Erdoğan İba Başvurusu (B. No: 2014/16162)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, koşullu salıvermenin geri alınması nedeniyle

özgürlük ve güvenlik hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 13/10/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar

verilmiştir.

5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal

Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler

çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucu, (kapatılan) Eyüp 1. Ağır Ceza Mahkemesinin

9/10/1998 tarihli kararı ile 9 yıl 2 ay ağır hapis, Bakırköy 4. Ağır Ceza

Mahkemesinin 26/4/2000 tarihli kararı ile 9 yıl 2 ay ağır hapis cezasına mahkûm

edilmiştir.

9. (Kapatılan) Eyüp 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 26/12/2000 tarihli

ve Müt.2000/720 sayılı kararı ile cezalar 18 yıl 4 ay ağır hapis olarak

birleştirilmiştir.

10. 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun

yürürlüğe girmesinin ardından yapılan uyarlama yargılamaları sonucunda verilen

ek kararlarla(kapatılan) Eyüp 1. Ağır Ceza Mahkemesince verilen ceza 8 yıl 4 ay

hapis, Bakırköy 4. Ağır Ceza Mahkemesince verilen ceza 8 yıl 4 ay hapis cezası

olarak belirlenmiştir.

11. Bakırköy 4. Ağır Ceza Mahkemesinin 13/1/2014 tarihli kararı

ile anılan ilamlarda belirlenen cezalar 16 yıl 8 ay hapis cezası olarak

birleştirilmiştir. Akşehir Ağır Ceza Mahkemesinin 17/5/2001 tarihli kararı ile

başvurucunun 29/5/2001 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere koşullu

salıverilmesine karar verilmiş, hak ederek tahliye tarihi 22/11/2013 olarak

belirlenmiştir.

12. (Kapatılan) Eyüp3. Asliye Ceza Mahkemesinin 30/6/2009

tarihli ve E.2006/239, K.2009/1389 sayılı kararı ile başvurucu, denetim süresi

içinde 9/12/2005 tarihinde işlediği ruhsatsız ateşli silahlarla mermileri satın

alma veya taşıma veya bulundurma suçundan dolayı 10 ay hapis cezasına mahkûm

edilmiştir.

13. Anılan kararın kesinleşmesi üzerine Bakırköy 4. Ağır Ceza

Mahkemesinin 22/1/2014 tarihli kararıyla koşullu salıverilmenin geri

alınmasına, sonraki suç tarihi olan 9/12/2005 ile hak ederek tahliye tarihi

olunan 22/11/2013 tarihleri arasındaki 2905 günün aynen infazına karar

verilmiştir.

14. Bu karara yapılan itiraz, Bakırköy 5. Ağır Ceza Mahkemesinin

17/9/2014 tarihli ve 2014/874 Değişik İş sayılı kararıyla reddedilmiştir. Bu

kararın ilgili kısmı şöyledir:

"Hükümlü Erdoğan İBA'nın, şartla tahliyenin geri alınmasına dair karara

itirazını, 4616 sayılı Yasaya göre, şartla tahliye sürecinde işlenen suçun aynı

neviden veya daha ağır cezayı gerektiren bir suç işlenmesi gerektiğini

belirterek gerekçelendirdiği anlaşılmıştır.

Yargıtay 1. Ceza Dairesinin istikrar kazanmış

13/02/2013 tarih ve 2012/6226 E - 2013/952 K sayılı ilamında;

'...hükümlünün belirtildiği gibi deneme süresi içerisinde

bihakkın tahliye tarihi dolmadan kasti bir cürümden hükümlendirildiği,

koşullu salıverilmesinin geri alınması hususunda 765 sayılı Türk Ceza

Kanunu'nun 17. maddesiyle 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı

Hakkındaki Kanunu'nun 107/12 madde hükümlerinin irdelenmesi gerekmektedir. Her

iki eski ve yeni Türk Ceza Kanunu hükümlerinin içerikleri birbirine uygun

hükümler içermektedirler. İkinci kasti suçun işlendiği21/06/2002 tarihinde

yürürlükte olan 765 sayılı TCK.nun 17. maddesinde;

şartla salıverilmiş olan hükümlü, geri kalan süre içerisinde işlediği kasıtlı

bir cürümden dolayı şahsi hürriyeti bağlayıcı bir cezaya mahkum olur.... ise

şartla salıverilme kararı geri alınır. Bu takdirde suçun işlendiği tarihten

sonraki kısım hükümlünün ceza süresine mahsup edilmeyerek aynen çektirilir ve

şartla salıverilmeye esas teşkil eden hükmün infazıyla ilgili olarak bir daha

şartla salıverilmeden yararlanamaz" hükmünü içermektedir. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunu'nun

107/12,13. maddesindeki düzenlemeye göre "koşullu salıverilen hükümlünün

denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi... halinde

koşullu salıverilme kararı geri alınır. Koşullu salıverilme kararının geri

alınması halinde hükümlünün, sonraki suçu işlediği tarihten itibaren kalan

cezasını aynen bihakkın tahliye salıverilme tarihi arasındaki süreyi geçmemek

koşulu ile takdir edecek bir sürenin çektirilmesine karar verilir. Koşullu

salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynı hükmün infazıyla ilgili bir

daha koşullu salıverilme kararı verilmez." biçimindeki düzenlemeyi

içermektedir.

Gerek eski

Türk Ceza Kanunu hükümleri, gerekse yeni Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı

Hakkında Kanun hükümleri koşullu salıverilme kararının geri alınması yönünde

paralel hükümler içermektedir. Koşullu salıverilme kararının geri alınması için

hükümlünün özgürlüğü bağlayıcı cezayı içeren kasti bir cürümden dolayı bir

cezaya mahkum olması gerekmektedir. Deneme süresi içeresinde kesinleşmiş

özgürlüğü bağlayıcı bir cezaya mahkum edilen hükümlünün iyi halliliğini

yitirdiğini gösteren somut göstergesidir. 08/06/1970 gün ve 9-4 sayılı Yargıtay

İçtihadı Birleştirme kararında da vurgulandığı üzere "şartla salıverilen

hükümlülerin meşruten tahliye tarihi ile bihakkın tahliye edilmeleri icap eden

şahsi hürriyeti bağlayıcı cezayı müstelzim kasıtlı bir cürüm işlemesi halinde TCK'nun 17. maddesi gereğince meşruten tahliye kararının

geri alınması gerektiği, 2. cürmün 1. cürmün ceza müddeti dolmadan işlenmiş

olması yeterli olup, cezanın verilip kesinleşmesinin bu süre içerisinde

gerçekleşmiş olmasının şart bulunmadığı, açıklamak suretiyle 2. suçun deneme

süresi içerisinde işlenmesinin yeterli olduğu vurgulanmıştır.' ifadelerinin

açıklandığı;

Hükümlü

Erdoğan İBA'nın da, Bakırköy 4. Ağır Ceza

Mahkemesindeki mahkumiyetine konu suçun yağma, şartla tahliyenin geri alınmasına

ilişkin mahkumiyete konu suçun ise ruhsatsız tabanca bulundurup taşımak suçu

olmasını, şartla tahliyenin geri alınması bakımından bir önem arz etmediği;

kasıtlı bir suçtan hapis cezası almış olmasının, aynı nev'iden

veya daha ağır oluşuna bakılmaksızın, salt şartla tahliyenin geri alınması

koşulunu oluşturacağı anlaşıldığından, hükümlünün itirazının reddine dair

aşağıdaki şekilde karar verme gereği hasıl olmuştur..."

15. Başvurucu 13/10/2014 tarihinde bireysel başvuruda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

1. Kanun Metinleri

16. 21/12/2010 tarihli ve 4616 sayılı 23 Nisan 1999 Tarihine

Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların

Ertelenmesine Dair Kanun'un 1. maddesinin ilgili bölümleri şöyledir:

"23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenen

suçlar nedeniyle;

...

2. (Yeniden düzenleme: 21/5/2002-4758/1 md.) Müebbet ağır hapis cezasına hükümlü olanların veya

şahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilenlerin ya da aldıkları ceza

herhangi bir nedenle şahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya dönüştürülenlerin tâbi

oldukları infaz hükümlerine göre çekmeleri gereken toplam cezalarından on yıl

indirilir. İndirim, verilen her bir ceza için ayrı ayrı değil, toplam ceza

üzerinden bir defaya mahsus yapılır. Ancak bir kişinin muhtelif suçlarından

dolayı cezaları ayrı ayrı tarihlerde verilmiş olsa bile, bu cezaların toplamı

üzerinden yapılacak indirim on yılı geçemez.

Birinci paragraf hükümlerine göre çekmeleri

gereken toplam cezalarından on yıllık indirim yapıldıktan sonra ceza süresi

dolmuş olanlar, iyi halli olup olmadıklarına bakılmaksızın ve istemleri

olmaksızın derhal; toplam cezaları on yıldan fazla olanlar kalan cezalarını

çektikten sonra şartla salıverilirler.

...

4. (Yeniden düzenleme: 21/5/2002-4758/1 md.) 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenmiş ve ilgili kanun

maddesinde öngörülen şahsî hürriyeti bağlayıcı cezanın üst sınırı on yılı

geçmeyen suçlardan dolayı haklarında henüz takibata geçilmemiş veya hazırlık

soruşturmasına girişilmiş olmakla beraber dava açılmamış veya son soruşturma

aşamasına geçilmiş olmakla beraber henüz hüküm verilmemiş veya verilen hüküm

kesinleşmemiş ise, davanın açılması veya kesin hükme bağlanması ertelenir;

varsa tutukluluk halinin kaldırılmasına karar verilir. Bu suçlarla ilgili dosya

ve deliller, her bir suçun dava zamanaşımı süresinin sonuna kadar muhafaza

edilir.

Erteleme konusu suçun dava zamanaşımı süresi

içinde bu suç ile aynı cins veya daha ağır şahsî hürriyeti bağlayıcı cezayı

gerektiren bir suç işlendiğinde, erteleme konusu suçtan dolayı da dava açılır

veya daha önce açılmış bulunan davaya devam edilerek hüküm verilir. Bu süre,

erteleme konusu suç ile aynı cins veya daha ağır şahsî hürriyeti bağlayıcı

cezayı gerektiren bir suç işlenmeksizin geçirildiğinde, ertelemeden yararlanan

hakkında kamu davası açılmaz; açılmış olan davanın ortadan kaldırılmasına karar

verilir.

...

5. Ancak;

a) Türk Ceza Kanununun 125 ilâ 157, 161, 162,

168, 171, 172, 188, 191, 192, 202, 205, 208, 209, 211 ilâ 214, 216 ilâ 219,

240, 243, 264, 298, 301 ilâ 303, 305 inci maddelerinde, 312 nci

maddenin ikinci fıkrasında, 313 üncü maddesinde, 314 üncü maddesinin birinci

fıkrasında, 339 ilâ 349, 366, 367, 383, 394, 403 ilâ 408, 414 ilâ 418 ve 503

ilâ 506 ncı maddelerinde,

...

yer alan suçları işleyenler hakkında bu madde

hükümleri uygulanmaz."

17. 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik

Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un "Koşullu

salıverilme" kenar başlıklı 107. maddesinin ilgili bölümleri

şöyledir:

(1) Koşullu salıverilmeden yararlanabilmek

için mahkûmun kurumdaki infaz süresini iyi hâlli olarak geçirmesi gerekir.

(2) ... diğer süreli hapis cezalarına mahkûm

edilmiş olanlar cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda çektikleri takdirde,

koşullu salıverilmeden yararlanabilirler.

...

(11) Bir hükümlünün koşullu salıverilmesi

hakkında ceza infaz kurumu idaresi tarafından hazırlanan gerekçeli rapor, hükmü

veren mahkemeye; hükümlü başka bir yerde bulunuyorsa o yerde bulunan aynı

derecedeki mahkemeye verilir.

Mahkeme, bu raporu uygun bulursa hükümlünün

koşullu salıverilmesine dosya üzerinden karar verir. Mahkeme, raporu uygun

bulmadığı takdirde gerekçesini kararında gösterir. Bu kararlara karşı itiraz

yoluna gidilebilir.

(12) Koşullu salıverilen hükümlünün, denetim

süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veya kendisine

yüklenen yükümlülüklere, hâkimin uyarısına rağmen, uymamakta ısrar etmesi

hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınır.

(13) Koşullu salıverilme kararının geri

alınması hâlinde hükümlünün;

a) Sonraki suçu işlediği tarihten itibaren

kalan cezasının aynen,

...

Ceza infaz kurumunda çektirilmesine karar

verilir. Koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynı hükmün

infazı ile ilgili bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez.

(14) Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve

iyi hâlli olarak geçirildiği takdirde, ceza infaz edilmiş sayılır.

(15) Koşullu salıverilme kararının geri

alınmasına;

a) Hükümlü geri kalan süre içinde işlediği

kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilirse, hükmü veren ilk

derece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesi tarafından,

...

Dosya üzerinden karar verilir. Bu kararlara

karşı itiraz yolu açıktır.

..."

18. 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu'nun

17. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

"Şartla salıverilmiş olan hükümlü, geri

kalan süre içinde işlediği kasıtlı bir cürümden dolayı şahsi hürriyeti

bağlayıcı bir cezaya mahkum olur veya mecbur olduğu şartları yerine getirmez

ise, şartla salıverilme kararı geri alınır. Bu takdirde suçun işlendiği

tarihten sonraki kısım hükümlünün ceza süresine mahsup edilmeyerek aynen

çektirilir ve şartla salıverilmeye esas teşkil eden hükmün infazı ile ilgili

olarak bir daha şartla salıverilmeden yararlanamaz."

2. Yargıtay Kararları

19. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 16/3/2010 tarihli ve E.2010/212,

K.2010/1559 sayılı ilamının ilgili bölümü şöyledir:

"...

Sinop Ağır Ceza Mahkemesi’nin 05.12.2001

tarihli ... kararıyla 4616 sayılı ... Kanun'un 1/2-7. maddesi gereğince

08.12.2001 tarihinden geçerli olmak üzere şartla tahliyesine karar verilen

hükümlünün, bihakkın tahliye tarihi olan 07/04/2022 tarihinden önce 22.06.2003

tarihinde kasıtlı bir suç işlediğinden, hükümlünün koşullu salıverilme

kararının geri alınmasına ve 22/06/2003 tarihi ile 07/04/2022 tarihi arasındaki

sürenin aynen çektirilmesine karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde verilen

karara karşı itirazın kübulü yerine reddine dair

Bakırköy 5. Ağır Ceza Mahkemesinin 28/08/2009 tarihli ... kararı yasaya aykırı[dır.]"

20. Aynı Dairenin 16/6/2010 tarihli ve E.2010/3288, K.2010/4502

sayılı ilamının ilgili bölümü şöyledir:

"...

4616 sayılı Yasanın 4758 sayılı Yasayla

değişik 1. maddesinin 2. bendi uyarınca, tabi oldukları infaz hükümlerine göre

çekmeleri gereken toplam cezalarından on yıllık indirim yapıldıktan sonra ceza

süresi dolmuş olanların, iyi halli olup olmadıklarına bakılmaksızın, toplam

cezaları (içtimalı) on yıldan çok olanlar kalan

cezalarını çektikten sonra koşullu salıverilirler hükmüne yer vermiştir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 05/02/2002

tarihli ve 2002/6-42-156 sayılı kararında da açıklandığı gibi, koşullu

salıverilmeye esas alınan ilk suçun ve gerekse koşullu salıverilmenin geri

alınmasına neden olan ikinci suçun, süre ve diğer koşulları yönünden 4616

sayılı Yasanın kapsamında bulunması halinde:

a)Koşullu salıverilme kararının geri alınması

ile aynen infazına karar verilen ilk suçun cezasının tümüyle;

b)Koşullu salıverilme kararının geri

alınmasına neden olan ikinci suç için 647 sayılı Yasanın 19 ve ek 2. maddeleri

uygulanarak belirlenecek infazı gereken sürenin;

Toplamı üzerinden 4616 sayılı Yasanın 4758

sayılı Yasa ile değişik hükümleri uyarınca yapılan on yıllık sürenin

indirilmesinden sonra kalan sürenin çektirilmesi gerekmektedir.

Bu açıklamanın ışığında dosya kapsamına göre;

hükümlünün durumu değerlendirildiğinden;

... hükümlünün koşullu salıverilmesinin 5275

sayılı ...Kanun’un 107. maddesi uyarınca koşullu salıverilmesinin geri

alınmasına neden olan; ikinci suçun 19/11/2009 tarihinde işlenmiş olduğundan ve

suç tarihi itibariyle 4616 sayılı Yasa kapsamı dışında kaldığından, anılan

hükümlünün cezasından toplam 10 yıllık indirim yapılmasına da imkan

bulunmamaktadır.

..."

21. Aynı Dairenin 28/2/2013 tarihli ve E.2012/6224, K.2013/1575

sayılı ilamının ilgili bölümü şöyledir:

"...

4616 sayılı Yasanın 1. maddesinin 1.

fıkrasının 4. bendinin 2 nolu parağrafının

infaz aşamasında verilen koşullu salıverilme kararının geri alınması ile ilgili

olarak uygulanma olanağı bulunmamaktadır. Bu hüküm devam eden davalarda verilen

'davanın kesin hükme bağlanmasının ertelenmesi' kararının kaldırılmasına

ilişkindir. İnfaz aşamasında koşullu salıverilmeden sonra koşullu

salıverilmenin geri alınma şartlarını gösteren bir hüküm 4616 sayılı Yasada yer

almamaktadır.

Somut durumda koşullu salıverilmenin geri

alınmasının şartlarını gösteren hükümler 765 sayılı TCK.nun

17 ve 5275 sayılı CGTİHK.nun 107. maddeleridir. Her

iki maddede de koşullu salıverilen hükümlünün denetim süresi içerisinde hapis

cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi durumunda koşullu salıverilme kararının

geri alınacağı ve ikinci suçu işlediği tarih ile ilk suç açısından bihakkın

tahliye tarihi arasındaki sürenin aynen infaz edileceği belirtilmektedir. Bu

durum karşısında denetim süresi içerisinde işlenen suçun koşullu salıverilme

kararı verilen suç ile aynı cins olması gerekmemektedir. Denetim süresi

içerisinde işlenen ikinci suçun kasıtlı bir suç olması, bu suçun hapis cezasını

gerektiren bir suç olması ve bu suç nedeniyle hapis cezası verilmiş olması

yeterlidir.

..."

22. Aynı Dairenin 30/9/2013 tarihli ve E.2013/3295, K.2013/5297

sayılı ilamının ilgili bölümü şöyledir:

"...

Gerek 22/12/2000 günlü resmi gazetede

yayımlanarak yürürlüğe giren 4616 sayılı ... Kanun ile gerekse bu yasanın bazı

maddelerinin Anayasa Mahkemesi tarafından iptali üzerine aynı tarihte yeniden

düzenlenerek 28 Mayıs 2002 günlü resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve

daha lehe olan 4758 sayılı ... Kanun'a göre;

...

... düzenlemedeki –aynı cins suç- kavramını

765 sayılı TCK. nun da yer alan kabahat ve cürüm

şeklindeki suç ayrımına göre anlamak gerekir. 01/06/2005 tarihinde yürürlüğe

giren 5237 sayılı TCK.nun da kabahat ve cürüm ayırımı

kaldırılmış, ağır hapis, hapis ve hafif hapis şeklindeki düzenlemeye son

verilerek, süresi ne olursa olsun tüm hürriyeti bağlayıcı cezalar- hapis-

olarak nitelendirilmiştir.

Nitekim Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı

Hakkında Kanunun 107/12. maddesinde 'koşulu salıverilen hükümlünün, denetim

süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi…' şeklindeki

düzenlemede konu açıklığa kavuşturulmuştur.

Sonuçta, bihakkın tahliye süresi içinde

işlenen ikinci suçun para cezası gerektiren suç dışında hapis cezasını

gerektiren kasıtlı bir suç olması, birinci suçtan dolayı verilen koşulu

salıverilme kararının geri alınmasını gerektirecektir.

..."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

23. Mahkemenin 20/7/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

24. 4616 sayılı Kanun uyarınca koşullu salıverilen başvurucu;

denetim süresi içinde aynı cinsten ya da daha ağır şahsi hürriyeti bağlayıcı

cezayı gerektiren bir suç işlememesine rağmen koşullu salıverilme kararının

geri alındığını belirterek kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkının, koşullu

salıverilmenin geri alınmasına ilişkin hükümlerin aynı durumdaki diğer

hükümlülerin lehine olacak şekilde farklı uygulandığını belirterek eşitlik

ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

25. Anayasa'nın 19. maddesinin ilgili bölümü şöyledir:

"Herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğine

sahiptir.

Şekil ve şartları kanunda gösterilen:

Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı

cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; ... halleri dışında

kimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz."

26. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki

nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi

takdir eder (Tahir Canan, B. No:

2012/969, 18/9/2013, § 16). Somut olayda başvurucunun iddialarının özü, koşullu

salıvermenin geri alınması kararının hukuki bir dayanağının bulunmadığına,

dolayısıyla hukuka aykırı olarak hürriyetinden yoksun bırakıldığına ilişkin

olduğundan başvurunun kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında incelenmesi

gerekir.

27. Anayasa'nın 19. maddesinin birinci fıkrasında herkesin kişi

hürriyeti ve güvenliği hakkına sahip olduğu ilke olarak konulduktan sonra

ikinci ve üçüncü fıkralarında şekil ve şartları kanunda gösterilmek şartıyla

kişilerin özgürlüğünden mahrum bırakılabileceği durumlar sınırlı olarak

sayılmıştır. Dolayısıyla kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının kısıtlanması

ancak Anayasa'nın anılan maddesi kapsamında belirlenen durumlardan herhangi

birinin varlığı hâlinde söz konusu olabilir (Murat

Narman, B. No: 2012/1137, 2/7/2013, § 42).

28. Kişilerin fiziksel hürriyetlerini güvence altına alan

Anayasa'nın 19. maddesinin, kişi hürriyetinin kısıtlanmasına imkân tanıdığı

durumlardan biri de maddenin ikinci fıkrasında "mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik

tedbirlerinin yerine getirilmesi" olarak belirlenmiştir. Bu

nedenle yargı organlarınca verilecek mahkûmiyet kararları kapsamında hapis

cezasının veya güvenlik tedbirlerinin infaz edilmesi kişi hürriyeti ve

güvenliği hakkını ihlal etmez (Tahir Canan

(2), B. No: 2013/839, 5/11/2014, § 33).

29. Mahkemelerce verilmiş mahkûmiyet kararlarının yerine

getirilmesi nedeniyle ortaya çıkan özgürlükten yoksun bırakma hâlleri,

Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fıkrası kapsamına dâhil ise de anılan kural,

mahkûmiyet kararının değil tutmanın hukuka uygun olmasını güvence altına almaktadır.

Dolayısıyla bu güvence kapsamında kişi hakkında hükmedilen hapis cezasının

yerindeliği veya orantılılığı incelemeye tabi tutulamaz (Günay Okan, B. No: 2013/8114, 17/9/2014, §

18).

30. Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen

"mahkemelerce verilmiş hürriyeti

kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi" ile bağlantılı bir ihlal iddiası söz

konusu ise Anayasa Mahkemesinin görevi kişinin hürriyetten yoksun

bırakılmasının kısmen ya da tamamen bu koşullarda gerçekleşip gerçekleşmediğini

tespit etmekle sınırlıdır. Bir kimse Anayasa'da yer alan diğer sebepler

(yakalama, gözaltı ve tutuklama gibi) dışında ancak "mahkemelerce verilmiş

hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine

getirilmesi" kapsamında hürriyetinden yoksun bırakılabilir. Eğer tutmanın

kısmen veya tamamen bu koşulları taşımadığı tespit edilirse bu durumun meşru

bir amacının olduğundan veya ölçülü olduğundan söz edilemez, doğrudan kişi

hürriyeti ve güvenliği hakkı ihlal edilmiş olur.

31. Bir mahkûmiyet kararının infazına ilişkin olarak Anayasa'nın

19. maddesi açık bir hüküm içermemektedir. Bununla birlikte Anayasa'nın 19.

maddesinin amacı kişileri keyfî bir şekilde hürriyetten yoksun bırakılmaya

karşı korumak olup maddede öngörülen istisnai hâllerde kişi hürriyetine

getirilecek sınırlamaların da maddenin amacına uygun olması gerekir (Abdullah Ünal, B. No: 2012/1094, 7/3/2014,

§ 38). Bir kimsenin "mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların

ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi" kapsamında hürriyetinden yoksun bırakıldığının

söylenebilmesi için her şeyden önce hürriyeti kısıtlayıcı ceza veya güvenlik

tedbirinin bir mahkeme tarafından verilmesi gerekir. Nitekim Anayasa Mahkemesi,

bir askere üstü tarafından verilen oda hapsi cezasının "yetkili bir

mahkeme" tarafından verilmediğini belirterek Anayasa'nın 19. maddesinin

ikinci fıkrasının ihlal edildiğine karar vermiştir (Hasan Baki Gülcan, B. No:2013/760, 12/3/2015, §§ 36-50).

İkinci olarak, yerine getirilecek kararın hürriyeti kısıtlayıcı ceza veya

güvenlik tedbirlerine ilişkin olması gerekir. Ceza veya güvenlik tedbiri

içermeyen bir karara dayanılarak bir kimsenin hürriyetinden yoksun bırakılması

mümkün değildir. Son olarak hürriyetten yoksun bırakılmanın mahkemece verilen hürriyeti

kısıtlayıcı ceza veya güvenlik tedbirinin kapsamını aşmaması gerekir.

32. Bu itibarla hükümlülerin ceza infaz kurumlarında kalacağı

süreyi doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen durumların Anayasa'nın 19.

maddesinde tanımlanan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında

değerlendirilmesi gerektiği Anayasa Mahkemesince kabul edilmiştir (İbrahim Uysal, B. No: 2014/1711,

23/7/2014, § 26; Günay Okan,§

13). Koşullu salıverme ve koşullu salıvermenin geri alınmasına ilişkin kurallar

gereği cezaevinde kalınması gereken süre, hürriyeti bağlayıcı cezanın yerine

getirilmesinin kapsamına dâhildir.

33. Mahkeme tarafından verilen bir mahkûmiyet kararının

infazının sağlanması ve bu bağlamda ceza infaz kurumunda tutulma süresi

bakımından ceza mahkemesinin kararına uygun hareket edilmesi kişi hürriyeti ve

güvenliği hakkının korunması açısından zorunludur. Dolayısıyla hükümlülerin

ceza infaz kurumunda kalacakları sürenin mahkûmiyet kararına ve ilgili mevzuata

uygun olması Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesi

kapsamında güvence altına alınmıştır (İbrahim

Uysal, § 32). Bununla birlikte Anayasa'da yer alan hak ve

özgürlükler ihlal edilmediği sürece derece mahkemelerinin kararlarındaki

kanunun yorumuna ya da maddi veya hukuki hatalara dair hususlar bireysel

başvuru incelemesinde ele alınamaz (Abdullah

Ünal, § 39). 4616 sayılı Kanun'un koşullu salıvermeye, 5275 sayılı

Kanun'un koşullu salıvermenin geri alınmasına ilişkin hükümlerinin nasıl

uygulanacağı ve bu itibarla hukuk kurallarının yorumu ile somut olaylara

uygulanması derece mahkemelerinin takdir yetkisi kapsamındadır.

34. Koşullu salıverilme cezanın çektirilmesinin

kişiselleştirilmesi, başka bir deyişle cezaevindeki tutum ve davranışlarıyla

(iyi hâl) topluma uyum sağlayabileceği izlenimini veren hükümlünün şarta bağlı

olarak ödüllendirilmesidir. Suçlunun kendisine verilen cezadan daha kısa bir

sürede uslanması, eyleminden pişmanlık duyması ve bunu iyi davranışıyla

kanıtlaması durumunda cezaevinde daha fazla kalması gereksiz olabilir. Bu

durumda koşullu salıverilme, infaz sistemindeki en etkili araçtır. Koşullu

salıverilmenin en önemli ögeleri; cezanın belirli bir süre çekilmiş olması,

hükümlünün bu süre içinde iyi hâl göstermesi, koşullu salıverildikten sonra

gözetim altında kalması ve koşullu salıverilmenin gereklerine uyulmaması

durumunda koşullu salıverilme kararının geri alınabilmesidir (Günay Okan, § 20; AYM, E.2001/4,

K.2001/332, 18/7/2001).

35. Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fıkrası, bir hükümlünün

koşullu salıvermeden otomatik olarak yararlandırılmasını güvence altına

almamaktadır. Ancak koşullu salıvermeden yararlanmak için Kanun'da öngörülen

tüm şartları taşıyan hükümlüler bakımından ilgili yargı organlarının takdir

yetkisinin bulunmadığı (belli bir sürenin çekilmiş olduğu) durumlarda koşullu

salıverme hükümlerinin uygulanmaması, kişilerin keyfî olarak hürriyetlerinden

yoksun bırakılmalarını yasaklayan Anayasa'nın 19. maddesi ile bağdaşmayacaktır

(Konuya ilişkin AİHM'in yaklaşımı bakımından bkz. §

23).

36. Koşullu salıverilme kararının geri alınması nedeniyle

kişinin yeniden hapsedilmesi durumunda infazına karar verilen ceza ile önceki

mahkûmiyeti arasındaki nedensellik bağının kesilmemiş olması gerekir. Buradaki

tutma, koşullu olarak salıverilen cezanın infazı kapsamında olmalıdır. Koşullu

salıverilme kararının geri alınması kararı, koşullu salıvermeye ilişkin kanunda

ya da mahkeme kararında belirtilen amaç ile bağlantılı olmayan bir sebebe ya da

bununla ilgili olmayan bir değerlendirmeye dayanmamalıdır.

37. Koşullu salıverilmeye ilişkin hükümlerin yer aldığı kanun

maddelerine göre koşullu salıverilen hükümlünün denetim süresinde hapis

cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veya kendisine yüklenen

yükümlülüklere hâkimin uyarısına rağmen uymamakta ısrar etmesi hâlinde koşullu

salıverilme kararı geri alınır. Koşullu salıverilme kararının geri alınması

hâlinde hükümlünün sonraki suçu işlediği tarihten itibaren hak ederek tahliye

tarihine kadar kalan cezasının aynen infazına karar verilir. Koşullu

salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynı hükmün infazı ile ilgili bir

daha koşullu salıverilme kararı verilemez. Buna karşılık hükümlünün denetim

süresini yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirmesi hâlinde ceza infaz

edilmiş sayılır (Günay Okan, §

25).

38. 4616 sayılı Kanun'un 1. maddesi uyarınca koşullu salıverme

kararının verilmesi için hükümlünün iyi hâlli olması şartı aranmamıştır. Buna

göre çekmeleri gereken toplam cezalarından on yıllık indirim yapıldıktan sonra

ceza süresi dolmuş olanlar, iyi hâlli olup olmadıklarına bakılmaksızın ve

istemleri olmaksızın derhâl; toplam cezaları on yıldan fazla olanlar, kalan

cezalarını çektikten sonra şartla salıverilirler. Anılan Kanun'da koşullu

salıvermenin geri alınmasına ilişkin bir hüküm bulunmamaktadır. Bu bakımdan

4616 sayılı Kanun uyarınca koşullu olarak salıverilen hükümlüler hakkında da

koşullu salıvermenin geri alınması müessesinin uygulanması genel hükümlere

tabidir.

39. Dolayısıyla 4616 sayılı Kanun hükümleri uyarınca koşullu

salıverilen hükümlüler yönünden de denetim süresince hapis cezasını gerektiren

kasıtlı bir suç işlenmesi hâlinde 765 sayılı mülga Kanun'un 17. maddesinin

birinci fıkrası ve/veya 5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin (12) numaralı

fıkrası uyarınca koşullu salıverme kararı geri alınacaktır. Yargıtay

uygulamasında da belirtildiği üzere bu suçun koşullu salıverilen suç ile aynı

cins veya daha ağır hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektiren bir suç olup

olmamasının bir önemi bulunmamaktadır. Sonradan denetim süresi içinde işlenen

suçun kasıtlı bir suç olması, bu suçun yaptırım olarak da hapis cezasını

gerektirmesi ve hapis cezası verilmiş olması koşullu salıvermenin geri alınması

için yeterlidir (bkz. § 21).

40. Öte yandan Yargıtay; 4616 sayılı Kanun'un devam eden

davalarda verilen "davanın kesin hükme bağlanmasının ertelenmesi"

kararının kaldırılmasına ilişkin olarak getirdiği dava zamanaşımı süresi içinde

işlenen suçun aynı cins veya daha ağır hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektiren

bir suç olması koşulunu, 765 sayılı Kanun'da yer alan kabahat ve cürüm ayrımı

olarak anlamak gerektiğine işaret etmektedir. Yargıtay kararında da

belirtildiği üzere 5237 saylı Kanun'da kabahat ve cürüm ayrımı kaldırılmış;

ağır hapis, hapis ve hafif hapis şeklindeki düzenlemeye son verilerek süresi ne

olursa olsun tüm hürriyeti bağlayıcı cezalar "hapis" olarak

nitelendirilmiştir (bkz. § 22).

41. Somut olayda muhtelif suçlardan hapis cezasına mahkûm edilen

başvurucu, anılan cezanın infazı kapsamında 4616 sayılı Kanun hükümleri

uygulanarak 17/5/2001 tarihinde koşullu olarak salıverilmiştir. Başvurucunun,

hak ederek tahliye tarihinden (22/11/2013) önce denetim süresi içinde 9/12/2005

tarihinde kasıtlı bir suç (ruhsatsız ateşli silahlarla mermileri satın alma

veya taşıma veya bulundurma) işlemesi nedeniyle hakkındaki koşullu salıvermenin

geri alınmasına karar verilmiştir.

42. Başvurucunun koşullu olarak salıverildiği tarihte yürürlükte

bulunan 765 sayılı mülga Kanun'un 17. maddesinde ve koşullu salıvermenin geri

alınması kararına dayanak olan suçun işlendiği tarihte yürürlükte bulanan 5275

sayılı Kanun'un 107. maddesinde, koşullu olarak tahliyesine karar verilen

hükümlülerin hak ederek tahliye tarihine kadar hapis cezası gerektiren kasıtlı

bir suç işlemeleri hâlinde koşullu salıvermenin geri alınacağı belirtilmiştir

(bkz. §§ 17, 18). Diğer yandan başvurucunun mahkûmiyetine konu suçlar yönünden

erteleme ve koşullu salıverme hükümlerinin ayrı uygulanması gerektiği yönündeki

şikâyeti bakımından hem 4616 sayılı Kanun kapsamında bulunan hem de anılan

Kanun kapsamında olmayan suçlara ilişkin olarak koşullu salıverme ile koşullu

salıvermenin geri alınması müesseselerinin nasıl uygulanacağı Yargıtay

kararlarıyla ortaya konulmuştur (bkz. §§ 19-22).

43. Buna göre koşullu salıverilme tarihinden sonra denetim

süresi içinde kasıtlı bir suç işleyen başvurucu hakkında koşullu salıvermenin

geri alınmasına ve sonraki suçu işlediği tarihten itibaren hak ederek tahliye

tarihine kadar kalan cezasının aynen infazına karar verilmesinin kanunun

öngördüğü şekilde olduğu ve bu uygulamanın koşullu salıvermenin amacına da

aykırı olmadığı sonucuna varılmıştır.

44. Açıklanan nedenlerle başvurucunun iddiasına ilişkin olarak

bir ihlalin olmadığı açık olduğundan başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez

olduğuna karar verilmesi gerekmektedir.

A. Başvurunun açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi

mağduriyetine neden olacağından başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten

TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 20/7/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Recep

KÖMÜRCÜ

Celal Mümtaz

AKINCI

Recai AKYEL

Raportör Yrd.

:

Yusuf Enes

KAYA

Başvurucu : Erdoğan İBA