Dilek Güler Başvurusu (B. No: 2014/15015)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, mali haklara ilişkin olarak açılan davada hukuka

aykırı hüküm kurulması, kanun yolu aşamasında gerekçesiz karar verilmesi ve

yargılamanın makul sürede tamamlanmaması nedenleriyle adil yargılanma hakkının

ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 17/9/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

8. Başvurucu, Erzincan İl Sağlık Müdürlüğü bünyesinde görev

yapmakta iken maliye tazminatının ek ödeme matrahına dâhil edilmemesi ve döner

sermaye katkı payı tutarından mahsup edilmesine ilişkin işlemin iptali ile

işlem nedeniyle uğradığını ileri sürdüğü zararın tazmini için 10/12/2004

tarihinde dava açmıştır.

9. Sivas İdare Mahkemesi (Mahkeme) 14/6/2005 tarihli kararıyla

davayı reddetmiştir. Söz konusu karar, Danıştay İkinci Dairesinin 10/6/2009

tarihli kararıyla eksik inceleme yapıldığı gerekçesiyle bozulmuştur. Bozma

kararına yönelik karar düzeltme istemi de aynı Dairenin 25/2/2010 tarihli

kararıyla reddedilmiştir.

10. Mahkeme 8/7/2010 tarihli kararı ile bozma kararına uymak

suretiyle Maliye Bakanlığı personeline yapılacak ek ödemeye ilişkin usul ve

esasların dava konusu işleme dayanak olan hükümlerinin yargı kararı ile iptal

edildiğine vurgu yaparak dayanaksız kaldığı sonucuna vardığı işlemi iptal etmiştir.

Tazminat istemi için ise kısmen süre aşımı nedeniyle ret, kısmen de kabul

yönünde hüküm kurulmuştur. Bu karar, tarafların karşılıklı temyiz istemleri

sonucu kısmen süre aşımı nedeniyle reddedilmesi ve işlemin maliye tazminatının

ek ödeme matrahına dâhil edilmemesine ilişkin bölümünün iptaline dair kısım ve

buna bağlı tazminat isteminin kabulü yönlerinden Danıştay İkinci Dairesinin

16/3/2011 tarihli kararıyla bozulmuştur.

11. Mahkeme nihai olarak 30/12/2011 tarihli kararı ile bozma

kararına uymak suretiyle -ek ödemenin döner sermaye katkı payı net tutarından

mahsup edilmesine dayanak olan işlem yargı kararı ile iptal edildiğinden- ek

ödemenin döner sermaye katkı payı net tutarından mahsup edilen kısmının idari

başvuru tarihinden hesaplanacak yasal faiziyle birlikte başvurucuya ödenmesine

hükmetmiştir. İşlemin maliye tazminatının ek ödeme matrahına dâhil edilmemesine

ilişkin kısmı yönünden ise2003 Mali Yılı Bütçe Kanunu'nun uygulamaya dayanak

olan hükümleri Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiş ise de bu iptal

kararının esasa değil usule ilişkin olması dikkate alındığında başvurucunun

parasal hak talebinde bir değişiklik yaratmadığını belirtmiştir. Mahkeme

4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun ek 13. maddesinde maliye

tazminatının ek ödeme matrahına dâhil edilmeyeceği yönünde açık hüküm

bulunduğuna vurgu yaparak işlemin maliye tazminatının ek ödeme matrahına dâhil

edilmeyeceğini belirten kısmı yönünden davayı reddetmiştir.

12. Söz konusu karar Danıştay Onbirinci

Dairesinin (Daire) 1/11/2013 tarihli kararıyla onanmış ve karar düzeltme istemi

Dairenin 16/6/2014 tarihli kararıyla reddedilmiştir.

13. Başvurucu, nihai kararı 21/8/2014 tarihinde tebellüğ

etmesinin ardından 17/9/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

14. Mahkemenin 4/10/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

15. Başvurucu, makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini

ileri sürmüştür.

16. Bakanlık, makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği

iddiasına ilişkin olarak Mahkemenin yerleşik içtihadı uyarınca değerlendirme

yapılması gerektiğini belirterek bu kısım yönünden ayrıca görüş sunulmayacağını

bildirmiştir.

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

17. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir nedeni de bulunmadığı anlaşılan makul

sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir

olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

18. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin

idari yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak

davanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icra

aşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği, yargılaması devam

eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkının

ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas alınır (Selahattin Akyıl, B. No: 2012/1198,

7/11/2013, §§ 45, 47).

19. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin

idari yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın

karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama

sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki

menfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Selahattin Akyıl, § 41).

20. Anılan ilkeler, Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda

verdiği kararlar ve somut başvuruya konu yargılama sürecinin niteliği dikkate

alındığında yaklaşık 9 yıl 6 aylık yargılama süresinin makul olmadığı sonucuna

varmak gerekir.

21. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence

altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi

gerekir.

B. Gerekçeli Karar

Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

22. Başvurucu, temyiz ve karar düzeltme aşamalarında gerekçesiz

karar verilmesi suretiyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri

sürmektedir.

23. Bakanlık tarafından sunulan görüşte gerekçeli karar hakkının

ihlali iddiasına ilişkin olarak beyanda bulunulmamıştır.

24. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında herkesin adil

yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiş; ancak, gerekçeli karar hakkından

açıkça söz edilmemiştir. Bununla birlikte Anayasa'nın 36. maddesine "adil

yargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede Türkiye'nin taraf

olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılanma

hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Nitekim Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasındaki hakkaniyete

uygun yargılanma hakkının kapsamına gerekçeli karar hakkının da dâhil olduğu

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin birçok kararında vurgulanmıştır. Dolayısıyla

Anayasa’nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının gerekçeli karar

hakkı güvencesini de kapsadığının kabul edilmesi gerekir (Abdullah Topçu, B.

No: 2014/8868, 19/4/2017, § 75).

25. Anayasa'nın 141. maddesinin üçüncü fıkrasında da “Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli

olarak yazılır.” denilerek mahkemelere kararlarını gerekçeli yazma

yükümlülüğü yüklenmiştir. Anayasa’nın bütünlüğü ilkesi gereği anılan Anayasa

kuralı da gerekçeli karar hakkının değerlendirilmesinde gözönünde

bulundurulmalıdır (Abdullah Topçu,

§ 76).

26. Gerekçeli karar hakkı, kişilerin adil bir şekilde

yargılanmalarını sağlamayı ve denetlemeyi amaçlamakta; tarafların muhakeme

sırasında ileri sürdükleri iddiaların kurallara uygun biçimde incelenip

incelenmediğini bilmeleri ve ayrıca demokratik bir toplumda, kendi adlarına

verilen yargı kararlarının sebeplerini toplumun öğrenmesinin sağlanması için de

gerekli olmaktadır (Sencer Başat ve

diğerleri [GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014, §§ 31, 34).

27. Temyiz merciinin yargılamayı yapan mahkemenin kararını uygun

bulması hâlinde bunu ya aynı gerekçeyi kullanarak ya da bir atıfla kararına

yansıtması yeterlidir. Burada önemli olan husus, temyiz merciinin bir şekilde

temyizde dile getirilmiş ana unsurları incelediğini, derece mahkemesinin

kararını inceleyerek onadığını ya da bozduğunu göstermesidir (Yasemin Ekşi, B. No: 2013/5486,

4/12/2013,§ 57).

28. Bu durumda Danıştay Onbirinci

Dairesinin temyiz ve karar düzeltme aşamasında verdiği kararlarda değerlendirme

konusu hüküm ve gerekçesini uygun bulduğu, kaldı kideğerlendirme

konusu hükmün Dairenin bozma kararına uyulmak suretiyle verildiği dikkate

alındığında gerekçeli karar hakkına yönelik bir ihlal olmadığının açık olduğu

anlaşılmaktadır.

29. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının, diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir.

C. Yargılamanın Sonucu İtibarıyla Adil

Olmadığına İlişkin İddia

30. Başvurucu; derece mahkemesi tarafından yanlış niteleme

yapıldığını, yargı kararlarının dikkate alınmadığını ve hukuka aykırı karar

verildiğini ileri sürmektedir.

31. Bakanlık tarafından, yargı mercilerince mevzuat çerçevesinde

değerlendirme yapıldığı, kararların keyfilik içermediği belirtilerek başvurunun

bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna

karar verilmesi gerektiği yönünde görüş bildirilmiştir.

32. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanun

yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda

incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava

konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi,

hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile uyuşmazlıkla ilgili varılan

sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusu olamaz. Ancak bireysel

başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden, bariz takdir

hatası veya açık bir keyfîlik içeren tespit ve

sonuçlar bu kapsamda değildir (Ahmet Sağlam,

B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).

33. Somut olayda Mahkemece iddia, savunma ve tüm dosya kapsamı

incelenerek ilgili kısımları yukarıda belirtilen (bkz. § 11) gerekçe ile hüküm

kurulmuştur. Danıştay Onbirinci Dairesi tarafından da

delillerin Mahkemece takdir edilerek karar verildiği ve takdirde de bir

isabetsizlik bulunmadığı gerekçesiyle karar onanmıştır.

34. Başvurucu tarafından ileri sürülen iddialar, derece

mahkemesince delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallarının yorumlanmasına

ilişkin olup Mahkeme kararında bariz takdir hatası veya açık keyfîlik oluşturan bir durumun da bulunmadığı dikkate

alındığında ihlal iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu

anlaşılmaktadır.

35. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının da diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekir..

D. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

36. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı

fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da

edilmediğine kar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir…”

37. Başvurucu 15.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

38. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği

sonucuna varılmıştır.

39. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları

karşılığında başvurucuya net 12.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar

verilmesi gerekir.

40. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.800

TL vekâlet ücretinden oluşan 2.006,10 TL yargılama giderinin başvurucuya

ödenmesine karar verilmesi gerekir.

E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede

gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Sivas İdare Mahkemesine (E.2011/1966,

K.2011/2013) GÖNDERİLMESİNE,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

4/10/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Celal Mümtaz

AKINCI

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör

:

Volkan

ÇAKMAK

Başvurucu

:

Dilek GÜLER

Vekili

:

Av. Ramazan

KARA