Eylem Çetin Demir Başvurusu (B. No: 2014/2302)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, 8/3/2012 tarihli ve 6284 sayılı Ailenin Korunması ve

Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun hükümleri gereğince verilen koruma

kararı ile zorlama hapsi kararlarının kaldırılması nedenleriyle yaşam hakkı ile

maddi ve manevi bütünlüğün koruması yükümlülüğünün ihlal edildiği iddiasına

ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 20/2/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca başvurunun kabul

edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

6. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanlarını Anayasa

Mahkemesine sunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

8. Avukatlık mesleğini icra etmekte olan başvurucu; aynı

apartmanda oturdukları Y.A. hakkında apartman ortak gideri için icra takibi

başlatması nedeniyle aralarında husumet çıktığını, Y.A. tarafından sürekli

tehdit edildiğini ve hakarete maruz kaldığını, kişinin ruhsatlı silahı

bulunduğunu ve saldırgan bir yapıda olduğunu, kendisini ölümle tehdit ettiğini

belirterek 9/7/2013 tarihinde 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu tedbir

kararı verilmesi talebinde bulunmuştur.

9. Ankara 5. Aile Mahkemesi aynı tarihte, 6284 sayılı Kanun

hükümleri gereğince altı ay geçerli olmak üzere Y.A.nın,

başvurucu ve aile bireylerine yönelik şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya

küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmamasına, korunan kişilerin

şahsi eşyalarına ve ev eşyalarına zarar vermemesine, korunan kişileri iletişim

araçlarıyla veya sair surette rahatsız etmemesine, bulundurulmasına veya

taşınmasına kanunen izin verilen silahları kolluğa teslim etmesine, silah

taşıması zorunlu olan bir kamu görevi ifa etse bile bu görevi nedeniyle

zimmetinde bulunan silahı kurumuna teslim etmesine, korunan kişilerin

bulundukları yerlerde alkol ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmamasına

ya da bu maddelerin etkisinde iken korunan kişilere ve bunların bulundukları

yerlere yaklaşmamasına, bağımlılığının olması hâlinde hastaneye yatmak dâhil

muayene ve tedavisinin sağlanmasına karar vermiştir.

10. Başvurucunun 10/7/2013 tarihinde Y.A.nın balkondan kendisine soda şişesi fırlattığı

iddiasıyla Mahkemeye yeniden başvurması üzerine Ankara 5. Aile Mahkemesince

9/7/2013 tarihli koruma kararına ek olarak Y.A.nın bir

ay süreyle başvurucunun konutuna 1 km'den fazla yaklaşmamasına karar

verilmiştir. Y.A., başvurucu ile aynı apartmanda oturuyor olmaları nedeniyle

eşi ve çocuklarıyla birlikte yaşadığı kendi konutuna gitmesi hâlinde tedbir

kararına aykırı davranmış sayılacağından başvurucunun konutuna 1 km'den fazla

yaklaşmamasına ilişkin tedbir kararına itiraz etmiştir.

11. Başvurucu; Y.A.nın,

konutuna 1 km'den fazla yaklaşmamasına ilişkin verilen koruma tedbirine aykırı

davrandığı gerekçesiyle zorlama hapsine tabi tutulması talebinde bulunmuştur.

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 15/7/2013 ve 18/7/2013 tarihlerinde Y.A.nın apartmana giriş çıkış

yaptığının kamera kayıtlarından anlaşıldığı gerekçesiyle Y.A. hakkında zorlama

hapsine hükmedilmesi talebiyle Ankara 5. Aile Mahkemesinden talepte

bulunmuştur.

12. Y.A.nın

itirazını inceleyen Ankara 6. Aile Mahkemesince 22/8/2013 tarihinde, Y.A.nın 1 ay süreyle başvurucunun konutuna 1 km'den fazla

yaklaşmamasına ilişkin verilen kararın kaldırılmasına; diğer tedbirlerin aynen

devamına karar verilmiştir.

13. Ankara 5. Aile Mahkemesince 25/10/2013 ve 7/11/2013

tarihlerinde, Y.A.nın

sırasıyla 15/7/2013 ve 18/7/2013 tarihlerinde, başvurucunun ve kendisinin

ikamet ettiği apartmana girmek suretiyle 9/7/2013 tarihli ek karara muhalefet

ettiği gerekçesiyle 3 gün ve 15 gün sürelerle zorlama hapsine tabi tutulmasına

karar verilmiştir.

14. Ankara 6. Aile Mahkemesince 21/1/2014 tarihinde, tedbir

kararına muhalefet tarihi olarak bildirilen 15/7/2013 ve 18/7/2013 tarihlerinde

tedbir kararının henüz kesinleşmediği, Y.A.nın tedbir

kararının tebliğinden sonra rapor ibraz ettiği, hastalık sürecinden sonra

silahını teslim ettiğinin anlaşıldığı, Y.A.nın tedbir

kararına muhalefet kastıyla hareket etmediğinin anlaşıldığı gerekçeleriyle

Ankara 5. Aile Mahkemesinin 25/10/2013 ve 7/11/2013 tarihli zorlama hapsi

kararlarının kaldırılmasına karar verilmiştir. Anılan kararın tefhimi üzerine

başvurucu 20/2/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

15. Başvurucu ayrıca 11/11/2013 tarihli dilekçe ile yeniden iş

yeri ve konutuna Y.A.nın 1

km'den fazla yaklaşmaması yönünde koruma kararı verilmesini talep etmiş, Ankara

5. Aile Mahkemesinin 12/11/2013 tarihli kararıyla -6284 sayılı Kanun kapsamına

girmediğinden- anılan talebin reddine karar verilmiştir.

16. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının 20/12/2013 ve 18/3/2014

tarihli iddianameleri ile 2/11/2013 tarihinde Y.A.nın başvurucu ve eşine yönelik olarak tehdit ve

hakarette bulunduğu, ayrıca başvurucunun yanından geçerken pantolonunun

fermuarını açarak cinsel organını göstermek suretiyle cinsel taciz eyleminde

bulunduğu gerekçeleriyle cinsel taciz, hakaret ve tehdit suçlarından

cezalandırılması istemiyle dava açılmıştır.

17. Ankara 44. Asliye Ceza Mahkemesince 19/3/2015 tarihinde Y.A.nın tehdit ve cinsel taciz

suçlarından adli para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiş, karar

kesinleşmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

18. 6284 sayılı Kanun’un “Amaç,

kapsam, temel ilkeler” kenar başlıklı 1. maddesi şöyledir:

“(1) Bu Kanunun amacı; şiddete uğrayan veya

şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınların, çocukların, aile bireylerinin ve

tek taraflı ısrarlı takip mağduru olan kişilerin korunması ve bu kişilere

yönelik şiddetin önlenmesi amacıyla alınacak tedbirlere ilişkin usul ve

esasları düzenlemektir.

..."

19. 6284 sayılı Kanun’un “Hâkim

tarafından verilecek önleyici tedbir kararları” kenar başlıklı 5.

maddesi şöyledir:

“(1) Şiddet uygulayanlarla ilgili olarak aşağıdaki önleyici

tedbirlerden birine, birkaçına veya uygun görülecek benzer tedbirlere hâkim

tarafından karar verilebilir:

a) Şiddet mağduruna yönelik olarak şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama

veya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmaması.

...

c) Korunan kişilere, bu kişilerin bulundukları konuta, okula ve

işyerine yaklaşmaması.

...

d) Gerekli görülmesi hâlinde korunan kişinin, şiddete uğramamış olsa

bile yakınlarına, tanıklarına ve kişisel ilişki kurulmasına ilişkin hâller

saklı kalmak üzere çocuklarına yaklaşmaması.

e) Korunan kişinin şahsi eşyalarına ve ev eşyalarına zarar vermemesi.

f) Korunan kişiyi iletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız

etmemesi.

g) Bulundurulması veya taşınmasına kanunen izin verilen silahları

kolluğa teslim etmesi.

ğ)

Silah taşıması zorunlu olan bir kamu görevi ifa etse bile bu görevi nedeniyle

zimmetinde bulunan silahı kurumuna teslim etmesi.

h) Korunan kişilerin bulundukları yerlerde alkol ya da uyuşturucu veya

uyarıcı madde kullanmaması ya da bu maddelerin etkisinde iken korunan kişilere

ve bunların bulundukları yerlere yaklaşmaması, bağımlılığının olması hâlinde,

hastaneye yatmak dâhil, muayene ve tedavisinin sağlanması.

...

20. 6284 sayılı Kanun’un “Tedbir

kararının verilmesi, tebliği ve gizlilik” kenar başlıklı 8. maddesi

şöyledir:

"(1) Tedbir kararı, ilgilinin talebi,

Bakanlık veya kolluk görevlileri ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine

verilir. Tedbir kararları en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden,

mülkî amirden ya da kolluk biriminden talep edilebilir.

(2) Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay

için verilebilir. Ancak şiddet veya şiddet uygulanma tehlikesinin devam

edeceğinin anlaşıldığı hâllerde, resen, korunan kişinin ya da Bakanlık veya

kolluk görevlilerinin talebi üzerine tedbirlerin süresinin veya şeklinin

değiştirilmesine, bu tedbirlerin kaldırılmasına veya aynen devam etmesine karar

verilebilir.

(3) Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için,

şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz. Önleyici tedbir

kararı, geciktirilmeksizin verilir. Bu kararın verilmesi, bu Kanunun amacını

gerçekleştirmeyi tehlikeye sokabilecek şekilde geciktirilemez.

(4) Tedbir kararı, korunan kişiye ve şiddet

uygulayana tefhim veya tebliğ edilir. Tedbir talebinin reddine ilişkin karar

ise sadece korunan kişiye tebliğ edilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde

ilgili kolluk birimi tarafından verilen tedbir kararı şiddet uygulayana bir

tutanakla derhâl tebliğ edilir.

(5) Tedbir kararının tefhim ve tebliğ

işlemlerinde, tedbir kararına aykırılık hâlinde şiddet uygulayan hakkında

zorlama hapsinin uygulanacağı ihtarı yapılır.

..."

21. 6284 sayılı Kanun’un “itiraz”

kenar başlıklı 9. maddesi şöyledir:

"(1) Bu Kanun hükümlerine göre verilen

kararlara karşı tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde

ilgililer tarafından aile mahkemesine itiraz edilebilir.

(2) Hâkim tarafından verilen tedbir

kararlarına itiraz üzerine dosya, o yerde aile mahkemesinin birden fazla

dairesinin bulunması hâlinde, numara olarak kendisini izleyen daireye, son

numaralı daire için birinci daireye, o yerde aile mahkemesinin tek dairesi

bulunması hâlinde asliye hukuk mahkemesine, aile mahkemesi hâkimi ile asliye

hukuk mahkemesi hâkiminin aynı hâkim olması hâlinde ise en yakın asliye hukuk

mahkemesine gecikmeksizin gönderilir.

(3) İtiraz mercii kararını bir hafta içinde

verir. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir."

22. 6284 sayılı Kanun’un “Tedbir

kararlarının bildirimi ve uygulanması” başlıklı 10. maddesi

şöyledir:

"

...

(3) Korunan kişinin geçici koruma altına

alınmasına ilişkin koruyucu tedbir kararı ile şiddet uygulayan hakkında verilen

önleyici tedbir kararlarının yerine getirilmesinden, hakkında koruyucu veya

önleyici tedbir kararı verilen kişilerin yerleşim yeri veya bulunduğu ya da

tedbirin uygulanacağı yer kolluk birimi görevli ve yetkilidir.

...

(5) Tedbir kararının ilgililere tefhim veya

tebliğ edilmemesi, kararın uygulanmasına engel teşkil etmez.

..."

23. 6284 sayılı Kanun’un “Tedbir

kararlarına aykırılık” kenar başlıklı 13. maddesi şöyledir:

" (1) Bu Kanun hükümlerine göre hakkında

tedbir kararı verilen şiddet uygulayan, bu kararın gereklerine aykırı hareket

etmesi hâlinde, fiili bir suç oluştursa bile ihlal edilen tedbirin niteliğine

ve aykırılığın ağırlığına göre hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama

hapsine tabi tutulur.

(2) Tedbir kararının gereklerine aykırılığın

her tekrarında, ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre

zorlama hapsinin süresi onbeş günden otuz güne

kadardır. Ancak zorlama hapsinin toplam süresi altı ayı geçemez.

(3) Zorlama hapsine ilişkin kararlar,

Cumhuriyet başsavcılığınca yerine getirilir. Bu kararlar Bakanlığın ilgili il

ve ilçe müdürlüklerine bildirilir."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

24. Mahkemenin 9/11/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

ve Bakanlık Görüşü

25. Başvurucu; Y.A.nın

kendisine yönelik saldırgan davranışlarda bulunduğunu, kendisini ölümle tehdit

ettiğini, kesinleşen koruma kararı ile zorlama hapis kararlarının gerekçesiz

olarak kaldırıldığını ve koruma kararının kaldırılması kararının kendisine

tebliğ edilmediğini belirterek ailenin korunması, yaşam, etkili başvuru ile

adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

26. Bakanlık görüşünde, başvurucuya yönelen tehdit karşısında

kamu makamlarının hareketsiz kalmadıkları belirtilmiştir.

27. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında incelemenin

yalnızca yaşam hakkı kapsamında değil adil yargılanma hakkı ve etkili başvuru

hakları kapsamında da yapılması gerektiği hususunu belirterek ihlal iddialarını

yinelemiştir.

B. Değerlendirme

28. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddiaları vücut bütünlüğüne

yönelik tehditten korunmadığına ilişkin olup Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında

devlete ait koruma yükümü kapsamında incelenmiştir.

29. Anayasa’nın"Kişinin

dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı" kenar başlıklı 17.

maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

“Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını

koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.

30. Anayasa'nın “Devletin

temel amaç ve görevleri” kenar başlıklı 5. maddesi şöyledir:

“Devletin temel amaç ve görevleri, …

Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve

mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti

ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve

sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için

gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”

31. Yaşam ve vücut bütünlüğü üzerindeki temel hak, devletlere

pozitif ve negatif yükümlülük getiren haklardandır (AYM, E.2007/78, K.2010/120,

30/12/2010). Anayasa'nın 17. maddesi, Anayasa'nın 5. maddesiyle birlikte

değerlendirildiğinde devlete pozitif ve negatif ödevler yükler (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, B. No:

2012/752, 17/9/2013, § 50).

32. Devletin yetki alanında bulunan bireyin yaşam hakkı ile maddi

ve manevi bütünlüğüne müdahale etmeme yükümlülüğünün yanı sıra pozitif bir

yükümlülük olarak yine yetki alanında bulunan tüm bireylerin yaşamı ile maddi

ve manevi bütünlüklerini gerek kamusal makamların gerek diğer bireylerin

gerekse kişinin kendisinin eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere karşı

koruma yükümlülüğü bulunmaktadır (Serpil

Kerimoğlu ve diğerleri, §§ 50, 51).

33. Devlete ait koruma yükümlülüğü, öncelikle koruyucu bir hukuk

sistemi kurmayı, daha sonra riskin varlığının bilinmesi veya bilinebilecek

durumda olunması durumunda makul pratik tedbirler almayı gerektirmektedir.

34. Başvurucu; saldırgan bir yapısı olan Y.A. tarafından sürekli

tehdit edildiğini ve hakarete maruz kaldığını, kişinin ruhsatlı silahı

bulunduğunu ve kendisini ölümle tehdit ettiğini belirterek 6284 sayılı Kanun

kapsamında koruma talep etmiştir. 6284 sayılı Kanun, şiddete uğrayan veya

şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınların, çocukların, aile bireylerinin ve

tek taraflı ısrarlı takip mağduru olan kişilerin korunması ve bu kişilere

yönelik şiddetin önlenmesi amacıyla alınacak tedbirlere ilişkin usul ve

esasları düzenlemektedir.

35. Ankara 5. Aile Mahkemesi tarafından başvurucunun talebi,

anılan Kanun kapsamında görülerek başvurucu lehine koruma kararına

hükmedilmiştir. Bu kapsamda Y.A.nın

ruhsatlı tabancasının kolluk makamlarına teslimi sağlanmıştır.

36. Başvurucu, kendisine ve ailesine Y.A.nın 1 km'den fazla yaklaşmamasına ilişkin karar ile

Y.A. aleyhine verilen zorlama hapsi kararlarının itiraz üzerine kaldırılması nedeniyle

Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında devlete ait koruma yükümünün ihlal

edildiğini ileri sürmekte ise de devlete ait koruma yükümü, kamu makamlarının

mutlaka kişinin tercih ettiği belirli bir önlemi almasını gerektirecek şekilde

yorumlanamayacaktır.

37. Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında devlete ait koruma yükümü

kamu makamlarına, mevcut risk karşısında makul ve pratik tedbirler alma ödevi

yüklemektedir.

38. Başvurucunun ruhsatlı silahı bulunan Y.A.nın kendisini ölümle tehdit etmesi nedeniyle yaşam hakkının

risk altında olduğu iddiasıyla yaptığı başvuru karşısında kamu makamları, Y.A.nın tabancasını ilgili makamlara teslim etmesi yönünde

karar almış ve kararın gereğinin yerine getirilmesini sağlamışlardır. Ayrıca Y.A.nın başvurucu ve aile

bireylerine yönelik olarak şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük

düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmamasına, bu kişilerin şahsi

eşyalarına ve ev eşyalarına zarar vermemesine, iletişim araçlarıyla veya sair

surette kişileri rahatsız etmemesine, bulundukları yerlerde alkol ya da

uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmamasına ya da bu maddelerin etkisinde iken

korunan kişilere ve bunların bulundukları yerlere yaklaşmamasına karar

verilmiştir.

39. Y.A.nın

anılan koruma tedbirlerine aykırı davrandığı iddiasıyla zorlama hapsi verilmesi

yönündeki kararın incelenmesi neticesinde Ankara 6. Aile Mahkemesince 15/7/2013

ve 18/7/2013 tarihli eylemler bakımından Y.A.nın

tedbir kararlarını ihlal etme kastı bulunmadığı değerlendirilmiştir.

40. Öte yandan 2/11/2013 tarihinde başvurucuya karşı Y.A.

tarafından cinsel taciz, tehdit ve hakaret suçlarının işlendiği iddiasıyla

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılan soruşturma sonucunda Y.A. aleyhine

kamu davası açıldığı, Ankara 44. Asliye Ceza Mahkemesince 19/3/2015 tarihinde Y.A.nın tehdit ve cinsel taciz

suçlarından cezalandırılmasına karar verildiği anlaşılmıştır.

41. Başvuruya konu olaylar, ileri sürülen tehdidin boyutu ve

başvurucunun kişisel koşulları bir bütün olarak değerlendirildiğinde başvurucu

ve ailesinin maruz kaldığı tehdide ilişkin kamu makamlarının hareketsiz

kalmadıkları, kamu makamları tarafından alınan tedbirlerin başvurucu ve

ailesinin korunması noktasında açıkça yetersiz olmadığı, başvurucunun

şikâyetleri hakkında soruşturma ve kovuşturma süreçlerinin başlatıldığı

dolayısıyla Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında devlete ait koruma yükümlülüğüne

yönelik bir ihlalin olmadığının açık olduğu anlaşılmaktadır.

42. Açıklanan nedenlerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

A. Başvurunun açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

9/11/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Hicabi DURSUN

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Raportör Yrd.

:

Gizem Ceren

DEMİR KOŞAR

Başvurucu

:

Eylem ÇETİN

DEMİR

Vekili

:

Av. Volkan

DEMİR