Fatma Sevinç Başvurusu (B. No: 2014/3795)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvurucu, 24/3/2003

tarihinde İzmir 5. Sulh Hukuk Mahkemesinde açtığı ortaklığın giderilmesi

davasının makul sürede sonuçlanmadığını, uzun süren dava nedeniyle taşınmazını

kullanmaktan mahrum kaldığını belirterek, adil yargılanma hakkının ve mülkiyet

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş, tazminat talebinde bulunmuştur.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 13/3/2014 tarihinde

İzmir 10. Sulh Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön

incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumunun bulunmadığı

tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca

21/7/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından

yapılmasına ve dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından

2/10/2014 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin

birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu olay ve

olgular ile başvurunun bir örneği görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.

Adalet Bakanlığının 30/10/2014 tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki

kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş

sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve eklerinde

ifade edildiği şekliyle ve UYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler

çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucu, 27/3/2003

tarihinde İzmir 5. Sulh Hukuk Mahkemesinde açtığı ortaklığın giderilmesi

davasında, iştirak halinde maliki olduğu taşınmazın idare ve tasarrufunda

anlaşmazlıklar bulunduğundan, taşınmaz üzerindeki ortaklığın aynen taksim

suretiyle giderilmesine, aynen taksim mümkün olmaması halinde ise taşınmazın

satılarak ortaklığın giderilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

8. Başvurucu, 13/3/2014

tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

9. İzmir 5. Sulh Hukuk Mahkemesi,

18/12/2014 tarihli ve E.2003/370, K.2014/1056 sayılı kararı ile davanın

kabulüne, uyuşmazlık konusu taşınmazdaki ortaklığın satış yolu ile

giderilmesine hükmetmiştir.

10. İlk Derece Mahkemesi kararı

davalılarca temyiz edilmiş olup, temyiz incelemesi halen devam etmektedir.

B. İlgili

Hukuk

11. 12/1/2011 tarihli ve 6100

sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun “Usul

ekonomisi ilkesi” kenar başlıklı 30. maddesi; 22/11/2001 tarihli ve

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 642. maddesi.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

12. Mahkemenin 22/6/2015

tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 13/32014 tarih ve 2014/3795

numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun

İddiaları

13. Başvurucu, 24/3/2013

tarihinde İzmir 5. Sulh Hukuk Mahkemesinde açtığı ortaklığın giderilmesi

davasının makul sürede sonuçlanmadığını, uzun süren dava nedeniyle taşınmazını

kullanmaktan mahrum kaldığını belirterek adil yargılanma hakkı ve mülkiyet

hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

14. Başvuru formu ve eklerinin incelenmesi

sonucunda açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar

verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas

Yönünden

15. Başvurucu, 24/3/2013 tarihinde İzmir 5. Sulh Hukuk

Mahkemesinde açtığı ortaklığın giderilmesi davasının makul sürede

sonuçlanmadığını, uzun süren dava nedeniyle taşınmazını kullanmaktan mahrum

kaldığını belirterek, adil yargılanma ve mülkiyet haklarının ihlal edildiğini

ileri sürmüştür.

16. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)

ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metni

ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adil

yargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36.

maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa

Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok

kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında

yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan ve AİHM içtihadıyla

adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara, Anayasa’nın

36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağını oluşturan

makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca adil

yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderle ve

mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten

Anayasa’nın 141. maddesinin de, Anayasa’nın

bütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde

göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (Güher

Ergun ve Diğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

17. Davanın karmaşıklığı,

yargılamanın kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama

sürecindeki tutumu ve başvurucunun davanın hızla sonuçlandırılmasındaki

menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir davanın süresinin makul olup

olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması gereken kriterlerdir (Güher Ergun ve Diğerleri, B. No: 2012/13,

2/7/2013, §§ 41–45).

18. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin 6. maddesi

uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makul sürede

karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda, Sulh Hukuk Mahkemesi

nezdinde açılan ortaklığın giderilmesi davasının söz konusu olduğu görülmekle,

1086 sayılı mülga Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile 6100 sayılı Kanun’da yer

alan usul hükümlerine göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medeni hak

ve yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (Güher Ergun ve Diğerleri, B. No: 2012/13,

2/7/2013, § 49).

19. Medeni hak ve

yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin makul süre değerlendirmesinde,

sürenin başlangıcı kural olarak, uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama

sürecinin işletilmeye başlandığı, başka bir deyişle davanın ikame edildiği

tarih olup, somut başvuru açısından bu tarih,

27/3/2003 tarihidir.

20. Sürenin bitiş tarihi ise,

çoğu zaman icra aşamasını da kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme

tarihidir. Ancak devam eden yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma

hakkının ihlal edildiği iddiasını içeren başvuruların yargılama faaliyetinin

devamı sırasında da yapılabilmesi olanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas

alınacak sürenin bitiş anı bireysel başvurunun karara bağlandığı tarihtir (Güher Ergun ve Diğerleri, B. No: 2012/13,

2/7/2013, § 52).

21. Taşınmaz mal üzerinde

ortaklığın giderilmesine ilişkin davalarda görevli mahkeme 6100 sayılı Kanun’un

4. maddesine göre sulh hukuk mahkemeleridir. Yine 6100 sayılı Kanun’un 316.

maddesine göre, bu mahkemelerde basit yargılama usulüne göre yargılama

yapılmaktadır.

22. Basit yargılama usulü, 6100

sayılı Kanun’un 316. maddesinde yer alan davalar ile kanunlarda açıkça

belirtilen bazı davalarda uygulanan ve yazılı yargılama usulünden daha basit ve

çabuk işleyen, daha kısa bir incelemeye ihtiyaç duyan ve daha kolay bir

inceleme ile sonuçlandırılabilecek dava ve işler için kabul edilmiş bir

yargılama usulüdür (Nesrin Kılıç,

B. No: 2013/772, 7/11/2013, § 65).

23. 6100 sayılı Kanun’un 316.

maddesi ve devamı maddelerinde yer alan bu usulde davalar, mahkemeye sunulan

dilekçe ile açılmakta ve davalının, dava dilekçesinin kendisine tebliğinden

itibaren iki hafta içinde cevap dilekçesini mahkemeye sunması gerekmektedir. Bu

süre bir defaya mahsus olmak üzere en fazla iki hafta uzatılabilmektedir. Basit

yargılama usulünde cevaba cevap ve ikinci cevap aşamaları bulunmamaktadır.

Mahkemeler, 6100 sayılı Kanun’un 320. maddesine göre mümkünse tarafları

duruşmaya davet etmeden dosya üzerinden karar verirler. Duruşmalı yargılamada

aynı maddeye göre mahkemelerin, tahkikatı ilk duruşma hariç, kural olarak iki

duruşmada tamamlaması ve duruşmalar arasındaki sürenin de bir aydan uzun

olmaması gerekmektedir. Ancak istisnai hallerde ikiden fazla duruşma yapılabileceği

gibi, duruşma araları da bir aydan fazla tutulabilmektedir.

24. Bu şekilde kanun koyucu,

ortaklığın giderilmesi davalarının, bu uyuşmazlıklara bakmakla görevli

mahkemelerce mümkün olduğunca hızlı, basit ve ucuz bir biçimde

sonuçlandırılmasını amaçlamıştır.

25. Başvuruya konu yargılama

sürecinin incelenmesinde, yargılamanın konusunun başvurucunun, davalılar ile

iştirak halinde malik oldukları taşınmazın idaresi ve tasarrufunda

anlaşmazlıklar yaşanması nedeniyle taşınmaz üzerindeki ortaklığın giderilmesi

talebi olduğu, yargılamaya başlayan İzmir 5. Sulh Hukuk Mahkemesinin, İzmir 1.

Asliye Hukuk Mahkemesinde görülen ve başvuru konusu dava ile ilgisi bulunan

E.2006/474 sayılı dava dosyasının sonuçlanmasından sonra, 18/12/2014 tarihinde

davanın kabulüne hükmettiği, kararın temyiz incelemesinin halen devam ettiği

belirlenmiştir.

26. 6100 sayılı Kanun’un

öngördüğü yargılama usullerine tabi mahkemeler nezdindeki yargılamaların makul

sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu

yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından, özellikle yargılamada sürati temin

etmeye hizmet eden özel usul hükümlerinin nazara alınmadığı göz önünde

bulundurularak makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde karar

verilmiştir (Güher Ergun ve Diğerleri,

B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 34-64).

27. Başvuruya konu ortaklığın giderilmesi davasının

incelenmesinde; hukuki meselenin çözümündeki güçlük, yargılamanın niteliği,

maddi olayların karmaşıklığı, delillerin toplanmasında karşılaşılan engeller

gibi kriterler dikkate alındığında başvuruya konu yargılamanın karmaşık

nitelikte olduğu anlaşılmışsa da somut başvuru açısından, daha önce verilen

kararlar dışında farklı karar verilmesini gerektirecek bir yön bulunmadığı, söz

konusu on iki yılı aşkın yargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin

olduğu sonucuna varılmıştır.

28. Açıklanan nedenlerle,

başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede

yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

29. Başvurucu ayrıca, uzun süren

yargılama nedeniyle taşınmazı üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlandığını

belirterek, mülkiyet haklarının ihlal edildiğini iddia etmişse de başvurucunun

makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde yukarıda yer verilen

tespitler ışığında, mülkiyet hakkının ihlal edildiği yönündeki iddiasının

ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.

3. 6216 Sayılı Kanunun 50. Maddesi

Yönünden

30. Başvurucu, adil yargılanma

hakkının ihlal edilmesi nedeniyle 20.000,00 TL manevi tazminata, mülkiyet

hakkının ihlal edilmesi nedeniyle maddi tazminata hükmedilmesini talep

etmiştir.

31. 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenar

başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa,

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere

dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar

bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel

mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla

yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve

sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

32. Başvurucunun tarafı olduğu

uyuşmazlığa ilişkin on iki yılı aşkın yargılama süresi nazara alındığında,

yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiyle

giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuya net 8.750,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar

verilmesi gerekir.

33. Başvurucu tarafından maddi

tazminat talebinde bulunulmuş olmakla beraber, tespit edilen ihlal ile iddia

edilen maddi zarar arasında illiyet bağı bulunmadığı anlaşıldığından,

başvurucunun maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

34. Başvurucu tarafından yapılan 206,10 TL harç ve 1.500,00 TL

vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.706,10 TL yargılama giderinin

başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.

35. Başvuruya konu yargılamanın

on iki yılı aşkın süredir devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma

hakkını ihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan

bir yargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü

zararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa sürede

sonuçlandırılmasını teminen, kararın bir örneğinin

ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

E. Kararın bir örneğinin Yargıtaya

gönderilmesine,

22/6/2015

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör Yrd. : İsmail Emrah PERDECİOĞLU Başvurucu : Fatma SEVİNÇ Vekili : Av. Coşkun DOĞRU