesi, böylelikle siyasi partiler ve

sorumlularının muhtemel keyfî uygulamalarla karşılaşmalarının önüne geçilmesi

gerekmektedir.

38. Belirtilen hususlar dikkate alındığında siyasi partilerin

her düzeydeki kongresini toplantıya çağırmayan veya kongreleri mevzuata uygun

olarak yapmayan siyasi parti sorumluları hakkında 5253 sayılı Kanun’un 32.

maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde öngörülen ceza müeyyidesinin

uygulanabilmesi mümkün ise de bu ceza müeyyidesini uygulayacak merciin bir

hukuk devletinde olması gereken belirlilikte kanunla tayin edilmediği sonucuna

ulaşılmıştır.

39. Açıklanan nedenlerle başvuruya konu idari para cezalarının

“kanunilik” şartını karşılamadığına ve başvurucuların siyasi örgütlenme

özgürlüklerinin ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

Serruh

KALELİ bu sonuca katılmamıştır.

40. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden

yargılama yapılmak üzere dosyaların ilgili Mahkemesine gönderilmesi

gerektiğinden başvurucuların idari para cezasını uygulayan idare tarafından

savunmalarının alınmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği

iddiaları yönünden inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

41. Başvurucular, idari para cezalarına karşı yapılan

itirazların reddedildiği, Gaziantep Sulh Ceza Mahkemesinin, Bartın ve Borçka

Sulh Ceza Hâkimliklerinin itirazın reddine ilişkin değişik iş sayılı kararının

kaldırılması talebinde bulunmuşlardır.

42. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası

şöyledir:

“Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından

kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya

genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama

yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar

verir.”

43. Başvuruya konu idari para cezalarının başvurucuların siyasi

örgütlenme özgürlüğünü ihlal ettiği gözetilerek söz konusu idari para

cezalarına itiraz edilmesine ilişkin davalarda yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar görülmüştür. İhlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden

yargılama yapılmak üzere dosyanın ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar

verilmesi gerekir.

44. Başvurucular tarafından yapılan ve dosyadaki belgeler

uyarınca tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan

toplam 2.006,10 TL yargılama giderinin gerçek kişi başvuruculara ayrı ayrı

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Siyasi örgütlenme özgürlüklerinin ihlal edildiğine ilişkin

iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, OYBİRLİĞİYLE,

B. Anayasa’nın 68. maddesinde güvence altına alınan siyasi

örgütlenme özgürlüklerinin İHLAL EDİLDİĞİNE, Üye Serruh

KALELİ'nin karşıoyu ve

OYÇOKLUĞUYLA,

C. Gerçek kişi başvurucuların, adil yargılanma hakkının ihlal

edildiği iddiası yönünden inceleme yapılmasına GEREK OLMADIĞINA, OYBİRLİĞİYLE,

F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, OY BİRLİĞİYLE,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE OY

BİRLİĞİYLE,

9/6/2016 tarihinde karar verildi.

KARŞIOY

Başvuruculara Dernekler Kanununa

muhalefetten idari para cezası uygulanmış, yaptıkları itirazlarda Sulh Ceza

Hakimliklerince kesin olarak reddedilmiştir.

Başvurucular, idari para cezası verilmesinin Halkın Kurtuluşu

Partisini maddi olarak yürütülemez hale getireceğini, kapanabileceğini,

örgütlenme, dernek kurma faaliyetlerini engelleyici nitelikte bulunduğunu,

cezanın kanunilik ve adil yargılanma haklarını ihlal ettiğini iddia

etmişlerdir.

Mahkememiz de kabul edilebilir bulduğu iddia yönünden Anayasanın

68. maddesinde güvence altına alınan siyasi örgütlenme özgürlüğünün ihlal

edildiğine oy çokluğu ile karar vermiştir.

Benzer konuda 2014/15220 sayılı bireysel başvuru dosyasında da

aynı konu değerlendirilmeye alınmış ve çoğunluk görüşüne katılmama gerekçesi

yazılmıştır.

Aynı olgulara dayalı bu dosya içinde, 2014/15220 sayılı dosyada

yazılı gerekçelerle Anayasanın 68. maddesinde yazılı hakların, idari para

cezası ile ihlal edildiğine ilişkin çoğunluk görüşüne müdahalenin hukuki,

zorunlu, ölçülü ve hak kapsamı dışında kaldığı düşünceleri ile katılınmamıştır.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serruh KALELİ

Hicabi DURSUN

Kadir ÖZKAYA

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör

:

Abuzer

YAZICIOĞLU

Başvurucular

:

1- Deniz

DÖNMEZ

2- Mehmet

YÜCE

3- Türkan

BAYYAR

4- HALKIN

KURTULUŞ PARTİSİ

Vekili

:

Av. Sait

KIRAN

5- Çağatay

DÖLDÖŞ

Vekili

:

Av. Pınar

AKBİNA

Serruh KALELİ Üye