Fatih Dokur Başvurusu (B. No: 2017/32217)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, terör suçlarından tutuklu olarak ceza infaz

kurumunda bulunan başvurucunun Dikey Geçiş Sınavına girişine izin verilmemesinin

eğitim hakkını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 9/8/2017 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar

verilmiştir.

5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

7. 1985 doğumlu olan başvurucu, sözü edilen sınav tarihinde

Sincan T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (Kurum) Fetullahçı

Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) ile ilgili terör

suçlarından tutuklu olarak bulunmaktadır.

A. Arka Plan Bilgisi

8. Başvuru konusunu daha iyi anlayabilmek bakımından 15 Temmuz

2016 tarihinde gerçekleştirilen askerî darbe teşebbüsü ve sonrasındaki

gelişmeler hakkındaki bazı bilgileri hatırlatmak gerekmektedir.

9. Türkiye'de uzun yıllardır devam eden bir terör sorunu

bulunmaktadır. Cumhuriyet tarihinin önemli bir bölümü, devletin örgütlü ve

silahlı şiddet hareketlerini bastırma çabalarıyla geçmiştir. Son otuz beş yıl

ağırlıklı olarak PKK ile mücadele edilmekle birlikte diğer bir kısım terör

örgütlerinin (DHKP/C, TKP/ML, El Kaide, DAEŞ, Hizbullah gibi) de saldırılarına

maruz kalınmış ve bu örgütlere yönelik olarak da mücadelede bulunulmuştur. 15

Temmuz 2016 tarihinde ise FETÖ/PDY isimli bir yapılanma tarafından gerçekleştirildiği

belirtilen (Aydın Yavuz ve diğerleri

[GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25) askerî bir darbe teşebbüsü

yaşanmıştır.

10. 15 Temmuz darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke

genelinde Cumhuriyet Başsavcılıklarının talimatı ile darbe girişimiyle

bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY ile

bağlantılı olduğu değerlendirilen çok sayıda kişi hakkında soruşturma

başlatılmıştır. Bu soruşturmalar kapsamında başta Türk Silahlı Kuvvetleri,

emniyet ve yargı mensupları olmak üzere çok sayıda kamu görevlisi ve sivil kişi

hakkında yakalama ve gözaltına alma tedbirleri uygulanmış; bu kişilerin önemli

bir bölümü mahkeme kararıyla tutuklanmıştır (Aydın

Yavuz ve diğerleri, § 51). Öte yandan tutukluların ve hükümlülerin

güvenliğini ve muhafazasını sağlamakla görevli ceza infaz koruma memurlarının

ve jandarma personelinin bir kısmı, ayrıca gerektiğinde tutukluların

güvenliğinin sağlanmasında görevlendirilebilecek olan emniyet görevlilerinin

önemli bir bölümü terör örgütleri ile olan ilgileri nedeniyle kamu görevinden

çıkarılmış veya uzaklaştırılmıştır (Aydın

Yavuz ve diğerleri, § 357). Öte yandan 15 Temmuz darbe teşebbüsü

sonrasında ilan edilen olağanüstü hâl süresince Cumhurbaşkanı'nın başkanlığında

toplanan Bakanlar Kurulunun çıkardığı kanun hükmünde kararnameler (KHK) ile

bazı genel ve soyut normlar ihdas edilmiştir (Aydın

Yavuz ve diğerleri, § 55).

B. Başvuru Konusu Olay

11. Başvurucunun meslek yüksekokulları ile açık öğretim ön

lisans programlarından mezun olan başarılı öğrencilerin lisans programlarına

geçiş yapmaları ile ilgili olan 2017 yılı Dikey Geçiş Sınavına (DGS) girme

talebi Kurum tarafından reddedilmiştir. Red işlemi,

daha sonra 6/2/2018 tarihli ve 7083 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı

Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair

Kanun'la kabul edilerek yasalaşan 677 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan

Tedbirlere İlişkin KHK'nın 4. maddesinde yer alan hükme dayanmaktadır.

12. Anılan işleme karşı infaz hâkimliğine yapılan başvuru

işlemin mevzuata uygun olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir. Başvurucu tarafından

bu karara karşı yapılan itiraz da 15/6/2017 tarihinde reddedilmiştir. Red kararı başvurucuya 10/7/2017 tarihinde tebliğ

edilmiştir.

13. Başvurucu 9/8/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

14. 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik

Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un "Öğretimden

yararlanma" kenar başlıklı 76. maddesi şöyledir:

"(1) Açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde bulunan hükümlülerin örgün ve yaygın,

kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin yaygın öğretimden

yararlanmaları sağlanır."

15. Adalet Bakanlığının 27/7/2007 tarihli ve 46/1 sayılı Genç ve

Yetişkin Hükümlü ve Tutukluların Eğitim ve İyileştirilme İşlemleri ve Diğer

Hükümlere ilişkin Genelgesi’nin ilgili bölümü şöyledir:

"E- Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi

ve Millî Eğitim Bakanlığı Tarafından Yapılan Sınavlar

(1) Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi

(ÖSYM) ve Millî Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen ÖSS, YDS, KPSS ve benzerî sınavlar, sınav merkezi olan ceza infaz

kurumlarında yapılacaktır.

(2) Hükümlü ve tutukluların sınav başvuruları

yakınları tarafından yapılabilir, yapılamaması hâlinde, başvuru ceza infaz

kurumlarının bulunduğu mahalde yapılabiliyorsa kurum tarafından görevlendirilen

bir personel tarafından gerçekleştirilir. Sadece il merkezlerinde başvuru

yapılıyorsa, öğrencinin bulunduğu kurum tarafından sınav merkezi olan kuruma

bilgi verilerek, gerekli belgeleri gönderecek ve başvuru işlemi il

merkezlerindeki sınav merkezi olan ceza infaz kurumlarından yapılacak

müracaatlarla birlikte, sınav merkezi olan kurum idaresince görevlendirilecek

bir personel tarafından gerçekleştirilecektir.

(3) Sınavların başvuru

tarihi kurum öğretmeni, yokluğunda ise eğitimden sorumlu personel tarafından

takip edilecektir.

(4) Sınavlar, belirlenen sınav merkezlerindeki

ceza infaz kurumlarına gelen sınav komisyonları tarafından yapılmaktadır. Bu

nedenle, sınavlara katılacaklara ilişkin T.C. kimlik numarası, adı soyadı, baba

adı, doğum yeri ve tarihine ilişkin bilgileri içeren liste sınavdan en az 20

gün önce Genel Müdürlükte olacak şekilde gönderilecektir. Kuruma yeni gelen

hükümlü ve tutuklu olduğu takdirde sınavdan önceki son iş gününe kadar bildirim

yapılabilecektir.

..."

16. 7083 sayılı Kanun'un "Sınavlara

ilişkin tedbirler" kenar başlıklı 4. maddesi şöyledir:

"(1) Terör örgütü üyeliği veya bu

örgütlerin faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar sebebiyle tutuklu veya hükümlü

olarak ceza infaz kurumunda bulunanlar, olağanüstü halin devamı ve kurumda

barındırıldıkları süre zarfında, ülke genelinde uygulanan merkezî sınavlar ile

örgün veya yaygın her türlü eğitim ve öğretim kurumları ile kamu kurum ve

kuruluşları tarafından ceza infaz kurumu içinde veya dışında yapılan ya da

yaptırılan sınavlara giremezler."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 24/5/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

18. Başvurucu, terör suçlarından tutuklu olarak ceza infaz

kurumunda bulunmasından dolayı DGS'ye girmesine izin verilmemesinin eğitim

hakkını; ilgili mahkeme kararlarında şablon gerekçeler kullanılmasının ise adil

yargılanma hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

19.

Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi

ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, §

16). Başvurucunun şikâyetlerinin eğitim hakkının ihlal edildiği iddiası

kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

20. Anayasa'nın 42. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

"Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından

yoksun bırakılamaz."

21. Anayasa Mahkemesi önceki kararlarında eğitim hakkının;

yükseköğrenim seviyesini de kapsadığına (Hikmet

Balabanoğlu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013,

§ 28; İhsan Asutay, B. No:

2012/606, 20/2/2014, § 36), belli bir zamanda mevcut olan eğitim kurumlarına

etkili bir biçimde erişimin sağlanmasını güvence altına aldığına (Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri, B. No:

2013/583, 10/12/2014, § 68) ve kamu otoritelerine bireyin eğitim ve öğrenim

almasını engellememe şeklinde bir negatif ödev yüklediğine (Adem Öğüt ve diğerleri, B. No: 2014/20527,

22/11/2017,§ 44; Yüksel Baran, B.

No: 2012/782, 26/6/2014, § 36) karar vermiştir.

22. Tutuklu ve hükümlülerin eğitim hakkına yönelik

değerlendirmelerde tutuklu ve hükümlüler açısından ceza infaz kurumunda

bulunmanın doğal ve kaçınılmaz sonuçları gözönünde

tutulmalıdır. Zira tutuklu ve hükümlülerin temel hak ve hürriyetlere genel

olarak sahip olmaları, bu hakların tutuklu ve hükümlüler için ceza infaz kurumu

dışındaki bireyler kadar güvence altına alındığı anlamında

değerlendirilmemelidir. Ceza infaz kurumlarının işlevi ve amacı kapsamında

tutuklu ve hükümlülerin hakları ceza infaz kurumuna girmekle zaten

sınırlanmıştır. Eğitim hakkı için de aynı değerlendirme mümkündür (Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri, § 73).

23. Öte yandan Anayasa’nın 42. maddesi de devlete ceza infaz

kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülere eğitim-öğrenim imkânı sağlanması

yönünde pozitif bir yükümlülük yüklememiştir (Mehmet

Reşit Arslan ve diğerleri, § 71).

24. Anayasa'da anılan şekilde bir pozitif yükümlülük

bulunmamasına karşın ilgili mevzuatta yer verilen düzenlemeler çerçevesinde

devlet, ceza infaz kurumlarındaki tutuklu ve hükümlülerin birtakım eğitim

faaliyetlerine devam edebilmesine imkân tanımıştır (bkz. §§ 14, 15). Bu

kapsamda 7083 sayılı Kanun öncesi dönemde tüm tutuklu ve hükümlüler için

geçerli olan yasal rejim çerçevesinde, ceza infaz kurumlarındaki tutuklu ve

hükümlülerin DGS de dâhil olmak üzere bazı merkezî sınavlara katılabilmelerine

imkân verecek düzenlemeler yapılmıştır.

25. Ancak 7083 sayılı Kanun'un 4. maddesinde yer alan

düzenlemeyle, terör suçları sebebiyle tutuklu veya hükümlü olarak ceza infaz

kurumunda bulunanların olağanüstü hâl süresince ve ceza infaz kurumlarında

barındırıldıkları süre boyunca ülke genelinde uygulanan merkezî sınavlara

giremeyecekleri hükme bağlanmıştır. Başvurucu da bu hükme dayalı işlemler

nedeniyle DGS'ye katılamamıştır.

26. Kanun koyucunun bu düzenlemeyi yaparken darbe teşebbüsü

sonrasında terör suçları kapsamında çok sayıda kişinin tutuklandığını ve mahkûm

olduğunu, ceza infaz kurumu görevlilerinin sayısının da önemli ölçüde azalmış

olduğunu ve ceza infaz kurumlarının disiplin ve güvenliği için terör

suçlularının bir araya getirilmemesinin önemini dikkate aldığı anlaşılmaktadır.

27. Anayasa’nın 42. maddesinin devlete ceza infaz kurumlarında

bulunan tutuklu ve hükümlülere eğitim öğrenim imkânı sağlanması yönünde pozitif

bir yükümlülük yüklemediği de gözönünde

bulundurulduğunda ceza infaz kurumlarında terör suçlarından tutuklu ve hükümlü

olarak bulunan kişilerin merkezî sınavlara katılmalarına imkân tanıyıp tanımamak

kanun koyucunun takdirinde olan bir husustur.

28. Bu nedenle mevcut başvurunun kendine has koşulları altında

terör suçlarından tutuklu olarak ceza infaz kurumlarında bulunan başvurucunun

merkezî bir sınav olan DGS'ye girmesine izin verilmemesinin başvurucunun eğitim

hakkını ihlal ettiğinden söz etme olanağı yoktur.

29. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun eğitim hakkının ihlali

iddialarına ilişkin olarak bir ihlalin olmadığı açık olduğundan başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle

kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

A. Başvurunun açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi

mağduriyetine neden olacağından başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten

TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 24/5/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin

YILDIRIM

Üyeler

:

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Celal Mümtaz

AKINCI

Muammer

TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör : Recep KAPLAN Başvurucu : Fatih DOKUR