Ford Motor Company Başvurusu (B. No: 2015/12767)

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, yurt dışında mukim olan şirketin Türkiye'de yaptığı

yatırımlar nedeniyle yararlandığı yatırım indirimi tutarları üzerinden

uluslararası ikili çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasına aykırı olarak

fazladan gelir vergisi kesintisi yapılması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal

edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular 30/7/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyon tarafından 2015/12768, 2015/12769, 2015/13798 ve

2015/13799 numaralı bireysel başvuru dosyalarının aralarında konu yönünden

hukuki irtibat bulunması nedeniyle 2015/12767 numaralı bireysel başvuru dosyası

ile birleştirilmesine ve incelemenin 2015/12767 numaralı bireysel başvuru

dosyası üzerinden yapılmasına karar verilmiştir.

5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve

esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına

(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, bu aşamada başvuru hakkında bir görüş

bildirilmeyeceğini ifade etmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar

özetle şöyledir:

9. Başvurucu Şirket Amerika Birleşik Devletlerinde (ABD) mukim

olup Türkiye'de kurulan Ford Otomotiv Sanayi Anonim Şirketinin (Ford Otomotiv)

%41,04 oranında ortağıdır.

10. Ford Otomotiv 2003, 2004, 2005, 2006 ve 2007 vergilendirme

döneminde 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun geçici 61.

maddesi hükmüne istinaden yatırım indiriminden yararlanmış; bu indirim

üzerinden tevkifat yoluyla %19,8oranında gelir

vergisi ödemiştir. İzleyen vergilendirme dönemlerinde Ford Otomotivin söz

konusu vergilendirme dönemi kârları ortaklara dağıtılmıştır.

11. Başvurucu tarafından, ABD ile Türkiye arasında imzalanan

28/3/1996 tarihli Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti ile Amerika Birleşik Devletleri

Hükûmeti Arasında Gelir Üzerinden Alınan Vergilerde Çifte Vergilendirmeyi

Önleme ve Vergi Kaçakçılığına Engel Olma Anlaşması (ÇVÖA) ve bu tür anlaşmalara

ilişkin 1 seri No.lu ÇVÖA Genel Tebliği (Genel Tebliğ) hükümleri gereği, ÇVÖA'nın 10. maddesinde belirtilen %15 oranını aşan tevkifat tutarına ilişkin sırasıyla 9.948.935,71 TL,

9.867.926,61 TL, 10.772.845,64 TL, 942.584,84 TL ve 8.963.007,58 TL farkın

iadesi istemiyle Ford Otomotivin bağlı bulunduğu vergi dairesine 4/1/1961

tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca düzeltme

başvurularında bulunulmuştur.

12. Düzeltme istemlerinin zımnen reddi üzerine Hazine ve Maliye

Bakanlığına şikâyet başvurularında bulunulmuş ve bu başvurular da zımnen

reddedilmiştir.

13. Düzeltme ve şikâyet başvurularının reddine ilişkin

işlemlerin iptali talebiyle başvurucu tarafından İstanbul 3. ve 4. Vergi

Mahkemelerinde (Mahkemeler) davalar açılmıştır. Dava dilekçelerinde, ÇVÖA'nın 10. maddesi uyarınca ortaklara dağıtılan kâr

payının %15 oranında vergilendirilmesi gerektiği ileri sürülmüş ve bu oranı

aşan mezkur tutarların iadesine karar verilmesi istenmiştir.

14. Mahkemelerin 17/7/2010, 20/7/2011 ve 29/9/2014 tarihli

kararlarıyla davalar kabul edilmiştir. Kararların gerekçelerinde 193 sayılı Kanun'un

75. maddesi kapsamındaki menkul sermaye iratlarının aynı zamanda temettü olarak

nitelendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Mahkemelere göre ABD'de mukim davacı

şirketin %41,04 oranında ortağı olduğu Ford Otomotiv ilgili vergilendirme

dönemlerinde yararlandığı yatırım indirimi

tutarlarının başvurucu şirkete dağıtılması sırasında Çifte Vergilendirmeyi

Önleme Anlaşması hükümlerine göre %15 oranında tevkifata

tabi tutulması gerekirken, yine geçici 61. madde gereğince %19,8 oranında tevkifata tabi tutulmasında ve buna ilişkin olarak yapılan

düzeltme şikâyet başvurusunun reddine ilişkin davalı idare işleminde hukuka

uyarlık bulunmamaktadır.

15. Başvurucunun Mahkeme kararlarına yönelik temyiz istemleri,

Danıştay Dördüncü Dairesinin (Dördüncü Daire) 12/4/2013 tarihli kararlarıyla

kabul edilmiş ve ilk derece mahkemelerinin kararları bozulmuştur. Kararların

gerekçelerinde gelir vergisinde vergiyi doğuran olay gelirin elde edilmesi

olduğundan, yatırım indiriminden yapılan stopajın, sadece geçmişte kar payı üzerinden

yapılacak tevkifatlarla aynı Kanun maddesinde

düzenlenmesinden hareketle temettü vergilemesi olarak kabul edilemeyeceği

gerçeğine işaret edilmiştir. Dördüncü Daireye göre anlaşma uyarınca bir temettüden bahsedilebilmesi için maddede

belirtilen kaynaklardan bir gelirin elde

edilmiş olması gerekmektedir. Dördüncü Daire somut olayda ise

dağıtılıp dağıtılmadığına bakılmaksızın henüz kurum bünyesindeyken

vergilendirilen yatırım indirimi tutarının davacının elde ettiği kar payı

geliri niteliğinde olmadığını ifade etmiştir.

16. Dördüncü Daireye göre 193 sayılı Kanun'un geçici 62.

maddesinde yer alan, geçici 61. madde kapsamında tevkifata

tabi tutulmuş kazançlarının dağıtımı hâlinde 94. madde uyarınca tevkifat yapılmayacağına ilişkin hüküm, dağıtılmakla ortağın

geliri hâline gelen ancak daha önce kurum bünyesinde vergilendirilmiş olan

tutarın mükerrer olarak vergilenmesinin önüne geçilmesine yönelik bir

düzenlemedir.

17. Dördüncü Daire yatırım indiriminden yapılan stopajın kâr

payı vergilemesi olarak kabul edilmesi hâlinde, kâr dağıtımı yapılmasa bile

yatırım indiriminden yapılacak tevkifatın yabancı

ortağın hissesine isabet eden kısmının çifte vergilendirmeyi önleme

anlaşmasında öngörülen oranda, fazlaya ilişkin kısmının ise %19,8 oranında

yapılması gerektiğine işaret etmiştir. Dördüncü Daireye göre, indirimden

yararlanan kurum tarafından yatırım indirimi stopajının tamamının %19,8

üzerinden yapılması hâlinde, yabancı ortağın hissesine isabet eden kısım

üzerinden hesaplanacak tutarın indirimden yararlanan ve kâr dağıtımında

bulunmayan kuruma iadesi gerekir ki, bu durum da Geçici 62. maddenin amacıyla

bağdaşmamaktadır. Dördüncü Daire sonuç olarak temettü vergilemesi niteliğinde

olmayan, yatırım indirimi üzerinden yapılan tevkifatın

çifte vergilendirme anlaşmasıyla temettüden alınan vergiler için belirlenmiş

olan %15'in üzerinde kalan kısmının iadesi talebiyle yapılan başvurunun reddine

ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı kanaatini açıklamıştır

18. Başvurucunun karar düzeltme talepleri, Dördüncü Dairenin

26/5/2014 tarihli kararları ile reddedilmiştir.

19. Bu defa Mahkemelerin 12/9/2014 ve 29/9/2014 tarihli

kararlarıyla bozma gerekçeleri doğrultusunda davalar reddedilmiştir.

20. Başvurucunun Mahkeme kararlarına yönelik temyiz istemleri,

Dördüncü Dairenin 11/6/2015 tarihli kararlarıyla reddedilmiştir.

21. Bu kararlar, başvurucuya 13/7/2015 ve 23/7/2015 tarihlerinde

tebliğ edilmiştir.

22. Başvurucu 30/7/2015 tarihinde bireysel başvurularda

bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

23. Konu ile ilgili hukuk için bkz. Ford Motor Company, B. No: 2014/13518, 26/10/2017, §§ 21-36.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

24. Mahkemenin 9/5/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

25. Başvurucu; yararlandığı yatırım indirimi tutarı üzerinden

yapılan stopajın temettü vergilemesi niteliğinde olduğunu vurgulamıştır. ABD

ile Türkiye arasında yapılan ÇVÖA'nın 10. maddesinde

temettü vergilemesinde tevkifat oranının %15 olarak

belirlendiğini hatırlatan başvurucu, yatırım indirimi tutarı üzerinden yapılan

%19,8oranındaki tevkifat miktarının %15 oranını aşan

kısmının iade edilmesi gerektiğini savunmuştur. Başvurucu, bu hususta yaptığı

idari başvuru ve açtığı davanın Dördüncü Dairenin önceki içtihatlarına aykırı

olarak reddedildiği şikâyetinde bulunmuştur. Başvurucu sonuç olarak fazla vergi

ödenmesi dolayısıyla kendisine daha az temettü ödemesi yapıldığını belirterek

bu durumun mülkiyet hakkının ihlaline neden olduğunu ileri sürmüştür.

26. Başvurucu ayrıca gerek Dördüncü Dairenin önceki içtihadında

gerekse Üçüncü Dairenin süregelen içtihadında, yatırım indirimi tutarı

üzerinden yapılan tevkifatın temettü vergilemesi

niteliğinde görülmesi nedeniyle içtihat farklılığının oluştuğunu belirtmiş ve

içtihatların birleştirilmesi için İçtihatları Birleştirme Kuruluna başvuru

yapılmasına karşın bu başvurunun sonucu beklenmeksizin karar düzeltme

incelemesinin aleyhe sonuçlandırıldığından şikâyet etmiştir. Başvurucuya göre

bu durumda lehe içtihadı birleştirme kararı verilmesi hâlinde bunun kendisine

hiçbir faydası olmamakta ve bu durum adil yargılanma hakkını ihlal etmektedir.

B. Değerlendirme

27. Anayasa'nın "Mülkiyet

hakkı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:

"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına

sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla

sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına

aykırı olamaz."

28.

Anayasa'nın "Vergi ödevi"

kenar başlıklı 73. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir:

"Herkes, kamu giderlerini karşılamak

üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.

Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı,

maliye politikasının sosyal amacıdır."

29.

Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi

ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, §

16). Başvuruya konu şikâyetin özü vergilendirme suretiyle mülkiyet hakkına

yapılan müdahalenin belirlilik ve öngörülebilirlik kriterlerini taşıyan bir

kanuna dayanmadığı iddiasıdır. Bu nedenle içtihat farklılığına ilişkin adil

yargılanma hakkıyla ilişkilendirilen tüm iddiaların mülkiyet hakkı kapsamında

incelenmesi uygun görülmüştür.

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

30. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine

karar verilmesini gerektirecek başka bir nedeni de bulunmadığı anlaşılan

mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna

karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

31. Anayasa Mahkemesi aynı konu ile ilgili şikâyetleri daha önce

incelemiş ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymuştur (Ford Motor Company, §§ 40-71).

32. Ford Motor Company kararında vergilendirme işleminin mülkiyet

hakkına müdahale teşkil ettiği hususunda tereddüt bulunmadığı ifade edilmiştir

(Ford Motor Company,

§ 44). Söz konusu müdahalenin niteliği sebebiyle devletin mülklerin

kullanımını düzenleme veya mülkiyetin kamu yararına kullanımını kontrol yetkisi

kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir (Ford Motor Company, §§

45-46).

33. Anayasa Mahkemesi, Danıştay Üçüncü Daire ile Dördüncü Daire

arasında 193 sayılı Kanun'un geçici 61. maddesi uyarınca yatırım indirimi

tutarları üzerinden yapılan kesintinin mahiyetine ilişkin olarak görüş

ayrılığının ortaya çıktığını saptadıktan sonra Danıştayın

iki farklı Dairesinin aynı kanun hükmüne ilişkin farklı yorumlarının hukuk

kuralının belirliliği ve öngörülebilirliğini etkileyip etkilemediğini

incelemiştir. Bu çerçevede 193 sayılı Kanun'un geçici 61. maddesine göre

yapılması gereken stopajın oranının coğrafi olarak Dördüncü Dairenin görev

alanında bulunan yerlerdeki mükellefler yönünden %19,8, Üçüncü Dairenin görev

alanındakiler yönünden ise %15 şeklinde uygulanmasının söz konusu olduğu tespit

edilmiştir (Ford Motor Company,

§§ 65-67).

34. Anayasa Mahkemesince 9/4/2003 tarihinde yürürlüğe giren

geçici 61. maddenin yeni uygulanmaya başlanan bir kanun hükmü olmadığı, anılan

maddenin karar tarihi itibarıyla yaklaşık on yıldır uygulandığına vurgu

yapılmıştır. Buna göre bu sürenin söz konusu maddenin yorumuna ilişkin

içtihadın yerleşmesi ve yeknesaklık kazanması bakımından yeterli uzunlukta

olduğu, aynı kanun hükmüne ilişkin iki farklı yorumun yürürlükte bulunmasının

ve bu yorumlardan birine geçerlilik sağlayacak şekilde içtihadın

birleştirilememesinin hukuk kurallarının öngörülebilirliğini zayıflattığı

açıklanmıştır. Dolayısıyla uygulanacak stopaj oranı hususunda bir kesinliğin ve

belirliliğin bulunmamasının mükelleflerin davranışlarına yön vermeleri

noktasında belirsizliğe yol açtığını bu durumun ise hukuki belirlilik ve

öngörülebilirlik ilkelerine ters düşeceğini, bireylerin yargı sistemine ve

mahkeme kararlarına güvenini sarsacağı belirtilmiştir (Ford Motor Company, §§

68-69).

35. Sonuç olarak yatırım indirimi istisnasından yararlanan

kazançlar üzerinden 193 sayılı Kanun'un geçici 61. maddesinin yorumunda

yeknesaklığın sağlanamaması nedeniyle hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik

ilkelerinin zedelendiği tespit edilerek vergilendirme suretiyle mülkiyet

hakkına yapılan müdahalenin belirlilik ve öngörülebilirlik kriterlerini taşıyan

bir kanuna dayanmadığı kanaatine varılarak mülkiyet hakkının ihlal edildiğine

karar verilmiştir (Ford Motor Company, §§ 70-71).

36. Somut başvuruda da yatırım indirimi istisnasından yararlanan

kazançlar üzerinden uygulanan stopajın mahiyetine ilişkin farklı içtihatların

bulunduğu ve Kanun'un yürürlüğe girmesinin üzerinden uzun süre geçmesine rağmen

ilgili hükmün yorumunda yeknesaklığın sağlanamadığı dikkate alındığında bu

ilkelerden ayrılmayı gerektirir bir durumun söz konusu olmadığı sonucuna

varılmıştır. Dolayısıyla başvurucunun mülkiyet hakkına yapılan müdahale

belirlilik ve öngörülebilirlik kriterlerini taşıyan bir kanuna dayanmamaktadır.

37. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 35. maddesinde güvence

altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun'un

50. Maddesi Yönünden

38. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (1) ve (2)

numaralı fıkraları şöyledir:

"(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun

hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı

verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması

gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından

kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama

yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında

hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya

genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama

yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı

ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar

verir."

39. Başvurucu, ihlalin tespiti ile yeniden yargılama yapılması

talebinde bulunmuştur.

40. Başvurucunun mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna

varılmıştır.

41. Mülkiyet hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan

kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğundan

ihlal kararının bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere İstanbul 3.

Vergi Mahkemesine (E.2010/1285; E.2014/1951; E.2014/1954; E.2014/1965) ve

İstanbul 4. Vergi Mahkemesine (E.2009/3573) gönderilmesine karar verilmesi

gerekir.

42. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 1.134,50 TL harç ve

2.475 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.609,50 TL yargılama giderinin

başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.

A. Kamuya açık belgelerde başvurucunun kimliğinin gizli

tutulması talebinin REDDİNE,

B. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL

EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

C. Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet

hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

D. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkının ihlalinin

sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere

İstanbul 3. Vergi Mahkemesine (E.2010/1285, E.2014/1951, E.2014/1954,

E.2014/1965) ve İstanbul 4. Vergi Mahkemesine (E.2009/3573) GÖNDERİLMESİNE,

E. 1.134,50 TL harç ve 2.475 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam

3.609,50 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,

F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve

Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına,

ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine

kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE

9/5/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin YILDIRIM

Üyeler

:

Recep KÖMÜRCÜ

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

Recai AKYEL

Raportör

:

M. Emin ŞAHİNER

Başvurucu : Ford Motor Company Vekili : Yusuf Gökhan PENEZOĞLU